• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • uta

    See also utaṃ, utta, uttam, uttan, uttaṃ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 139.
    uta mfn. (-taḥ-tā-taṃ) Sewn, woven.

    E. ūya to sew, affix kta. Ind. A particle of,

    1 doubt, (what!)

    2 of interrogation, (what, how?)

    3 Of connection, (also, and;)

    4 of deliberation, (either, or.)

    5 It is also an expletive.

    E. ūṅa to sound, kta aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 114, col. 1.
    uta (taḥ-tā-taṃ) a. Sewn, woven.
    interj. what! how!

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 110, col. 2.
    uta uta, part. 1. And, Chr. 34. 7. 2.

    Also, Chr. 3, 8. 3. uta — uta, As well

    as, MBh. 3, 10684. 4. uta — vā — uta — uta,

    As well as, as also, and, MBh. 5, 916;

    917. 5. uta vā, Or, Brāhmaṇav. 3, 5. 6.

    part. of interrogation, What, how. In

    a disjunctive interrogation: Or, Bhartṛ.

    3, 77; also with following vā, Pañc.

    68, 14; also with following āho (utāho),

    Nal. 12, 120; also with following āho

    svid, Nal. 19, 27-29; also with follow-

    ing svid only, Pañc. 41, 1; seldom with

    preceding kim (kim uta), Mṛcch. 172,

    3. 7. preceded by kim (kim uta),

    Much less, Rām. 4, 35, 8. 8. preceded

    by prati (praty uta), Even, Pañc.

    iii. d. 27.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 147, col. 2.
    uta 1 . uta, as, ā, am (fr. rt. ve), sewn,

    woven.
    ☞ p. 147, col. 2.
    uta 2 . uta, ind. (as a particle of doubt or

    deliberation) and, also, even, or. Often used for the

    sake of emphasis, especially at the end of a line after

    iti or a verb (e. g. sarva-bhūtāni tam pārtha sadā

    paribhavanty uta, all creatures, O king, certainly

    always despise him).

    (As an interrogative particle, generally at the begin-

    ning of the second or following part of a double in-

    terrogation) or, utrum-an (e. g. katham nirṇīyate

    kiṃ syān niṣkāraṇo bandhur uta viśvāsa-ghā-

    takaḥ, how can it be decided whether he be a friend

    without a motive or a violator of confidence ?). In

    this sense it may be strengthened by āho (e. g. kaccit

    tvam asi mānuṣī utāho surāṅganā, art thou a

    mortal woman or divine ?), or by āho-svit (e. g.

    Śālihotraḥ kiṃ nu syād utāhosvid rājā Nalaḥ,

    can it be Śālihotra or king Nala ?). Rarely kim is

    repeated before uta used in this sense (e. g. kiṃ nu

    svargāt prāptā tasyā rūpeṇa kimuta anyā āgatā,

    has she arrived from heaven or has another come in

    her form ?).

    (As a particle of wishing, especially at the beginning

    of a sentence followed by a potential) would that!

    utinam! (e. g. uta adhīyīta, would that he would

    read!).

    (Uta preceded by kim) on the contrary, how

    much more, how much less (e. g. samartho 'si sa-

    hasram api jetuṃ kimuta ekam, thou art able to

    conquer even a thousand, how much more one ?).

    (Uta preceded by prati) on the contrary, rather

    (e. g. eṣa pṛṣṭo 'smābhir na jalpati hanti

    pratyuta pāṣāṇaiḥ, this one questioned by us does

    not speak, but rather throws stones at us). Uta vā,

    or else, and (e. g. samudrād uta vā purīṣāt, from

    the sea or from the moisture in the air); vā-uta

    vā or utāho vāpi-vā, either — or; uta-uta, both —

    and (e. g. uta balavān uta abalaḥ, both the strong

    and the weak); kim-uta vā, whether — or else.
    ☞ p. 962, col. 3.
    Uta, as, ā, am, woven. See s. v., p. 147.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 132, col. 1.
    utá, conj. and; also; even; connecting words, clauses, and sentences; repeated: uta…uta…(uta), both…and…(and); at beg. of verse, 7812; —uta vā: or even, 8720; or, 8414 (cf. atha, 6); apy uta, also.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 289, col. 3.
    uta ind.

