• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • uttamasāhasa

    See also uttamasāhasaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 141.
    uttamasāhasa n. (-saṃ)

    1 The highest of the three fixed mulcts or fines; a fine of 1,000 or of 80,000 Paṇas.

    2 Capital punishment, branding, banishment, confiscation, mutilation and death.

    E. uttama the best or greatest, sāhasa infliction.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 115, col. 2.
    uttama-sāhasa (saṃ) 1. m. The highest of
    fines, capital punishment.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 81.
    uttamasāhasa m. the highest fine (j.).

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 178, col. 1.
    ut-tama—sāhasa n. the highest of the three fixed mulcts or fines (a fine of 1000 or of 80,000 paṇas; capital punishment, branding, banishment, confiscation, mutilation, and death).

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 116, col. 1.
    uttamasāhasa

    n. (-saṃ)

    1. The highest of the three fixed mulcts or fines;
    a fine of 1,000 or of 80,000 Panas.

    2. Capital punishment, brand-
    ing, banishment, confiscation, mutilation and death.

    E. uttama the
    best or greatest, sāhasa infliction.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 55, col. 1.
    uttamasāhasa n. höchste Geldstrafe.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1088, col. 2.
    uttamasāhasa pu0 sāhasamadhikṛtatayā'styasya arśa0 ac +
    karmma0 . smṛtyukte sāhasādhikāreṇa vihite 1 utkṛṣṭe
    daṇḍe . “paṇānāṃ dve śate sārddhe prathamaḥ sāhasaḥ smṛtaḥ .
    madhyamaḥ pañca vijñeyaḥ sahasraṃ tveṣa cottamaḥ” manuḥ
    “anākhyāya dadaddoṣaṃ daṇḍya uttamasāhasam” yā0 smṛ0
    nānāsthāne uttamadaṇḍaviṣayamāha viṣṇaḥ yathā
    daṇḍya ityupakume “parasya patanīyākṣepe kṛte tūttamasāhasam” .
    “vyaṅgyatāyuktākṣepe kārṣāpaṇaśatam” “mātṛyuktetūttamam”
    “pārajāyī savarṇṇāgamane tūttamasāhasaṃ daṇḍyaḥ” . “aduṣṭāṃ
    (kanyām) duṣṭāmiti bruvannuttamasāhasam” “phalopagamadrumo-
    cchedī kīṭopaghātī tūttamasāhasaṃ daṇḍyaḥ” (avagorayitā)
    śastreṇottamasāhasaṃ daṇḍyaḥ” netrakandharābāhusakthyaṃ sabha-
    ṅgecottamam” (sāhasaṃ daṇḍyaḥ) “ratnānyapahāryyuttasasāha-
    sam” . “yastayoḥ (pitāputrayorvivāde) pāntaraḥ
    syāttasyottamasāhasaḥ “tulāmānakūṭakartuśca tadakūṭe kūṭa-
    vādinaśca dravyāṇāṃ pratirūpavikrayikasya ca” . “sa-
    mbhūya baṇijāṃ paṇyamanargheṇāvarundhatām” pratyekaṃ
    “vikrīṇatāñca” . “yastūttamavarṇān dāsye niyojati-
    syottamasāhasadaṇḍaḥ” . “sīmābhettāramuttamasāhasena daṇḍa-
    yitvā punaḥ sīmāṃ kārayet” “abhakṣyasyāvikreyasya ca
    vikrayī devapratimābhedakaścottamasāhasam daṇḍanīyaḥ .
    “bhiṣaṅmithyācarannuttameṣu puruṣeṣu” . 2 prāṇihiṃsā-
    dirūpe balakṛte karmmabhede na0 . tatrottamasāhasā-
    disvarūpalakṣaṇavibhāgādi mitā0 darśitaṃ yathā . “sāmā-
    nyadravyaprasabhaharaṇāt sāhasaṃ smṛtam” yā0 smṛ0 .
    “sāmānyasya sādhāraṇasya yatheṣṭaṃ viniyogānarhatvāviśeṣeṇa
    parakīyasya vā dravyasyāpaharaṇaṃ sāhasam . kutaḥ prasabhahara-
    ṇāt prasahyāharaṇābbalāvaṣṭambhena haraṇāditi yāvat .
    etaduktaṃ bhavati . rājadaṇḍañjanākrośaṃ collaṅghya rāja-
    puruṣetarajanasamakṣaṃ yatkiñciddharaṇamāraṇaparadārapradharṣaṇādikaṃ
    kriyate tat sarvaṃ sāhasamiti sāhasalakṣaṇam . ataḥ sādhā-
    raṇadhanaparadhanayorharaṇasyāpi balāvaṣṭambhena kriyamāṇatvā-
    tsāhasatvamiti . nāradenāpi sāhasasya svarūpaṃ vivṛtam .
    “sahasā kriyate karma yat kiñcidbaladarpitaiḥ . tatsāhasa-
    miti proktaṃ saho balamihocyate” . tadidaṃ sāhasañcau-
    ryyavāgdaṇḍapāruṣyastrīsaṃgraheṣu vyāsaktamapi baladarpāvaṣṭa-
    mbhopādhitobhidyata iti daṇḍātirekārthaṃ pṛthagabhidhā-
    nasya daṇḍavaicitryapratipādanārthaṃ prathamādibhedena traivi-
    dhyamabhidhāya tallakṣaṇantenaiva vivṛtam . “tat punastvividhaṃ
    jñeyaṃ prathamaṃ madhyamantathā . uttamañceti śāstreṣu tasyoktaṃ
    lakṣaṇaṃ pṛthak . phalamūlodakādīnāṃ kṣetropakaraṇasya ca .
    bhaṅgākṣepopamardādyaiḥ prathamaṃ sāhasaṃ smṛtam . vāsaḥ-
    paśvannapānānāṃ gṛhopakaraṇasya ca . etenaiva prakāreṇa ma-
    dhyamaṃ sāhasaṃ smṛtam . vyāpādoviṣaśastrādyaiḥ paradārā-
    bhimarśanam . prāṇoparadhi yaccānyaduktamuttamasāhasam . tasya
    daṇḍaḥ kriyākṣepaḥ prathamasya śatābaraḥ . madhyamasya tu
    śāstrajñairdṛṣṭaḥ pañcaśatāvaraḥ . uttame sāhase daṇḍaḥ sa-
    hasrāvara iṣyate . badhaḥ sarvasvaharaṇaṃ purānnirvāsanāṅkane .
    tadaṅgaccheda ityukto daṇḍa uttamasāhame” iti . badhādaya-
    ścāparādhatāratamyāduttamasāhase samastāvyastā vā yojyāḥ” .
    tatra paradravyāpaharaṇarūpe sāhase daṇḍamāha” mitā0 .
    “tanmūlyāddviguṇodaṇḍonihnave tu caturguṇaḥ” yā0 smṛ0 .
    “tasyāpahṛtadravyasya mūlyāddviguṇodaṇḍaḥ yaḥ punaḥ sāhasaṃ
    kṛtvā nāhamakakārṣamiti nihnute tasya mūlyāccaturguṇo
    daṇḍo bhavati . etasmādeva viśeṣadaṇḍavidhānāt prathamasāha-
    sādisāmānyadaṇḍavidhānamapahāravyatiriktaviṣayam” mitā0