• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • utsarjana

    See also utsarjanam, utsarjanaṃ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 144.
    utsarjana n. (-naṃ)

    1 Gift, donation.

    2 Abandoning, leaving, &c.

    E. ut before sṛja to leave, and lyuṭ affix: see the preceding.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 118, col. 1.
    utsa_rjana (naṃ) 1. n. Gift, leaving.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 114, col. 2.
    utsarjana utsarjana, i. e. ud-sṛj +

    ana, n. 1. Rejection, Chr. 9, 38. 2.

    The name of the ceremony, utsarga

    (q. cf.), Man. 4, 96.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 152, col. 3.
    Ut-sarjana, am, n. letting loose, abandoning,

    leaving, &c.; gift, donation, oblation; suspending (a

    lecture in the Veda), a ceremony connected with it.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 83.
    utsarjana n. letting loose, giving up, dismission, closing, completion (v. prec.).

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 182, col. 1.
    ut-sarjana a See col. 3.
    ☞ p. 182, col. 3.
    ut-sarjana b mfn. expelling (the feces, said of one of the muscles of the anus), Bhpr.
    ☞ p. 182, col. 3.
    ut-sarjana n. letting loose, abandoning, leaving, KātyŚr.
    ☞ p. 182, col. 3.
    suspending (a Vedic lecture), Lāṭy.; ĀśvGṛ.; Kauś.
    ☞ p. 182, col. 3.
    (with chandasām) a ceremony connected with it, Mn. iv, 96
    ☞ p. 182, col. 3.
    gift, donation, oblation, L.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 118, col. 2.
    utsarjana

    n. (-naṃ)

    1. Gift, donation.

    2. Abandoning, leaving, &c.

    E. ut be-
    fore sṛj to leave, and lyuṭ affix: see the preceding.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 140, col. 2.
    ut-sarjana- nt. suspension de la lecture sacrée (rite).

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 904.
    utsarjana (wie eben) n.

    1) das Entlassen, Loslassen KĀTY. ŚR. 20, 2, 10.

    — 2) das Spenden AK. 2, 7, 28. H. 386.

    — 3) das Aufheben, Einstellen, z. B. der Veda lesung ĀŚV. GṚHY. 3, 5. KAUŚ. 68. chandasām eine bes. Ceremonie (vgl. u. utsarga 5.) M. 4, 96.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 226, col. 1.
    utsarjana

    — 1) Adj. (f. ī) ausstossend , so heisst eine der drei Falten des Afters BHĀVAPR. 1,28,2. =

    — 2) n.

    — a) das Entlassen , Loslassen.

    — b) das Aufheben , Einstellung LĀṬY. 4,8,8. chandasām eine best. Ceremonie.

    — c) *das Spenden.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 55, col. 2.
    utsarjana f. ī aussfoßend; n. Entlassung.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1129, col. 2.
    utsarjana na0 ud + sṛja—lyuṭ . 1 dāne, 2 tyāge, ca . vedot-
    sargarūpe ṣaṇmāsakarttavye vaidikānāṃ 3 kriyābhede sa ca
    āśva0 gṛ0 ukto yathā “madhyamāṣṭakāyāmetābhyo
    devatābhyo'nnena hutvā'po'bhyavayanti” 20 sū0 . “madhya-
    māṣṭakāgrahaṇaṃ ṣaṇmāsāntopalakṣaṇārtham” . tena tasyāḥ
    samīpe māghyāṃ paurṇamāsyāmityarthaḥ śākhāntare caivaṃ
    dṛśyate . “etābhyo devatābhyo hutvā sāvitryādibhya
    ājyam, ityuktam . agnimīḍa ityādibhyo'nnena hutvā
    sthālīpākagrahaṇamakṛtvā'nneneti yatnena bruvat gṛhasiddha
    mannaṃ gāhyamiti darśayati, tataḥ sviṣṭakṛt, tato vedārambha-
    ṇam . tato homaśeṣaṃ samāpyāpo'bagāhanta ityarthaḥ
    nārā0 “etā eva taddevatāstarpayanti” 21 sū0 .
    “snātvā sāvitrādyā nava agnimīḍa ityādyāśca
    viṃśatiṃ tarpayantītyarthaḥ . ṛgdevatā ādiśya tarpayeyuḥ .
    dvitīyāntaṃ kṛtvā tarpayāmītyekānnatriṃśadvākyāni kṛtvā
    tāvatkṛtvastarpayeyuḥ” nā0 vṛ0 . “ācāryān ṛṣīn pitṝṃ-
    śca” 22 sū0 . yacca brahmayajñāṅgaṃ tarpaṇamuktaṃ tadeta-
    daṅgatvenedānīmapi kāryamityarthaḥ . caśabdo devatātarpaṇa
    sanuccayārthaḥ . tena prajāpatyādyā api tarpyāḥ . devatāsta-
    rpayantītyatra devatāgrahaṇamatrāpi samuccayārtham kramaśca
    tantrākta eva” nā0 vṛ0 . “etadutsarjanam” 23 sū0 .
    “asyeyaṃ saṃjñā . tataḥ ṣaṇmāsān ṣaḍaṅgānyadhīyīta .
    ṣaṇmāsānadhīyītetyārabhya evamantā dharmā grahaṇādhyayana
    etetyāhureke . anye tvaviśeṣeṇetyāhuḥ” nā0 vṛ0 .
    utsargaśabde darśitena kālenāsya vikalpa0 śākhibhedena
    vyavasthāpyaḥ “pauṣe tu chandasāṃ kuryyādbahirutsarjanaṃ
    budhaḥ” bhanuḥ .

    Renou Vocabulaire du rituel védique

    ☞ p. 39.

    Aufrecht’s Catalogus Catalogorum

    ☞ vol. 1, p. 64, col. 2.
    utsarjana Āpast. Gu. 3.