“tasmādvā etasmādātmana ākāśaḥ sambhūtaḥ ākā-
śādvāyuḥ vāyoragniḥ agnerāpaḥ adbhyaḥ pṛthivī
prathivyā oṣadhayaḥ oṣadhibhyo'nnam annādretaḥ retasaḥ
puruṣaḥ . sa vā eṣa puruṣo'nnarasamayaḥ “uṣa0 . “tasmā-
diti mūlavākyasūtritaṃ brahma parāmṛśyate . etasmāditi .
mantravākyena, anantaraṃ yathā lakṣitaṃ yadbrahmaiva brāhmaṇa-
vākyena sūtritam yacca satyaṃ jñānamanantaṃ brahmetyanantara-
meva lakṣitam tasmādetasmādbrahmaṇa ātmana ātmaśabdavācya-
tvāt . ātmā hi tatsarvasya “tat satyaṃ sa ātmeti” śrutyanta-
rādato brahmātmā . tasmādetasmādbrahmaṇa ātmasvarūpādākāśaḥ
sambhūtaḥ samutpannaḥ . ākāśo nāma śabdaguṇo'vakāśakaro
mūrttadravyāṇāṃ, tammādākāśāt svena sparśaguṇena pūrvvaṇa ca
kāraṇaguṇena śabdena dviguṇo vāyuḥ, sambhūta ityanuvarttate .
vāyośca svena rūpaguṇena pūrvābhyāñca triguṇo'gniḥ
sambhūtaḥ . agneḥ svena rasaguṇena pūrvaiśca tribhiścaturguṇā
āpaḥ sambhūtāḥ . adbhyaḥ svena gandhaguṇena pūrvaiścaturbhiḥ
pañcaguṇā pṛthivī sambhūtā . pṛthivyā oṣadhayaḥ . oṣa-
dhobhyo'nnam . annādretorūpeṇa pariṇatātpuruṣaḥ śiraḥ-
pāṇyādyākṛtimān . sa vā eṣa puruṣo'nnarasamayo'nnara-
savikāraḥ . puruṣākṛtibhāvitaṃ hi sarvebhyo'ṅgebhyastejaḥ
sambhūtaṃ reto vījaṃ tasmādyo jāyate so'pi tathā puruṣā-
kṛtireva syāt sarvajātiṣu jāyamānānāṃ janakākṛtiniyama-
darśanāt sarvveṣāmapyannarasavikāratve brahmavaṃśyatve cāviśiṣṭe .
kasmāt? puruṣa eva gṛhyate prādhānyāt . kiṃ punaḥ prādhānyaṃ
karmmajñānādhikāraḥ puruṣa eva hi śaktatvādarthitvācca arthī
vidvān samarthaḥ karmmajñānayoradhikriyate . “puruṣatve vā
vistarātmā sa hi vijñānena sampannatamo vijñātaṃ vadati
vijñātaṃ paśyati veda śvastanaṃ veda lokālokau mattyenāmṛta-
mīkṣatītyevaṃ sampanno'thetareṣāṃ paśūnāmaśanāpipāse evā-
bhijñānamityādiśrutyantaradarśanāt” bhā0 .
eteṣāñca brahmādhiṣṭhitānāmeva tattatkāryyarūpeṇāvirbhāvaḥ
śā0 sū0 bhāṣyayornirūpito yathā .
“tadabhidhyānādeva tu talliṅgāt saḥ” sū0 . “kimimāni vi-
yadādīni bhūtāni svayameva svavikārān sṛjantyāhosvit
parameśvara eva tena tenātmanāvatiṣṭhamāno'bhidhyāyan taṃ taṃ
vikāraṃ sṛjatīti sandehe sati prāptaṃ tāvat svayameva sṛja-
ntīti kutaḥ “ākāśādvāyurvāyoragnirityādi” svātantryaśra-
vaṇāt . nanvacetanānāṃ svatantrāṇāṃ pravṛttiḥ pratiṣiddhā, naiṣa-
doṣaḥ . “tattejaaikṣata tā āpaaikṣanteti ca bhūtānāmapi
cetanatvaśravaṇādityevaṃ prāpte'bhidhīyate . sa eva parameśvara-
stena tenātmanāvatiṣṭamānobhidhyāyaṃstaṃtaṃ vikāraṃ sṛjatīti
kutaḥ? talliṅgāt . tathā hi śāstram “yaḥ pṛthivyāṃ tiṣṭhan
pṛthivyā antaro yaṃ pṛthivī na veda yasya pṛthivī śarīraṃ
yaḥ pṛthivīmantaroyamayatītyevaṃjātīyakaṃ, sādhyakṣāmeva
bhūtānāṃ pravṛttiṃ darśayati . tathā “so'kāmayata bahu syāṃ
prajāyeyeti” prastutya “sacca tyaccābhavat tadātmānaṃ svayamaku-
ruteti” ca tasyaiva sarvātmabhāvaṃ darśayati . yattu īkṣaṇaśrava-
ṇamaptejasoḥ, tat parameśvarāveśavaśādeva draṣṭavyaṃ “nānyo''to-
sti draṣṭā” itīkṣitrantarapratiṣedhāt prakṛtatvācca sata īkṣituḥ
“tadaikṣata bahu syāṃ prajāyeyetyatra” . “bhūtānāmutpatti-
kramaścintitaḥ” śā0 bhā0 .