uttamāṅga
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 141.
uttamāṅga n. (
-ṅgaṃ) The head.
E. uttama chief, and aṅga member.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 115, col. 2.
uttamā_ṅga (ṅgaṃ) 1. n. The head.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 81.
uttamāṅga n. the head (
lit. highest member).
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 49, col. 1.
uttamāṅga uttama_aṅga, n. head
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 178, col. 1.
uttamāṅga n. the highest or chief part of the body, the head,
Mn.;
MBh.;
Bhag.;
Suśr.;
Mṛcch. &c.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 116, col. 1.
uttamāṅga n. (-ṅgaṃ) The head.
E. uttama chief, and aṅga member.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 888.
uttamāṅga (
u° + aṅga) n.
der höchste oder
vorzüglichste Theil des Körpers, der Kopf AK. 2, 6, 2, 46.
H. 566.
M. 1, 93. 8, 300.
BHAG. 11, 27.
MBH. 3, 2003. 14, 2500.
R. 3, 58, 29. 6, 67, 25. 92, 41.
SUŚR. 1, 118, 5.
MṚCCH. 66, 10.
RAGH. 7, 48.
KUMĀRAS. 7, 41.
— Vgl. adhamāṅga .
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 221, col. 2.
1.
uttamāṅga n.
— 1) Kopf.
— 2) = mukha Antlitz Sch. zu ŚĀṄKH. ŚR. 7,15,2.
☞
vol. 1,
p. 221, col. 2.
2.
uttamāṅga m.
eine Art Papagei GAL.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 55, col. 1.
uttamāṅga n. Kopf.
Bopp Glossarium Sanscritum
☞
p. 46, col. 1.
uttamāṅga n. (
KARM. ex
uttama summus et
aṅga membrum)
caput. AM.
Abhidhānaratnamālā of Halāyudha
☞
p. 59.
uttamāṅga;
muṇḍottamāṅgamastakamauliśiraḥśīrṣamūrdhakāni syuḥ .
2.1.1.518
Vācaspatyam
☞
p. 1090, col. 1.
uttamāṅga na0 karmma0 . mastake . “babhau patadgaṅga ivottamā-
ṅge” kumā0 . “kaścid dviṣatkhaḍgahṛtottamāṅgaḥ” raghuḥ .
“pṛṣṭhatastu śarīrasya nottamāṅge kathañcana” manuḥ . mastakasya
aṅgeṣūttamatvaṃ cakṣurādīndriyādhāratvāt prāṇavāyusañcā-
rasthānatvāt sarveṣāmaṅgānāmuparivarttamānatvācca . ataeva
“garbhasya hi sambhavataḥ prathamaṃ śiraḥ sambhavatītyāha śaunakaḥ
śiromūlatvāddehendriyāṇām” suśru0 śaunakīyamate indri-
yamūlatvamasyoktam “tacca śarīram ṣaḍaṅgaṃ śākhāścatasro madhyaṃ
pañcamaṃ ṣaṣṭhaṃ śira” iti suśru0 ṣaḍaṅgavibhāge hastapādānāṃ
caturṇṇāṃ śākhātvena madhyamasya madhyatvena upravarṇya-
sarvaśeṣe śirasaḥ kathanaṃ pūrvoktahetoḥ prādhānyāttasyeti
bodhyam . pratyaṅgavibhāge'pi “mastakodaretyādinā
suśru0 mastakasya prathamanirdeśaḥ prādhānyādeva loke-
'pi mastakacchedane'vaśiṣṭāṅgaiḥ na pratyabhijñā chinna-
mastakamātreṇa tu pratyabhijñā ityato mastakasya pratyabhijñā-
sādhanatvādapi uttamatvam” kathamanyathā devadattādidehasya
hastādiṣu ca aṅgeṣu madhye hastādinā na pratyabhijñā
ityataḥ mastakasya utkṛṣṭatvam . hastādicchedane'pi
jīvanasambhavāt mastakasya chedane tadabhāvādapi mastakasya
prādhānyamityapi mantavyam .