• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • utthānaikādaśī


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 143.
    utthānaikādaśī f. (-śī) The eleventh lunation of the light half of Kārttika or Agrahāyaṇa, when VIṢṆU rises from his sleep.

    E. utthāna rising, ekādaśī eleventh.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 117, col. 1.
    utthānai_kādaśī (śī) The 11th Luna-
    tion in Kārtik when Vishnu rises.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 180, col. 1.
    utthānaikādaśī f. the eleventh day in the light or former half of the month Kārttikā (when Viṣṇu rises from his sleep).

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 117, col. 2.
    utthānaikādaśī

    f. (-śī) The eleventh lunation of the light half of Kartik
    or Agrahayana, when VISHNU rises from his sleep.

    E. utthāna rising,
    ekādaśī eleventh.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 898.
    utthānaikādaśī (u° + e°) f. der 11te Tag in der ersten Hälfte des Monats Kārttika, an dem Viṣṇu von seinem 4monatlichen Schlaf aufsteht, As. Res. III, 265. fg.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 224, col. 1.
    utthānaikādaśī f. der 11te Tag in der lichten Hälfte des Kārttika.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1107, col. 2.
    utthānaikādaśī strī utthānasya hareḥ nidrātaḥprabodhanasya kālaḥ
    ekādaśī . cāndrakārttikaśuklaikādaśyām . tatra kāla
    vyavasthā—ti0 ta0 raghunandanena darśitā yathā mātsye
    “śete viṣṇuḥ sadāṣāḍhe mādre ca parivarttate . kārttike
    paribudhyeta śuklapakṣe harerdine” bhaviṣyanāradīyayoḥ
    “maitrādyapāde svapitīha viṣṇurvaiṣṇavyamadhye parivarttate ca .
    pauṣṇāvasāne ca surārihantā prabudhyate māsacatuṣṭayena”
    bhaviṣye “niśi svāpodivotthānaṃ sandhyāyāṃ parivarttanam .
    anyatra pādayoge'pi dvādaśyāmeva kārayet” . anyatra
    svāpādivihitarātryādītarakāle daśamīpratipadośca . “ki-
    ntanmaitrādyapādena? daśamyaṃśena yo divā . pauṣṇa
    śeṣeṇa kintena? pratipadyathayoniśi” . daśamyaṃśena daśamyā
    aṃśoyatra pāde tena . yaḥ patipadi vā prāptastena vā kim? .
    atra daśamīpratipadorvajanāt taditaraikādaśyādipañca-
    tithiṣu maitrādinakṣatrapādaviśeṣalābhe dvādaśīṃ vināpi
    śayanādiriti pratīyate . vacanāntaram “revatyanto yadā
    rātrau dvādaśyā ca samāyutaḥ . tadā vibudhyate viṣṇu-
    rdinānte prāpya revatīm” dinānte tridhāvibhaktadina
    tṛtīyabhāge divotyānamityanurodhāt . viṣṇudharmmottare
    “viṣṇurdivā na svapiti ta ca rātrau prabudhyate . dvādaśyā-
    mṛkṣasaṃyoge pādayogo na kāraṇam . aprāpte dvādaśīmṛkṣe
    utyānaśayane hareḥ . pādayogena karttavye nāhorāvaṃ
    vicintayet varāhapurāṇam . “dvādaśyāṃ sandhisamaye na-
    kṣatrāṇāmasambhave . ābhākāsitapakṣeṣu śayanāvarttanā-
    dikam” ābhākānām āṣāḍhabhādrakārttikānām . tataśca
    dvādaśyāṃ niśādau nakṣatramātrayogāt dvādaśyāmṛkṣābhāve
    tithyantare niśādyanādareṇa pādaviśeṣayogāt, tadabhāve
    dbādaśyāṃ sandhyāyāmeva śayanādikaṃ bodhanantu dvādaśyāṃ
    rātrau revatyantapādayoge dinatṛtīyabhāga iti viśeṣaḥ” .

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 226.
    utthānaikādaśī , strī, (utthānāya hareḥ prabodhanāya
    yā ekādaśī . asyāṃ bhagavān kṣīrodaśayāno
    nārāyaṇaḥ yoganidrāṃ vihāya uttiṣṭhati .) kā-
    rttikaśuklaikādaśī .. atha viṣṇūtthānam . tatra
    divase revatyantayuktāyāṃ dvādaśyām . rātrau reva-
    tyantapādayoge tu divātṛtīyabhāge revatīyukta-
    dvādaśyām . dvādaśyāmṛkṣābhāve ekādaśīprabhṛti-
    paurṇamāsyantānyatamatithau revatyantapādayoge . tada-
    bhāve kevalāyāṃ dvādaśyāṃ sandhyāyāṃ viṣṇuṃ saṃpūjya .
    om̐ “mahendrarudrairabhinūyamāno
    bhavānṛṣirvvanditavandanīyaḥ .
    prāptā taveyaṃ kila kaumudākhyā
    jāgṛṣva jāgṛṣva ca lokanātha ..
    meghā gatā nirmmala eṣa candraḥ
    śāradyapuṣpāṇi ca lokanātha .
    ahaṃ dadānīti ca puṇyaheto-
    rjāgṛṣva jāgṛṣva ca lokanātha” ..
    tataśca .
    “uttiṣṭhottiṣṭa govinda tyaja nidrāṃ jagatpate .
    tvayā cotthīyamānena utthitaṃ bhuvanatrayam” ..
    iti paṭhet . iti kṛtyatattvam ..