Blog
Sanskrit
About
uttamasāhasa
See also
uttamasāhasaḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 141 .
uttamasāhasa n. (
-saṃ )
1 The highest of the three fixed mulcts or fines; a fine of 1,000 or of 80,000 Paṇas.
2 Capital punishment, branding, banishment, confiscation, mutilation and death.
E. uttama the best or greatest, sāhasa infliction.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 115, col. 2 .
uttama-sāhasa (saṃ) 1. m. The highest of fines, capital punishment.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 81 .
uttamasāhasa m. the highest fine (
j. ).
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 178, col. 1 .
ut-tama—sāhasa n. the highest of the three fixed mulcts or fines (a fine of 1000 or of 80,000 paṇas; capital punishment, branding, banishment, confiscation, mutilation, and death).
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 116, col. 1 .
uttamasāhasa n. (-saṃ )
1. The highest of the three fixed mulcts or fines; a fine of 1,000 or of 80,000 Panas.
2. Capital punishment, brand- ing, banishment, confiscation, mutilation and death.
E. uttama the best or greatest, sāhasa infliction.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 55, col. 1 .
uttamasāhasa n. höchste Geldstrafe.
Vācaspatyam
☞
p. 1088, col. 2 .
uttamasāhasa pu0 sāhasamadhikṛtatayā'styasya arśa0 ac + karmma0 . smṛtyukte sāhasādhikāreṇa vihite 1 utkṛṣṭe daṇḍe . “paṇānāṃ dve śate sārddhe prathamaḥ sāhasaḥ smṛtaḥ . madhyamaḥ pañca vijñeyaḥ sahasraṃ tveṣa cottamaḥ ” manuḥ “anākhyāya dadaddoṣaṃ daṇḍya uttamasāhasam ” yā0 smṛ0 nānāsthāne uttamadaṇḍaviṣayamāha viṣṇaḥ yathā daṇḍya ityupakume “parasya patanīyākṣepe kṛte tūttamasāhasam ” . “vyaṅgyatāyuktākṣepe kārṣāpaṇaśatam ” “mātṛyuktetūttamam ” “pārajāyī savarṇṇāgamane tūttamasāhasaṃ daṇḍyaḥ ” . “aduṣṭāṃ (kanyām) duṣṭāmiti bruvannuttamasāhasam ” “phalopagamadrumo- cchedī kīṭopaghātī tūttamasāhasaṃ daṇḍyaḥ ” (avagorayitā) śastreṇottamasāhasaṃ daṇḍyaḥ ” netrakandharābāhusakthyaṃ sabha- ṅgecottamam ” (sāhasaṃ daṇḍyaḥ) “ratnānyapahāryyuttasasāha- sam ” . “yastayoḥ (pitāputrayorvivāde) pāntaraḥ syāttasyottamasāhasaḥ “tulāmānakūṭakartuśca tadakūṭe kūṭa- vādinaśca dravyāṇāṃ pratirūpavikrayikasya ca ” . “sa- mbhūya baṇijāṃ paṇyamanargheṇāvarundhatām ” pratyekaṃ “vikrīṇatāñca ” . “yastūttamavarṇān dāsye niyojati- syottamasāhasadaṇḍaḥ ” . “sīmābhettāramuttamasāhasena daṇḍa- yitvā punaḥ sīmāṃ kārayet ” “abhakṣyasyāvikreyasya ca vikrayī devapratimābhedakaścottamasāhasam daṇḍanīyaḥ . “bhiṣaṅmithyācarannuttameṣu puruṣeṣu ” . 2 prāṇihiṃsā- dirūpe balakṛte karmmabhede na0 . tatrottamasāhasā- disvarūpalakṣaṇavibhāgādi mitā0 darśitaṃ yathā . “sāmā- nyadravyaprasabhaharaṇāt sāhasaṃ smṛtam ” yā0 smṛ0 . “sāmānyasya sādhāraṇasya yatheṣṭaṃ viniyogānarhatvāviśeṣeṇa parakīyasya vā dravyasyāpaharaṇaṃ sāhasam . kutaḥ prasabhahara- ṇāt prasahyāharaṇābbalāvaṣṭambhena haraṇāditi yāvat . etaduktaṃ bhavati . rājadaṇḍañjanākrośaṃ collaṅghya rāja- puruṣetarajanasamakṣaṃ yatkiñciddharaṇamāraṇaparadārapradharṣaṇādikaṃ kriyate tat sarvaṃ sāhasamiti sāhasalakṣaṇam . ataḥ sādhā- raṇadhanaparadhanayorharaṇasyāpi balāvaṣṭambhena kriyamāṇatvā- tsāhasatvamiti . nāradenāpi sāhasasya svarūpaṃ vivṛtam . “sahasā kriyate karma yat kiñcidbaladarpitaiḥ . tatsāhasa- miti proktaṃ saho balamihocyate ” . tadidaṃ sāhasañcau- ryyavāgdaṇḍapāruṣyastrīsaṃgraheṣu vyāsaktamapi baladarpāvaṣṭa- mbhopādhitobhidyata iti daṇḍātirekārthaṃ pṛthagabhidhā- nasya daṇḍavaicitryapratipādanārthaṃ prathamādibhedena traivi- dhyamabhidhāya tallakṣaṇantenaiva vivṛtam . “tat punastvividhaṃ jñeyaṃ prathamaṃ madhyamantathā . uttamañceti śāstreṣu tasyoktaṃ lakṣaṇaṃ pṛthak . phalamūlodakādīnāṃ kṣetropakaraṇasya ca . bhaṅgākṣepopamardādyaiḥ prathamaṃ sāhasaṃ smṛtam . vāsaḥ- paśvannapānānāṃ gṛhopakaraṇasya ca . etenaiva prakāreṇa ma- dhyamaṃ sāhasaṃ smṛtam . vyāpādoviṣaśastrādyaiḥ paradārā- bhimarśanam . prāṇoparadhi yaccānyaduktamuttamasāhasam . tasya daṇḍaḥ kriyākṣepaḥ prathamasya śatābaraḥ . madhyamasya tu śāstrajñairdṛṣṭaḥ pañcaśatāvaraḥ . uttame sāhase daṇḍaḥ sa- hasrāvara iṣyate . badhaḥ sarvasvaharaṇaṃ purānnirvāsanāṅkane . tadaṅgaccheda ityukto daṇḍa uttamasāhame ” iti . badhādaya- ścāparādhatāratamyāduttamasāhase samastāvyastā vā yojyāḥ ” . tatra paradravyāpaharaṇarūpe sāhase daṇḍamāha ” mitā0 . “tanmūlyāddviguṇodaṇḍonihnave tu caturguṇaḥ ” yā0 smṛ0 . “tasyāpahṛtadravyasya mūlyāddviguṇodaṇḍaḥ yaḥ punaḥ sāhasaṃ kṛtvā nāhamakakārṣamiti nihnute tasya mūlyāccaturguṇo daṇḍo bhavati . etasmādeva viśeṣadaṇḍavidhānāt prathamasāha- sādisāmānyadaṇḍavidhānamapahāravyatiriktaviṣayam ” mitā0