• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • utpavanaṃ

    See also utpavana, utpavanam.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 297, col. 3.
    utpavanaṃ See under utpū.
    ☞ p. 298, col. 1.
    utpavanaṃ

    1 Cleansing, purifying; dravyāṇāṃ caiva sarveṣāṃ śuddhirutpavanaṃ smṛtaṃ Ms. 5. 115.

    2 Straining liquids for domestic or religious purposes.

    3 Any instrument for cleansing.

    4 Sprinkling ghee (or other fluids) on the sacrificial fire with two blades of Kuśa grass, the ends of which are held in either hand and the centre dipped into the liquid; apracchinnāgrāvanaṃtargarbhau prādeśamātrau kuśau nānāṃ. tayorgṛhītvā aṃguṣṭhopakaniṣṭhikābhyāmuttānābhyāṃ prāgutpunāti sakṛnmaṃtreṇa dvistūṣṇīṃ Āśval.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 227.
    utpavanaṃ , klī, (ut + pū + lyuṭ .) kuśaṇḍikāyāṃ pavi-
    tramadhyena jalāderutkṣepaṇam . tatra kramaḥ . “pavitra-
    dvayamagre vāmahastānāmikāṅguṣṭhābhyāṃ mūle dakṣiṇa-
    hastānāmikāṅguṣṭhābhyāṃ uttānahastābhyāṃ gṛhītvā
    ājye prakṣipya tayormmadhyenāgnāvājyotkṣepaṇam” .
    iti kālesiḥ .. “pavitradvayamagre dakṣiṇahastā-
    nāmikāṅguṣṭhābhyāṃ mūle vāmahastānāmikāṅguṣṭhābhyāṃ
    gṛhītvā dakṣiṇahastoparibhāvena adhomukho vya-
    stapāṇiḥ pavitramadhyena prokṣaṇījalasya kiñci-
    duttolanam” . iti paśupatiḥ .. “paśupatyuktakrameṇa
    sāmagānāṃ mantroccāraṇapūrvvakaṃ pavitradvayamadhyenāgnā
    vājyotkṣepaṇaṃ .. iti bhavadevabhaṭṭaḥ ..