    1 A particle expressing (a) doubt, uncertainty guess (or); tatkimayamātapadoṣaḥ syāduta yathā me manasi vartate Ś. 3; sthāṇurayamuta puruṣaḥ G. M. (b) alternative; usually a correlative of kiṃ (whether, or); kimida gurubhirupadiṣṭamuta dharmaśāstreṣu paṭhitamuta mokṣaprāptiyaktiriyaṃ K. 155; kiṃ yena sṛjasi vyaktamuta yena bibharṣi tat Ku. 6. 23; the place of uta is also taken by āho or āhosvit; sometimes āho, āhosvit or svit are joined to uta. (c) association, connection, (having a cumulative force, ‘and’, ‘also’); uta balavānutābalaḥ; (d) interrogation; uta daṃḍaḥ patiṣyati; (e) deliberation; (f) intensity; (g) wishing (especially at the beginning of a sentence followed by a potential ‘would that’); (h) sometimes used as an expletive; (i) oft. used for the sake of emphasis especially at the end of a line after iti or a verb; tadā vidyādvivṛddhaṃ sattvamityuta Bg. 14. 11; dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnamadharmo' bhibhavatyuta 1. 40.

    2 With a preceding prati = on the contrary, on the other hand; but; sāmavādāḥ sakopasya tasya pratyuta dīpakāḥ Śi. 2. 55; na kevalaṃ (pb) dhriyate pratyuta paryupāsyamānastiṣṭhati Nāg. 5.

    3 With a preceding kiṃ = how much more or how much less; see kim. uta, uta Either-or; ekameva varaṃ puṃsāmutarājyamutāśramaḥ G. M. uta vā or else, and; vā-utavā, utāhovā pi-vā either-or.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 80.
    utá (indecl.) and, also, even; apyuta and also; uta-uta (also uto) as well-as, both-and. As interr. particle or in the sec. part of a double interrogation, often w. vā, āho, svid & āho svid or also, or even. — Cf. u & kim.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 48, col. 3.
    uta u-tá, pcl. and, also, even; or: -utá-utá,
    both — and; utá-vā, either — or (often with
    vā or āho vā); interr. or: kim-uta, utrum
    -an, whether — or? (often w. āho, vā, or svid);
    kim-uta, how much more or rather; how
    much less (in neg. clauses); api_uta, also; pra-
    -ti_uta, on the contrary, rather. Uta is often
    merely verse-filling at the end of a line in E..

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 175, col. 2.
    1. uta mfn. (fr. √ ve, q.v.), sewn, woven.
    ☞ p. 175, col. 2.
    2. utá ind. and, also, even, or, RV.; AV.; ŚBr.; ChUp. &c.
    ☞ p. 175, col. 2.
    often used for the sake of emphasis, especially at the end of a line after iti or a verb (e.g. sarva-bhūtāni tam pārtha sadā paribhavanty uta, all creatures, O king, certainly always despise him, MBh. iii, 1026), MBh.; Bhag. &c. (As an interrogative particle, generally at the beginning of the second or following part of a double interrogation) or, utrum - an (e.g. katham nirṇīyate kiṃ syān niṣkāraṇo bandhur uta viśvāsa-ghātakaḥ, how can it be decided whether he be a friend without a motive or a violator of confidence? Hit.), Kum.; Kathās.; Bhartṛ.; Sāh. &c.
    ☞ p. 175, col. 2.
    in this sense it may be strengthened by āho (e.g. kaccit tvam asi mānuṣī utāho surāṅganā, art thou a mortal woman or divine? Nala), or by āho-svit (e.g. śālihotraḥ kiṃ nu syād utāhosvid rājā nalaḥ, can it be Śālihotra or king Nala?) Rarely kim is repeated before uta used in this sense (e.g. kim nu svargāt prāptā tasyā rūpeṇa kimutānyāgatā, has she arrived from heaven or has another come in her form? Mṛcch.), Amar.; MBh. &c. (As a particle of wishing, especially at the beginning of a sentence followed by a potential) would that! utinam! (e.g. utādhīyīta, would that he would read!) (uta preceded by kim) on the contrary, how much more, how much less (e.g. samartho 'si sahasram api jetuṃ kimutaikam, thou art able to conquer even a thousand, how much more one, R.), Śak.; Vikr.; Ragh. &c. (uta preceded by prati) on the contrary, rather (e.g. eṣa pṛṣṭo 'smābhir na jalpati hanti praty-uta pāṣāṇaiḥ, this one questioned by us does not speak, but rather throws stones at us), Kathās.; Pañcat. &c.
    ☞ p. 175, col. 2.
    uta vā, or else, and (e.g. samudrād uta vā purīṣāt, from the sea or from the moisture in the air)
    ☞ p. 175, col. 2.
    vā - uta vā or utāho vāpi - vā, either - or
    ☞ p. 175, col. 2.
    uta - uta, both - and (e.g. uta balavān utābalaḥ, both the strong and the weak)
    ☞ p. 175, col. 2.
    kim - uta vā, whether - or else.
    ☞ p. 1013, col. 2.
    uta a mfn. woven &c. See 1. uta, p. 175, col. 2.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 114, col. 2.
    uta

