• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • uttamastrīsaṃgrahaṇa


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 178, col. 1.
    ut-tamá—strī-saṃgrahaṇa = -saṃgraha above.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1089, col. 2.
    uttamastrīsaṃgrahaṇa na0 parastriyāḥ saṃgrahaṇaṃ karmma0 . smṛtyukte
    parastriyāmuttame mithunābhāvāya pravṛttirūpavyāpārabhede tat-
    svarūpavibhāgādi mitā0 darśitaṃ yathā
    “prathama sāhasādidaṇḍaprāptyarthaṃ tredhā tatsvarūpaṃ vyāsena
    vivṛtam . “trividhantatsamākhyātamadhamaṃ madhyamottamam . adeśa-
    kālabhāṣābhirnirjane ca parastriyāḥ . kaṭākṣāvekṣaṇaṃ hāsya-
    mprathamaṃ sāhasaṃ smṛtam . preṣaṇaṅgandhamālyānāndhūpabhūṣaṇa-
    vāsasām . pralobhanañcānnapānairmadhyamaṃ samudāhṛtam . sahā
    sanaṃ vivikteṣu parasparamapāśrayaḥ . keśākeśi grahaścaiva
    samyak saṃgrahaṇaṃ skṛtam” . strīpuṃsayormithunībhāvaḥ saṃ-
    grahaṇaṃ saṃgrahaṇajñānapūrvvakatvāttatkarturdaṇḍavidhānasya taj-
    jñānopāyantāvadāha . “pumān saṃgrahaṇe grāhyaḥ keśā-
    keśi parastriyāḥ . sadyovā kāmajaiścihnaiḥ pratipattau dvayo-
    stathā” yā0 smṛ0 . saṃgrahaṇe pravṛttaḥ pumān keśākeśyā-
    dibhirlliṅgairjñātvā grahītavyaḥ . parasparakeśagrahaṇapūrvvakā-
    krīḍā keśākeśi “tatra tenedamiti sarūpa” iti pā0 bahu-
    brīhau sati “ic karmmavyatihāre” pā0 iti samāsānta
    ic pratyayaḥ avyayatvācca luptatṛtīyāvibhaktiḥ . tataścāyamarghaḥ .
    parabhāryyayā saha keśākeśikrīḍanenābhinavaiḥ kararuhadaśa-
    nādikṛtavraṇaiḥ rāgakṛtairliṅgairdvayīḥ sampatipattyā vā jñā-
    tvā saṃgrahaṇe pravṛtto grahītavyaḥ . parastrīgrahaṇaṃ niyu-
    ktāvarudbādivyudāsārtham . kiñca . “nīvīstanaprāvaraṇa
    sakthikeśāvamarśanam . adeśakālasambhāṣaṃ sahaikasthānameva ca”
    yā0 smṛ0 . yaḥpunaḥ paradāraparidhānagranthipradeśakucaprāva-
    raṇajaghanamūrddharuhādisparśanaṃ sābhilāṣaivācarati . tathā
    adeśe nirjane janatākīrṇe vāndhakārākule'kāle saṃlāpanaṅka
    roti . parabhāryayā vā sahaikamañcakādau riraṃsayevāvati-
    ṣṭhate . so'pi saṃgrahaṇe pravṛtto grāhyaḥ . etaccāśaṅkyamāna
    doṣapuruṣaviṣayamitarasya na doṣaḥ . yathāha manuḥ .
    “yastvanākṣāritaḥ pūrvvamabhibhāṣeta kāraṇāt . na doṣamprā-
    pnuyātkiñcinna hi tasya vyatikramaḥ” iti yaḥ parastriyā
    spṛṣṭaḥ kṣamate'sāvapi grāhya iti tenaivoktam . “striyaṃ
    spṛśedadeśe yaḥ spṛṣṭobā marṣayettathā . parasparasyānubhate sarvaṃ
    saṃgrahaṇaṃ smṛtamiti” yaśca mayeyaṃ vidagdhā'sakṛdrami-
    teti ślāghayā bhujaṅgajanasamakṣaṅkhyāpayatyasāvapi grāhya
    iti tenaivoktam . “darpādvā yadi vā mohāt ślāghayā vā
    svayaṃ vadet . pūrvvaṃ mayeyambhukteti tacca saṃgrahaṇaṃ smṛtam”