• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ukthya


    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 107, col. 2.
    ukthya ukthya, i. e. uktha + ya, I. adj.

    Praiseworthy, Chr. 288, 12 = Rigv. i.

    48, 12. II. n. The name of the second

    day of the horse-sacrifice, Rām. 1, 13, 44.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 145, col. 1.
    Ukthya, as, ā, am, Ved. accompanied by verse or

    praise, consisting of praise, deserving praise, skilled in

    praising; accompanied by ukthas; (as), m. a liba-

    tion (graha) at the morning and midday sacrifice;

    (scil. kratu) N. of a liturgical ceremony, forming

    part e. g. of the Jyotiṣṭoma; a Soma-yajña.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 285, col. 1.
    ukthya a. [ukthamarhati yat]

    1 Accompanied by praise.

    2 Deserving praise or verses.

    — kthyaḥ

    1 A libation at the morning and midday sacrifices.

    2 N. of a sacrifice formng part of the jyotiṣṭoma sacrifice.

    3 A Soma sacrifice.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 79.
    ukthyá a. praiseworthy, also = prec.; m. a cert. libation.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 172, col. 1.
    ukthyâ mfn. accompanied by verse or praise, consisting of praise, deserving praise, skilled in praising, RV.; AV.
    ☞ p. 172, col. 1.
    accompanied by Ukthas, ŚBr.; KātyŚr.
    ☞ p. 172, col. 1.
    ukthyâ (as), m. a libation (graha) at the morning and midday sacrifice, TS.; ŚBr.; KātyŚr.
    ☞ p. 172, col. 1.
    (scil. kratu) N. of a liturgical ceremony (forming part of the Jyotiṣṭoma &c.), AV.; TS.; ĀśvŚr. &c.
    ☞ p. 172, col. 1.
    a Soma-yajña, Lāṭy.; R.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 395.
    ukthya a. [ukthamarhati yat] 1 Accompanied by praise. -2 Deserving praise or verses. -3 Generator : nānā goṣṭhī vihitā ekadohanāstāvaśvinau duhato dharmamukthyam Mb.1.3.60. -kthyaḥ 1 A libation at the morning and mid-day sacrifices. -2 N. of a sacrifice forming part of the jyotiṣṭoma sacrifice. -3 A Soma sacrifice.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 863.
    ukthyâ (von uktha)

    1) adj.

    a) von einem Spruch, von Preis begleitet, daraus bestehend; des Preises würdig; des Preises kundig NAIGH. 3, 8. gā̀yàtram ṚV. 1, 38, 4. mantrâm 40, 5. vacâḥ 83, 3. agnè tavà tadùkthyâṃ dèveṣvàstyāpyâm 100, 13. 12. sùmnam 4, 53, 2. varū̂tham 8, 56, 3. jyotîḥ 9, 29, 2. madâm 48, 2. vasû 19, 1. von Agni 3, 10, 6. 26, 2. von Indra 51, 1. hotā̂ gṛṇīta ùkthyâḥ 1, 79, 12. 3, 2, 15. dātā̂ jarìtra ùkthyâm 8, 55, 2. tadvâ ùkthyâm 4, 36, 4. ā̀viṣṭatkṛ̂ṣvà yadasâtta ùkthyâm 2, 23, 14. 10, 11, 5. 48, 9. 96, 5. kràvyādâmàgniṃ śâśamā̀namùkthyâm AV. 12, 2, 10.

    — b) von Uktha begleitet: ahāni ŚAT. BR. 12, 3, 5, 12. 13. yajñaḥ 13, 5, 3, 9. 4, 9. ukthyaṃ paśubandhameke KĀTY. ŚR. 22, 7, 23. 11, 17. 24, 3, 25.

    — 2) m.

    a) näml. graha, eine Libation bei der Früh - und Mittagsspende: yadùkthyô gṛ̀hyatê TS. 6, 5, 1, 1. ùkthyâṃ hùtaṃ somā̂ ànvāyânti 4. ŚAT. BR. 4, 2, 3, 1. fgg. 3, 3, 2. 5, 1, 2, 19. KĀTY. ŚR. 9, 6, 20. 14, 8. 10, 1, 14. 14, 2, 20. ukthyasthālī́ ŚAT. BR. 4, 2, 2, 16. ukthyapātrá 5, 5, 8.