    mfn. (-taḥ-tā-taṃ) Sewn, woven.

    E. ūya to sew, affix kta. Ind. A particle
    of,

    1. doubt, (what!)

    2. of interrogation, (what, how?)

    3. of con-
    nexion, (also, and;)

    4. of deliberation, (either, or.)

    5. It is also an
    expletive.

    E. ūṅ to sound, kta aff.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 402.
    uta ind. 1 A particle expressing (a) doubt, uncertainty, guess (or); tatkimayamātapadoṣaḥ syāduta yathā me manasi vartate Ś.3; sthāṇurayamuta puruṣaḥ G. M. vīro rasaḥ kimayamityuta darpa eṣaḥ Veeracharitam. (b) alternative; usually a correlative of kiṃ (whether, or); kimidaṃ gurubhirupadiṣṭamuta dharmaśāstreṣu paṭhitamuta mokṣaprāptiyuktiriyam K.155; kiṃ yena sṛjasi vyaktamuta yena bibharṣi tat Ku.6.23; the place of uta is also taken by āho or āhosvit; sometimes āho, āhosvit or svit are joined to uta. (c) association, connection, (having a cumulative force, 'and', 'also'); uta balavānutābalaḥ; (d) interrogation; uta daṇḍaḥ patiṣyati; (e) deliberation; (f) intensity; (g) wishing (especially at the beginning of a sentence followed by a potential 'would that'); (h) sometimes used as an expletive; (i) oft. used for the sake of emphasis especially at the end of a line after iti or a verb; tadā vidyādvivṛddhaṃ sattvamityuta Bg.14.11; dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnamadharmo'bhibhavatyuta 1.40. -2 With a preceding prati = on the contrary, on the other hand; but; sāmavādāḥ sakopasya tasya pratyuta dīpakāḥ Śi.2.55; na kevalaṃ dhriyate pratyuta paryupāsyamānastiṣṭhati Nāg.5. -3 With a preceding kiṃ = how much more or how much less; see kim. uta, -uta Either-or; ekameva varaṃ puṃsāmuta rājyamutāśramaḥ G. M. uta vā or else, and; vā-utavā, utāhovā pi-vā either-or; -āho, -āhosvit Used for the sake of emphasis; utāho hatavīryāste babhūvuḥ pṛthivīkṣitaḥ Rām.7.31.4. śālihotraḥ kiṃ nu syād utāhosvid rājā nalaḥ.
    ☞ vol. 1, p. 402.
    uta (p. p. of ve) Woven, sewn.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 96, col. 1.
    uta uta adv. ou, ou bien.

    Alors, ensuite; or, done. [Ce mot est assez souvent explétif].

    ☞ p. 96, col. 1.
    uta uta pp. de vā et de ve.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 136, col. 2.
    uta conj. et, et aussi ; en vérité (emphat.); ou est-ce que ? (2e interrogation) ; kim u. au contraire, à plus forte raison ; très ; praty u. bien plutôt ; ity u. = iti ; utāho ou bien.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 879.
    1. uta partic. praet. pass. von vā, vayati (s. d.)
    ☞ vol. 1, p. 879.
    2. utá

