utaṅkameva
Vācaspatyam
☞
p. 1074, col. 1.
utaṅkameva pu0 utaṅkārthamīśvareṇa pravarttitomeghaḥ . marudeśasthota-
ṅkatoyākāṅkṣāpūraṇārthamīśvareṇa kṛṣṇena niyojite meghe .
tatkathā bhā0 āśva0 55 a0 . “utaṅka uvāca . ava-
śyakaraṇīyañca yadyetanmanyase vibho! . toyamicchāmi
yatreṣṭaṃ maruṣvetaddhi durlabham . tataḥ saṃhṛtya tatteja pro-
vācotaṅkamīśvaraḥ . eṣṭavye sati cintyo'hamityuktvā
dvārakāṃ yayau . tataḥ kadācidbhagavānutaṅkastoyakā-
ṅkṣayā . tṛṣitaḥ paricakrāma marau sasmāra cācyutam .
tato digvāsasaṃ dhīmānmātaṅgaṃmalapaṅkinam . apaśyata marau
tasmin śvayūthaparivāritam . bhīṣaṇaṃ baddhanistriṃśaṃ vāṇa-
kārmukadhāriṇam . tasyādhaḥ srotaso 'paśyat dvāri bhūri
dvijottamaḥ . smaranneva ca taṃ prāha mātaṅgaḥ prahasanniva .
ehyutaṅka! pratīcchasva matto vāri bhṛgūdvaha! . kṛpā
hi me sumahatī tvāṃ dṛṣṭvā tṛṭsamāśritam . ityuktastena
sa munistattoyaṃ nābhyanandata . cikṣepa ca sa taṃ dhīmān
vāgbhirugrābhiracyutam . punaḥ punaśca mātaṅgaḥ piba-
sveti tamabravīt . na cāpibat sa sakrodhaḥ kṣudhitenānta-
rātmanā . sa tayo niścayāttena pratyākhyāto mahātmanā .
śvabhiḥ saha mahārāja! tatraivāntaradhīyata . utaṅkastaṃ
tathā dṛṣṭvā tato vrīḍitamānasaḥ . mene pralabdhamātmānaṃ kṛṣṇe-
nāmitraghātinā . atha tenaiva mārgeṇa śaṅkhacakragadā-
dharaḥ . ājagāma mahābuddhirutaṅkaścainamabravīt . na
dattaṃ tādṛśaṃ dātuṃ tvayā puruṣasattama . salilaṃ vipra-
mukhyebhyī mātaṅgasrotasā vibho . ityuktavacanaṃ tantu ma-
hābuddhirjjanārddanaḥ! . utaṅkaṃ ślakṣṇayā vācā sāntva-
yannidamabravīt . yādṛśeneha rūpeṇa yogyaṃ dātuṃ dhṛtena
vai . tādṛśaṃ khalu te dattaṃ tacca tvaṃ nāvabudhyathāḥ .
mayā tvadarthamukto vai vajvapāṇiḥ purandaraḥ . utaṅkā-
yāmṛtaṃ dehi tīyarūpamiti prabhuḥ . sa māmuvāca deve-
ndrī na martyo'martyatāṃ vrajet . anyamasmai varaṃ dehī-
tyasakṛdbhṛgunandana . amṛtaṃ deyamityeva mayaivoktaḥ śacī-
patiḥ . sa māṃ prasādya devendraḥ punarevedamabravīt . yadi
deyamavaśyaṃ vai mātaṅgo hi mahāmate! . bhūtvā'mṛtaṃ pradā-
syāmi bhārravāya mahātmane . yadyevaṃ pratigṛhṇāti
bhārgavo'mṛtamadya vai . pradātumeṣa gacchāmi bhārgavasyāmṛtaṃ
vibho! . pratyākhyātastvahaṃ tena dāsyāmi na kathañcana .
sa tathā samayaṃ kṛtvā tena rūpeṇa vāsavaḥ . upasthita-
stvayā cāpi pratyākhyāto'mṛtaṃ dadat . cāṇḍālarūpī
bhagavan! sumahāṃste vyatikramaḥ . tanna śakyaṃ mayā
karttuṃ bhūya eva taṣepsitam . toyepsāṃ tava durddharṣāṃ kariṣye
saphalāmaham . yeṣvahaḥsu ca te brahman . salilepsā bhavi-
ṣyati . tadā marau bhaviṣyanti jalapūrṇāḥ payodharāḥ .
rasavacca pradāsyanti toyaṃ te bhṛpunandana! . utaṅkameṣā
ityuktāḥ khyātiṃ yāsyanti cāpi te . ityuktaḥ prīti-
mān vipraḥ kṛṣṇena sa babhūva ha . adyāpyutaṅkameghāśca marau
varṣanti bhārata” .