See also uttaṅka.
2 bhārgave gautamasya śiṣyabhede ca tatkathā bhārate
“utaṅko mahatā yuktastapasā janamejaya! . gurubhaktaḥ
sa tejasrī nānyat kiñcidapūjayat . sarveṣāmṛṣiputrā-
ṇāmeṣa āsīnmanorathaḥ . autaṅkīṃ guruvṛttiṃ vai prāpnuyā-
meti bhārata! . gautamasya tu śiṣyāṇāṃ bahūnāṃ janamejaya .
utaṅke'bhyadhikā prītiḥ snehaścaivābhavattadā . sa tasya
damaśaucābhyāṃ vikrāntena ca karmaṇā . samyak sevo-
pacāreṇa gautamaḥ prītimānabhūt . atha śiṣyasahasrāṇi
samanujñātavānṛṣiḥ . utaṅkaṃ parayā prītyā nābhyanujñātu-
maicchata . taṃ krameṇa jarā tāta! pratipede mahāmunim .
na cānvabudhyata tadā sa munirguruvatsalaḥ . tataḥ kadā-
cidrājendra! kāṣṭhānyānayituṃ yayau . utaṅkaḥ kāṣṭhābhārañca
mahāntaṃ samupānayat . sa tadbhārābhibhūtātmā kāṣṭhabhāramari-
ndama! . niṣpapeṣa kṣitau rājan! pariśrānto bubhukṣitaḥ .
tasya kāṣṭhe vilagnā'bhūjjaṭā rūpyasamaprabhā . tataḥ kāṣṭhaiḥ
saha tadā papāta dharagṇītale . tataḥ sa bhāraniṣpiṣṭaḥ kṣu-
dhāviṣṭaśca mārata! . dṛṣṭvā tāṃ vayaso'vasthāṃ rudodārttasvara
stadā . tato gurusutā tasya padmapatramibhānanā . jagrā-
hāśrūṇi suśroṇī kareṇa pṛthulocanā . piturniyogā-
ddharmajñā śirasā'vanatā tadā . tasyā nipetatudagdhau karau
tairaśruvindabhiḥ . na hi tānaśrupātāṃstuṃ śaktā dhārayituṃ
mahī . gautamastvabravīdvipramutaṅkaṃ prītamānasaḥ . kasmāttāta!
tavādyeha śokottaramidaṃ manaḥ . sasvairaṃ brūhi vi-
prarṣe! śrotumicchāmi tattvataḥ . utaṅka uvāca . evaṅgatena
manasā bhavatpriyacikīrṣayā . bhavadbhaktigateneha bhavadbhāvānu-
gena ca . jareyaṃ nāvabuddhā me nābhijñātaṃ sukhañca me .
śatavarṣoṣitaṃ māṃ hi na tvamabhyanujānīyāḥ . bhavatā
tvabhyanujñātāḥ śiṣyāḥ pratyavarā mama . upapannā dvijaśre-
ṣṭhāḥ śataśī'tha sahasraśaḥ . gautama uvāca . tvatprīti-
yuktena mayā guruśuśrūṣayā tava . atyaṃkrāmanmahān kālo
nābabuddho dvijarṣabha! . kintvadya yadi te śraddhā gamanaṃ prati
bhārgava! . anujñāṃ pratigṛhya tvaṃ svagṛhān gaccha mā
ciram . utaṅka uvāca . gurvarthaṃ kaṃ prayacchāmi brūhi
tvaṃ dvijasattama . tamupāhṛtya gaccheyamanujñātastvayā vibho! .
gītama uvāca . dakṣiṇā paritoṣo vai gurūṇāṃ sadbhirucyate .
tava hyācatarato brahmaṃstuṣṭohaṃ vai na saṃśayaḥ . itthañca
parituṣṭaṃ māṃ vijānīhi bhṛgūdvaha! . yuvā ṣoḍaśavarṣo
hi yadyadya bhavitā bhavān . dadāni patnīṃ kanyāñca svāṃ
te duhitaraṃ dvija! . etāmṛte'ṅganā nānyā tvattejo'rhati
sevitum . tatastāṃ pratijagrāha yuvā bhūtvā yaśasvinīm .
guruṇā cābhyanujñāto gurupatnīmathābravīt . kaṃ bhavatyai
prayacchāmi gurvarthaṃ viniyuṅkṣva mām . priyaṃ hitañca kā-
ṅkṣāmi prāṇairapi dhanairapi . yaddurlabhaṃ hi loke'smin
ratnamatyadbhutaṃ mahat . tadānayeyaṃ tapasā na hi me'trāsti
saṃśayaḥ . ahalyovāca . parituṣṭā'smi te vipra! nityaṃ
bhaktyā'nayā'nagha! . paryyāptametadbhadrante gacchatāta! yayepsi-
tam . vaiśampāyana uvāca . utaṅkastu mahārāja punarevāvra-
vīdvacaḥ . ājñāpayasva māṃ mātaḥ! karttavyañca tava priyam .
ahalyovāca . saudāsapatnīvidhṛte divye ye maṇikuṇḍale .
te samānaya bhadrante gurvvarthaḥ sukṛto bhavet . sa tatheti
pratiśrutya jagāma janamejaya! . gurupatnīpriyārthaṃ vai te
samānayituṃ tadā . sa jagāma tataḥ śīghramutaṅko brāhmaṇa-
rṣabhaḥ . saudāsaṃ puruṣādaṃ vai bhikṣituṃ maṇikuṇḍale .
gautamastvabravīt patnīmutaṅko nādya dṛśyate . iti pṛṣṭā
tamācaṣṭa kuṇḍalārthaṃ gatañca sā . tataḥ provāca patnīṃ sa na
te samyagidaṃ kṛtam . śaptaḥ sa pārthivo nūnaṃ brāhmaṇaṃ taṃ
badhiṣyati . ahalyovāca . ajānatyā niyuktaḥ sa bhaga-
van! brāhmaṇomayā . bhavatprasādānna bhayaṃ kiñcittasya bhavi-
ṣyati . ityuktaḥ prāha tāṃ patnīmevamastviti gautamaḥ .
utaṅko'pi vane śūnye rājānaṃ taṃ dadarśa ha” .
āśva0 56 a0 . itaḥparaṃ tatkuṇḍalānayanādikaṃ nā-
gatakṣakavighnamupavarṇya vahnipramādāttat nāgalokādānīya
gurupatnyai taddānamuktamityayaṃ saṃkṣepo vistarastatra dṛśyaḥ .
asyaiva toyābhilāṣapūraṇārthamīśvareṇa utaṅkameghaḥ prava-
rttitaḥ tatkathā utaṅkameśaṣabde dṛśyā .