    1) und, auch, sogar; von sehr häufigem Gebrauch: aśvàḥ kartvò rathâ ùteha kartvâḥ ṚV. 1, 161, 3. vṛ̀jinòta sā̀dhu 2, 27, 3. namâḥ pùrā tê varuṇòta nū̀nam 28, 8. àyaṃ śṛ̂ṇvè adhà jayânnùta ghnannàyamùta pra kṛ̂ṇute yùdhā gāḥ 4, 17, 10. kimādùtāsî vṛtrahànmaghâvanmanyùmattâmaḥ 30, 7. 1, 127, 9. 140, 12. 152, 2. 9. 162, 5. 6. 2, 7, 3. 24, 1. 27, 8. paràmakṣyùtāvâram AV. 1, 8, 3. svasā̂ramùta nàptyâm 28, 4. 9, 1. 11, 2. 12, 3. ŚAT. BR. 1, 6, 1, 18. 9, 2, 35. 3, 6, 4, 11. 11, 6, 3, 11. kumuta tvareran warum auch 13, 5, 3, 5. anyacchreyo 'nyadutaiva preyaḥ KAṬHOP. 2, 1. mānāgnihotramuta mānamaunam MBH. 1, 3623. utaivaṃ ciddevānāmabhibhavemeti am Ende doch so ŚAT. BR. 3, 5, 4, 2. 8, 3, 11. ùto ṚV. 1, 131, 1. 134, 6. 162, 6. 8, 13, 31. 82, 5. 10, 117, 2. ùto nu 1, 131, 6. 5, 38, 4. 8, 61, 6. 18. ùtevâ 1, 163, 4. ŚAT. BR. 3, 9, 3, 31. KĀTY. ŚR. 9, 3, 15. ùta smâ ṚV. 4, 9, 4. 5, 9, 3. 52, 9. ùta vā̂ oder auch, und: sàmùdrādùta vā̀ purī̂ṣāt 1, 163, 1. 86, 3. 147, 5. 2, 23, 7. AV. 1, 9, 2. 30, 4. ŚVETĀŚV. UP. 4, 3. vā - uta vā entweder - oder BRĀHMAṆ. 3, 5. utāho vāpi - vā dass. MBH. 3, 10635. athota NIR. 7, 13. utāpi CHĀND. UP. 2, 1, 2. apyuta N. 2, 24. MBH. 13, 43. 165. cāpyuta 375. 2, 314. saṃkhyāya ca phalānyuta N. (BOPP) 20, 40. etāvanti ca dāsānāṃ sāhasrāṇyuta santi me MBH. 2, 2071. tadā - uta (pleonastisch) 15, 310. R. 1, 44, 7. na - nota CHĀND. UP. 7, 26, 2. MBH. 3, 1484. 14, 1295. ùta - ùta sowohl - als auch: ùtedānī̀ṃ bhagâvantaḥ syāmòta prâpìtva ùta madhyè ahnā̂m ṚV. 7, 41, 4. 1, 153, 4. 10, 142, 3. ŚAT. BR. 14, 7, 2, 21. MBH. 3, 10684. uteva grāmyā uteva āraṇyāḥ ŚAT. BR. 13, 3, 2, 2. 14, 5, 1, 19. 7, 1, 14 = BṚH. ĀR. UP. 2, 1, 18. 4, 3, 13. ùto - ùta ṚV. 10, 117, 1. uta santamasantaṃ vā bālaṃ vṛddhaṃ ca saṃjaya . utābalaṃ balīyāṃsaṃ (ohne vā) dhātā prakurute vaśe . uta bālāya pāṇḍityaṃ paṇḍitāyota bālatām . dadāti sarvamīśānaḥ purastācchukramuccaran .. MBH. 5, 916. fg.

    — 2) mit Nachdruck hervorhebend, am Ende eines Pāda nach iti und einem verb. fin. (praes.): tato jñāsyasi māṃ saute prajñācakṣuṣamityuta MBH. 1, 147. 3914. 3, 1031. 1161. 16, 8. BHAG. 14, 11. raudre muhūrte rakṣāṃsi prabalāni bhavantyuta HIḌ. 4, 46. sarvabhūtāni taṃ pārtha sadā paribhavantyuta MBH. 3, 1026. 530. 1161. BHAG. 1, 40. 14, 9. ARJ. 5, 11. 6, 5. kasmāddevā nāvāsayantyuta 9, 27.

