• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • utaṅka

    See also uttaṅka.


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 147, col. 3.
    utaṅka utaṅka, as, m., N. of a Ṛṣi.

    —Utaṅka-megha, as, m. a kind of cloud named

    after that Ṛṣi.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 175, col. 2.
    utaṅka m. N. of a Ṛṣi, MBh.
    ☞ p. 175, col. 2.
    (See also uttaṅka.)

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 136, col. 2.
    utaṅka- m. n. d'un Ṛṣi.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 881.
    utaṅka m. N. pr. eines Ṛṣi MBH. 1, 747. 13491. fgg. 14, 1542. fgg. HARIV. 676. utaṅkameghāḥ eine nach ihm benannte Art Wolken: adyāpyutaṅkameghāśca marau varṣanti MBH. 14, 1624. — Variante: uttaṅka .

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 219, col. 1.
    utaṅka fehlerhaft für uttaṅka.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1073, col. 1.
    utaṅka pu0 āyodadhaimyaśiṣyavedanāmakasya muneḥ śiṣyamede tadu-
    pākhyānañca” bhā0 ā0 3 a0 . vedamuniṃ prakramya “sa
    kadācit yājyakāryyeṇābhiprasthita utaṅkanāmānaṃ śiṣyam
    niyojayāmāsa” ityupakramya “tatsaumya! gamyatāmanujāne
    bhavantaṃ śreyo'vāpsasīti sa upādhyāyenānujñāto bhaga-
    vānutaṅkaḥ kruddhastakṣakaṃ praticikīrṣurhāstinapuraṃ pratasthe”
    ityantena vistareṇa taccaritamupavarṇṇitam . tasyāyaṃ saṃkṣepaḥ .
    gurudakṣiṇādānārthaṃ gurave utaṅkena nivedite guruṇā svapa-
    tnīyacanāt pauṣyanṛpabadhūdhṛtakuṇḍaladvayameva gurudakṣiṇātvena
    kalpitam tacca pauṣyanṛpapatnīdhṛtaṃ kuṇḍaladvayaṃ prārthya āna-
    yatastasya pramādatastakṣakeṇāpahṛtam atha vahnito labdhavarapra-
    sādāt nāgalokaṃ gatvā dhūmaprācuryyeṇa nāgalokāvaraṇe
    tadbhayāttatkuṇḍaladvayaṃ nāgairdattamānīya purupatnyai dattamiti