    — 3) Fragewort (vgl. api 10): uta daṇḍaḥ patiṣyati P. 3, 3, 152, Sch. utāvidvānamuṃ lokaṃ pretya kaśca na gacchatī3 . āho vidvānamuṃ lokaṃ pretya kaścitsamaśnutā3i . TAITT. UP. 2, 6. sehr häufig in einer doppelten oder mehrfachen Frage an zweiter und folgender Stelle: oder: kiṃ yena sṛjasi vyaktamuta yena bibharṣi tat KUMĀRAS. 6, 23. kathaṃ nirṇīyate paraḥ . syācca niṣkāraṇo bandhuruta viśvāsaghātakaḥ .. HIT. III, 105. kiṃ lakṣyasuptamidamuta paramārthasuptamidaṃ dvayam MṚCCH. 48, 20. 49, 3. 10. tatkimayamātapadoṣaḥ syāt uta yathā me manasi vartate ŚĀK. 33, 12. 69. SĀH. D. 38, 13. P. 8, 1, 44, Sch. kim - uta vā (durch dazwischenstehende Wöter getrennt) utrum - an PAÑCAT. 68, 14. SĀH. D. 5, 10. kimu - uta BHARTṚ. 1, 18. kim - uta - uta 3, 77. kim - uta - atha vā KATHĀS. 17, 112. kim - uta - āho svit ŚĀK. 106. kiṃ nu - uta - vā - vā R. 5, 31, 40. kim - athavā - uta 51, 7. kathaṃ jānīma bhavataḥ kṣatriyānbrāhmaṇānuta . vaiśnyānvā u.s.w. MBH. 1, 7219. durch āho verstärkt: asyāraṇyasya devī tvamutāho 'sya (mit Elsion gegen P. 1, 1, 15) mahībhṛtaḥ . asyāśca nadyāḥ N. 12, 53. kaccittvamasi mānuṣī .. yakṣī vā rākṣasī tvamutāho 'si surāṅganā 89. kṣamā svicchreyasī tāta utāho teja ityuta MBH. 3, 1031. MṚCCH. 108, 4. PAT. zu P. 8, 3, 67. Einfluss auf den Ton des verb. fin. P. 8, 1, 49. 50. an utāho schliesst sich noch svid an: kiṃ nu syāt - utāho svidbhavet N. 19, 26. anyadvapurvidadhātīha garbhamutāho svitsvena kāyena yāti MBH. 1, 3611. 3650. 3, 13270. PAÑCAT. 142, 4. 164, 1. 263, 3. uta mit svid allein: kimanayā parapuruṣo 'bhilaṣitaḥ . uta svitprāṇadrohaḥ kaścitkṛtaḥ . kiṃ vā cauryakarmācaritam 41, 1. selten wird an zweiter oder folgender Stelle kim vor uta wiederholt: kiṃ nu svargātpunaḥ prāptā mama jīvātukāmyayā . tasyā rūpānurūpeṇa kimutānyeyamāgatā .. MṚCCH. 172, 3. praharaviratau madhye vāhnastato 'pi pare 'tha vā kimuta sakale vāhni priya tvameṣyasi AMAR. 9.

    — 4) am Anf. des Satzes mit folg. potent. ach wenn doch, utinam (?): utādhīyīta P. 3, 3, 152, Sch. uta duḥkhaṃ jayedajaḥ VOP. 25, 16. Vgl. api 11.

    — 5) dagegen (nach kim): śraddhāpūto narastāta durdānto 'pi na saṃśayaḥ . pūto bhavati sarvatra kimuta (wie viel eher) tvam MBH. 13, 1534. api bālisahasrāṇāṃ sahasraṃ pārthivātmaja . samartho 'si raṇe jetuṃ kimutaikam R. 4, 12, 4. 5, 91, 5. ŚĀK. 118. VIKR. 25. CAURAP. 41. kālaṃ sa tāvannājñāsītprāptaṃ kālavidāṃ varaḥ . viśvāmitro mahātejāḥ kimutāyaṃ pṛthagjanaḥ wieviel weniger R. 4, 35, 8. RAGH. 2, 62.

    — 6) pratyuta im Gegensatz dazu, vielmehr: ityeṣa pṛṣṭo 'smābhirna jalpati . hanti pratyuta pāṣāṇaiḥ KATHĀS. 20, 169. 22, 230. sāmavādāḥ sakopasya śatroḥ pratyuta dīpakāḥ . prataptasyeva sahasā sarpiṣastoyavindavaḥ .. PAÑCAT. III, 27. SĀH. D. 3, 4. 76, 9. — Ueber uta, utāho und kimuta vgl. AK. 3, 4, 32, 5 (lies: apyartha°). 3, 5, 2 5. TRIK. 3, 4, 4. H. 1536. an. 7, 22. 23. 54. 55. MED. avy. 23. 93. Ausführlich hat diese Partikel schon LASSEN zu BHAG. 14, 9 besprochen.

    — Vgl. u .

    ☞ vol. 5, p. 1157.
    2. uta

    3) kastvaṃ nigūḍhaścarasi dvijānāṃ bibharṣi sūtraṃ katamo 'vadhūtaḥ . kasyāsi kutratya ihāpi kasmātkṣemāya naścedasi nota śuklaḥ .. BHĀG. P. 5, 10, 17.

    — 5) yasminnapi mayā kāle brahmandattā vasuṃdharā . tasminnapi bhavānsvāmī kimutādya mahīpatiḥ .. schon damals, wie viel mehr jetzt MĀRK. P. 7, 32. von RÜCKERT in Z. d. d. m. G. 13, 107 unrichtig aufgefasst.

    Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda

    ☞ p. 247.
    utá (bis 226 vollständig angeführt), und, auch, und zwar 1) und zwei einzelne Worte verbindend, vor deren letztem es steht, nämlich yā́mas und rātís {34,1}; adyá und aparám {36,6}; áṅgirobhyas und átraye {51,3}; kárañjam und parṇáyam {53,8}; hotrám und potrám {76,4}; vástos und uṣásas {79,6}; nṛmnám und krátum {80,15}; dákṣiṇas und savyás {82,5}; íbhāya und rāyé {84,17}; náktam und uṣásas {90,7}; rā́jā und vṛtrahā́ {91,5}; dvipád und cátuṣpad {94,5} adhvaryús und hótā {94,6}; pṛthivī́ und dyaús {94,16}; pṛthivī́m und dyā́m {154,4}; rūpā́ṇi und vṛ́ṣṇiāni {108,5}; viaśvam und pṛ́thim {112,15}; goghnám und pūruṣaghnám {114,10}; ráthāya und nas gṛhā́ya {140,12}; tásyās (n. árātes) und dvisás {198,2}; dyumát und révat {200,6}; vṛjinā́ und sādhú {218,3}; purā́ und nunám {219,8}; ánīkam und cā́ru nā́ma {226,11}; so auch zwischen Substantiven, die noch mit zugehörigen Bestimmungen versehen sind: pitáras und devī́ {106,3}; putrā́n und rayím {162,22}; gopā́s und paraspā́s {200,6}; so ferner zwischen zwei einzelnen Verben: ā́ jānīta und puṣyata {94,8}; 2) wenn mehr als zwei Gegenstände aufgezählt werden, so steht utá hinter dem letzten: vásūn, rudrā́n, āditiā́n … {45,1}; avamásyām, madhyamásyām, paramásyām … {108,9. 10}; śarā́sas, kúśarāsas, darbhā́sas, sairiā́s … {191,3}; ádite, mítra, váruṇa‿… {218,14}; so durch tmánā verstärkt (utá tmánā): rátnam, vásu, tokám … {41,6}. So schliesst auch 36,17: agnís prá‿āvat mitrā́‿utá médhiātithim eine dreifache Aufzählung ein, da unter mitrā́ Mitra und Varuna zu verstehen sind; dagegen sind in der mehrfachen Aufzählung {162,5} die zwei letzten Glieder grāvagrābhás und śáṃstā súvipras durch zwischenstehendes utá zu einem Gliede verbunden. In {79,6} steht utá tmánā zwischen dem ersten und zweiten Gliede, einfaches utá zwischen dem zweiten und dritten (s. o.); 3) wenn die verknüpften Sätze (vollständige oder verkürzte) zwei gleiche oder gleichartige und zwei (oder mehr) verschiedenartige Satzglieder enthalten, so steht utá (ähnlich wie u) in dem zweiten (letzten) Satze in der Regel hinter dem wiederkehrenden Satzgliede, welches vorangestellt ist, während die ungleichartigen auf utá folgen, z. B. {34,5}; trís nas rayím vahatam aśvinā yuvám, trís devátātā trís utá‿avatam dhíyas; trís saubhagatvám trís utá śrávāṃsi nas (vgl. u in {34,6}); 218,8: tisrás bhū́mīs dhārayan trī́n utá dyū́n; so besonders nach ná, z. B. 151,9: ná vām dyā́vas áhabhis ná‿utá síndhavas ... ānaśus; ähnlich {52,14}; {218,11}; {221,7}; nach mā́: 114,7c mā́ nas vadhīs pitáram mā́‿utá mātáram, ähnlich {139,8}, während in andern Fällen utá vor mā́ steht, z. B. 114,7a b: mā́ nas mahā́ntam utá mā́ nas arbhakám, mā́ nas úkṣantam utá mā́ nas ukṣitám (vadhīs); ferner nach ayám {313,10}; yátra {326,4}.6; ā́ {396,18}; ferner bei nicht genau gleichen Gliedern: tisrás, tṝ́n … {218,8} (s. o); so apsú, apā́m … {23,19}; sthirā́, vīḍū́ … {39,2}; śuṣmíntamas, dyumníntamas … {127,9}; {175,5}; áśvas, ráthas … {161,3}; so wol auch sanéma ..., siā́t … {17,6}; sadhríak, sadhrīcīnā́ {108,3}; 4) und am Anfang der Sätze, und zwar sowol verkürzter {10,6}; {24,8}; {81,1}; {162,6}; {189,4}; {204,8} (mit evá); {207,6}, als vollständiger {31,18}; {32,13}; {114,2}; {116,25}; {117,19}; {122,6}; {137,2}; {151,2}; {162,10}; {163,4} (mit iva); {167,8}; {170,1}; {183,4}; {201,2}; {203,5}; {215,2}; so häufig am Anfang eines Verses, der an den vorigen angeknüpft wird: {4,5. 6}; {20,6}; {25,15}; {28,6} (mit sma); {74,3. 9}; {90,5}; {119,9}; {122,4}; {141,12}; {159,2}; {181,8}; {186,5—8}; {215,13}; {222,3—6}; {326,12—18. 23}; 5) auch (?) {32,4}; {94,11}; {198,3}; {326,7. 8}. 22 (mit gha‿íd); {85,5}; 6) wiederholt sowol als auch: {557,4} utá‿idā́nīm ..., utá prapitvé utá mádhye áhnām; utá úditā ... sū́riasya. Gewöhnlich ist dann utá das eine mal mit u verbunden (s. u.).