    2 bhārgave gautamasya śiṣyabhede ca tatkathā bhārate
    “utaṅko mahatā yuktastapasā janamejaya! . gurubhaktaḥ
    sa tejasrī nānyat kiñcidapūjayat . sarveṣāmṛṣiputrā-
    ṇāmeṣa āsīnmanorathaḥ . autaṅkīṃ guruvṛttiṃ vai prāpnuyā-
    meti bhārata! . gautamasya tu śiṣyāṇāṃ bahūnāṃ janamejaya .
    utaṅke'bhyadhikā prītiḥ snehaścaivābhavattadā . sa tasya
    damaśaucābhyāṃ vikrāntena ca karmaṇā . samyak sevo-
    pacāreṇa gautamaḥ prītimānabhūt . atha śiṣyasahasrāṇi
    samanujñātavānṛṣiḥ . utaṅkaṃ parayā prītyā nābhyanujñātu-
    maicchata . taṃ krameṇa jarā tāta! pratipede mahāmunim .
    na cānvabudhyata tadā sa munirguruvatsalaḥ . tataḥ kadā-
    cidrājendra! kāṣṭhānyānayituṃ yayau . utaṅkaḥ kāṣṭhābhārañca
    mahāntaṃ samupānayat . sa tadbhārābhibhūtātmā kāṣṭhabhāramari-
    ndama! . niṣpapeṣa kṣitau rājan! pariśrānto bubhukṣitaḥ .
    tasya kāṣṭhe vilagnā'bhūjjaṭā rūpyasamaprabhā . tataḥ kāṣṭhaiḥ
    saha tadā papāta dharagṇītale . tataḥ sa bhāraniṣpiṣṭaḥ kṣu-
    dhāviṣṭaśca mārata! . dṛṣṭvā tāṃ vayaso'vasthāṃ rudodārttasvara
    stadā . tato gurusutā tasya padmapatramibhānanā . jagrā-
    hāśrūṇi suśroṇī kareṇa pṛthulocanā . piturniyogā-
    ddharmajñā śirasā'vanatā tadā . tasyā nipetatudagdhau karau
    tairaśruvindabhiḥ . na hi tānaśrupātāṃstuṃ śaktā dhārayituṃ
    mahī . gautamastvabravīdvipramutaṅkaṃ prītamānasaḥ . kasmāttāta!
    tavādyeha śokottaramidaṃ manaḥ . sasvairaṃ brūhi vi-
    prarṣe! śrotumicchāmi tattvataḥ . utaṅka uvāca . evaṅgatena
    manasā bhavatpriyacikīrṣayā . bhavadbhaktigateneha bhavadbhāvānu-
    gena ca . jareyaṃ nāvabuddhā me nābhijñātaṃ sukhañca me .
    śatavarṣoṣitaṃ māṃ hi na tvamabhyanujānīyāḥ . bhavatā
    tvabhyanujñātāḥ śiṣyāḥ pratyavarā mama . upapannā dvijaśre-
    ṣṭhāḥ śataśī'tha sahasraśaḥ . gautama uvāca . tvatprīti-
    yuktena mayā guruśuśrūṣayā tava . atyaṃkrāmanmahān kālo
    nābabuddho dvijarṣabha! . kintvadya yadi te śraddhā gamanaṃ prati
    bhārgava! . anujñāṃ pratigṛhya tvaṃ svagṛhān gaccha mā
    ciram . utaṅka uvāca . gurvarthaṃ kaṃ prayacchāmi brūhi
    tvaṃ dvijasattama . tamupāhṛtya gaccheyamanujñātastvayā vibho! .
    gītama uvāca . dakṣiṇā paritoṣo vai gurūṇāṃ sadbhirucyate .
    tava hyācatarato brahmaṃstuṣṭohaṃ vai na saṃśayaḥ . itthañca
    parituṣṭaṃ māṃ vijānīhi bhṛgūdvaha! . yuvā ṣoḍaśavarṣo
    hi yadyadya bhavitā bhavān . dadāni patnīṃ kanyāñca svāṃ
    te duhitaraṃ dvija! . etāmṛte'ṅganā nānyā tvattejo'rhati
    sevitum . tatastāṃ pratijagrāha yuvā bhūtvā yaśasvinīm .
    guruṇā cābhyanujñāto gurupatnīmathābravīt . kaṃ bhavatyai
    prayacchāmi gurvarthaṃ viniyuṅkṣva mām . priyaṃ hitañca kā-
    ṅkṣāmi prāṇairapi dhanairapi . yaddurlabhaṃ hi loke'smin
    ratnamatyadbhutaṃ mahat . tadānayeyaṃ tapasā na hi me'trāsti
    saṃśayaḥ . ahalyovāca . parituṣṭā'smi te vipra! nityaṃ
    bhaktyā'nayā'nagha! . paryyāptametadbhadrante gacchatāta! yayepsi-
    tam . vaiśampāyana uvāca . utaṅkastu mahārāja punarevāvra-
    vīdvacaḥ . ājñāpayasva māṃ mātaḥ! karttavyañca tava priyam .
    ahalyovāca . saudāsapatnīvidhṛte divye ye maṇikuṇḍale .
    te samānaya bhadrante gurvvarthaḥ sukṛto bhavet . sa tatheti
    pratiśrutya jagāma janamejaya! . gurupatnīpriyārthaṃ vai te
    samānayituṃ tadā . sa jagāma tataḥ śīghramutaṅko brāhmaṇa-
    rṣabhaḥ . saudāsaṃ puruṣādaṃ vai bhikṣituṃ maṇikuṇḍale .
    gautamastvabravīt patnīmutaṅko nādya dṛśyate . iti pṛṣṭā
    tamācaṣṭa kuṇḍalārthaṃ gatañca sā . tataḥ provāca patnīṃ sa na
    te samyagidaṃ kṛtam . śaptaḥ sa pārthivo nūnaṃ brāhmaṇaṃ taṃ
    badhiṣyati . ahalyovāca . ajānatyā niyuktaḥ sa bhaga-
    van! brāhmaṇomayā . bhavatprasādānna bhayaṃ kiñcittasya bhavi-
    ṣyati . ityuktaḥ prāha tāṃ patnīmevamastviti gautamaḥ .
    utaṅko'pi vane śūnye rājānaṃ taṃ dadarśa ha” .
    āśva0 56 a0 . itaḥparaṃ tatkuṇḍalānayanādikaṃ nā-
    gatakṣakavighnamupavarṇya vahnipramādāttat nāgalokādānīya
    gurupatnyai taddānamuktamityayaṃ saṃkṣepo vistarastatra dṛśyaḥ .
    asyaiva toyābhilāṣapūraṇārthamīśvareṇa utaṅkameghaḥ prava-
    rttitaḥ tatkathā utaṅkameśaṣabde dṛśyā .

    Index to the Names in the Mahābhārata

    ☞ p. 695, col. 1.
    Utaṅka, v. Uttaṅka.

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 213.
    Utaṅka — a sage; knows the yoga power of Hari.1

    Pleased by Kuvalayāśva killing Dhundhu.2 [Footnote] 1) Bhā. II. 7. 45. [Footnote] 2) Ib. IX. 6. 22.