    utá vor dem Angeknüpften stehend und mit u verbunden, gewöhnlich mit ihm zu utó = utá‿u zusammengezogen, bisweilen aber auch ({334,2}; {968,3}; {67,9}, wo das Versmass utá prajā́s u statt utá prajā́s utá erheischt) durch ein zwischenstehendes Wort getrennt: 1) und auch {23,15}; {116,14}; {131,6}; {134,6}; {202,5}; {209,2}; {241,6}.10 (mit cid); {379,8}; {392,4}; {517,8. 9}; {545,4} (mit ghā); {569,3} (mit hí); {626,31}; {633,31}; {653,17} (mit áha); {943,2} (mit cid); utá‿u nú und auch jetzt {645,23}; {681,6}.18; utá‿u nú cid, und immerdar {660,10. 11}; 2) eine leise Folgerung einschliessend, und etwa durch so ... denn zu übertragen: {360,9}; {409,4}; {641,8}; {776,26}; 3) auch {162,6. 12}; {702,5}; 4) in der Wiederholung sowol ... als auch; einerseits ... andererseits, und zwar utá ... utá‿u {153,4}; utá vaí u ... utá {968,3}; utá‿u hí ... utá u {334,1. 2}.

    utá vā, einmal vā ... utá ({23,22}); 1) oder, vor das zweite Glied gestellt, und bisweilen eine Steigerung andeutend, z. B. {11,8}; sahásram yásya rātáyas utá vā sánti bhū́yasīs, „dessen Gaben tausend sind oder noch mehr”; so verbindet es rī́ṣatas und jíghāṃsatas {36,15}; samudrā́t und divás {47,6}; jñāsás und sajātā́n {109,1}; samudrā́t und púrīṣāt {163,1}; ririkṣós und ninitsós {189,6}; sánutyas und jighatnús abhikhyā́ya {221,9}; ghraṃsé und ū́dhani {388,3}; aśvadā́s und godā́s {396,8}; víjāmātur und siālā́t {109,2} (mit ghā verbunden); átas und vittā́t ({414,6} mit nú verbunden). In gleicher Bedeutung verbindet es auch zwei Sätze: {147,5}; {214,7}; {395,3}; 2) bei mehrfacher Anreihung wird entweder utá vā zwischen je zwei Gliedern wiederholt, z. B. 565,2: yā́s ā́pas divyā́s utá vā srávanti khanítrimās utá vā yā́s svayaṃjā́s; oder es steht vor dem letzten Gliede, z. B. 396,5: ṛbhukṣā́ vā́jas utá vā púraṃdhis, oder hinter dem letzten, z. B. 238,6: yáthā nas mitrás váruṇas jújoṣat, índras marútvān utá vā máhobhis, oder es steht vā in den ersten Gliedern und úta vā in dem letzten {86,2. 3}. Unklar ist die Bedeutung in {180,9}, wo vielleicht utá vaí statt utá vā zu lesen ist.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 219, col. 1.
    1. uta Partic. von vā , vayati.
    ☞ vol. 1, p. 219, col. 1.
    2. utá Indecl.

    — 1) und , auch. utó und auch , utásma und zumal , utá - utá , utó - utá , utá - utó , utó - utó sowohl - als auch , utá vā oder auch , vā - uta vā , utāho vāpi - vā , uta - vā (kann auch fehlen) entweder - oder.

    — 2) Fragewort. uta - āho ( oder ). Sehr häufig in einer doppelten oder mehrfachen Frage an zweiter und folgender Stelle , d.i. oder. Kann auch durch vā , āho , svid und āho svid verstärkt werden und mit vā , atha vā , āho svid wechseln. Selten wird an zweiter oder felgender Stelle kim vor uta wiederholt 129,9.

    — 3) kimuta wie viel mehr , — eher , — weniger (in einem negativen Satze).

    — 4) im Epos häufig blosses Flickwort , insbes. am Ende eines Verses 52,4. 61,9. 163,20.

    — 5) *utādhīyīta soll so v.a. bāḍhamadhyeṣyate sein.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 54, col. 1.
    utá und, auch, oder (bes. in Doppelfr, wie lat. an, wobei oft verstärkt durch vā, āho, svid o. āho svid); oft nur hervorhebend oder expl.; doppelt (auch utó) sowohl-als auch; utá vā oder auch; vāuta vā entweder — oder. kimuta um wieviel mehr, geschweige.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 109, col. 3.
    uta ° = cumbita, Yudh. 3, 105.
    ☞ p. 388, col. 3.
    uta °überaus (= atyartham), Kir. XV, 22.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 45, col. 2.
    1. uta vel, aut. SAK. 46. 4.; HIT. 101. 17.; v. utavā, utā-

    ho et utāhosvit. Interdum redundans aut solum

    ad orationis vim augendam positum videtur, e. c. H. 4.

    46.: raudre muhūrte rakṣāṃsi prabalāni bhavanty uta.

    ☞ p. 45, col. 2.
    2. uta v. r. ve.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1073, col. 1.
    uta avya0 u—kta . 1 vikalpe, 2 samuccaye, 3 vitarke, 4 praśne,
    5 atyartheca . “yadakrandaḥ prathamaṃ jāyamāna udyant samudrāduta
    vā purīṣāt” yaju0 29, 12 . “mānāgnihotramuta māna
    maunam” bhā0 ā0 362 a0 . “etāvanti ca dāsānāṃ
    sahasrāṇyuta santi me” bhā0 sa0 221 a0 . “tat kimaya
    mātapadoṣaḥ syāduta yathā me manasi varttate” śaku0 .
    “vīrorasaḥ kimayamityuta darpaeṣaḥ” vīraca0 “prabhuḥ
    praharttuṃ kimutānyahiṃsrāḥ” raghuḥ . “sāratona virodhī na
    svābhāso bharavānuta” kirā0 . “dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnama-
    dharmo'bhibhavatyuta” jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayatyuta”
    gītā .
    ☞ p. 1073, col. 1.
    uta tri0 veña—kta . syūte grathite amaraḥ “yasminnotañca . protañca” śrutiḥ

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 222.
    uta vya, (u śabde + kta .) atyartham . vikalpaḥ . samu-
    ccayaḥ . vitarkaḥ . praśnaḥ . pādapūraṇam . iti
    medinī .. (apyarthe . evārthe . “kimetadāraṇyaṃ
    uta grāmyam” . iti pañcatantre . “taktimayamātapa-
    doṣaḥ syāt uta yathā me manasi varttate” .
    iti śākuntale . “vīro rasaḥ kimayamityuta darpa-
    eṣaḥ” . iti uttaracarite ..)