    — b) näml. kratu, N. einer liturgischen Begehung, die einen Bestandtheil z. B. des Gyotiṣṭoma bildet (vgl. AIT. BR. 3, 49. 50. ĀŚV. ŚR. 6, 1) AV. 11, 7, 10. TS. 6, 4, 3, 4. 7, 1, 5, 3. 2, 5, 5. 6. ityacchāvāka ukthya abhyasyati AIT. BR. 6, 15. 5, 34. ŚAT. BR. 3, 9, 3, 33. 4, 2, 5, 14. 5, 10, 8. 12, 2, 1, 6. 7. navāgniṣṭomā māsi saṃpadyante - ekaviṃśatirukthyāḥ 2, 6, 7. caturṇāmukthyānāṃ dvādaśa stotrāṇi dvādaśa śastrāṇyatiyanti sa saptamo 'gniṣṭomaḥ 12. 13, 7, 1, 5. KĀTY. ŚR. 21, 1, 3. 10, 9, 26. fgg. 12, 3, 1. 18. ĀŚV. ŚR. 5, 10. 9, 3. ein Somayajña NĀR. zu ŚĀṄKH. GṚHY. in Z. d. d. m. G. VII, 527, N. 2. neutr.: tryaho 'śvamedhaḥ saṃkhyātaḥ kalpasūtreṇa brāhmaṇaiḥ . catuṣṭomamahastasya prathamaṃ parikalpitam .. ukthyaṃ dvitīyaṃ saṃkhyātamatirātraṃ tathottaram . R. 1, 13, 44. — ukthya = uktha KĀŚ. zu P. 5, 4, 30.

    ☞ vol. 5, p. 1153.
    ukthya

    2)

    b) ist eine der Grundformen (saṃsthā) des Soma-Opfers, deren drei, vier und bis sieben gezählt werden; vgl. WEBER in Ind. St.9,120. 229. Verz. d. Oxf. H. 30,b,10. 266,b,39.

    Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda

    ☞ p. 243.
    (ukthýa,) ukthía, a., 1) des Preises [ukthá] werth, preiswürdig; 2) Preis darbringend oder enthaltend, preisend.

    -as 1) ráthas {332,1}; von Agni {79,12} (hótā); {244,6}; {380,6} dūtás; von Indra {17,5} krátus; {204,2}; Soma {798,48}. — 2) grā́vā {83,6}.

    -am [m.] 1) vā́jam {48,12}; {966,1}; {837,5}; śúṣmam {64,14}; vīrám {223,4}; vípram {236,13} (Agni); mātaríśvānam {260,2}; índram {285,1}; krátum {633,1}; rayím {752,6}; mádam {760,2}; samudrám {773,15}; rátham {867,1}; enam (námīm) {874,9} (par. śáṃsiam).

    -am [n.] 1) {675,2}; róhaṇam {52,9}; yád {214,14}; tád {332,4}; ā́piam {105,13}; váyas {136,2} (neben upastútyam); pīyū́ṣam {204,1}; {822,8}; sumnám {349,2}; várūtham {676,3}; vásu {731,1}; jyótis {741,2}; rā́dhas {922,5}. — 2) gāyatrám {38,14}; mántram {40,5}; vácas {83,3}.

    -ā [V. d.] 1) aśvinā {629,21}.

    -ā [n. p.] 1) śrávāṃsi {708,2}.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 215, col. 2.
    ukthyâ ukthía

    — 1) Adj.

    — a) des Preisens würdig , preisenswerth.

    — b) Preis enthaltend , preisend.

    — c) von Uktha (rit.) begleitet.

    — 2) m.

    — a) eine best. Libation bei der Früh- und Mittagsspende.

    — b) eine der Grundformen der Soma-Feier. Nom.abstr. °tā f. LĀṬY. 8,1,16.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 53, col. 1.
    ukthyâ preisens- rühmenswert.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1052, col. 2.
    ukthya tri0 ukthamarhati yat . śastrastutye devādau . “indraḥ
    sahastradāvnāṃ varuṇaḥ śaṃsyānāṃ kraturbhavatyukthyaḥ” ṛ0
    1, 17, 5 . “ukuthyaḥ stutyaḥ” bhā0 “hotā gṛṇīta
    ukthyaḥ” ṛ0 1, 79, 12 . 2 ukthasādhane śastre ca .
    “gāya gāyatramukthyam” ṛ0 1, 38, 14 . ukthyaṃ śastra-
    yogyaṃ gāyatramukthyam” bhā0 . ukthasambandhitvāt 3 śastre
    'pi . “ukthyaṃ vāci ghoṣāya tveti śastvā japet”
    āśva0 śrau0 5, 9, 26 . “ukthyaṃ śastraṃ śastrasambandhitayā”
    nārā0 vṛttiḥ . “somayāgāt paraṃ karttavyeṣu ṣaṭsu yāgeṣu
    madhye 4 yajñabhede sa ca . “prathamaṃ sopā” ityupakramya “ṣaḍu-
    ttare” “atyagniṣṭoma ukthyaḥ ṣoḍaśī vājapeyo'ti-
    rātro'ptoryāmaḥ kātyā0 10, 9, 27, 28 vihitaḥ .
    tatprakārastu tatraiva darśitaḥ prāk . tasya ukthasādhyatvāt
    ukthyamiti nāma .
    “ukthe tu hotrakāṇām” 1 . “tṛtīyasavanaivyanuvarttate .
    ukthe tvayaṃ viśeṣaḥ . tṛtīyasavane hotrakāṇāmapi
    śastrāṇi bhaveyuḥ . tānīmānītyāha” vṛttiḥ . “ehyuṣu bruvā-
    ṇi taāgniragāmi bhārataścarṣaṇīdhṛtamastabhrādyāmasura iti
    tṛcāvindrāvaruṇā yuvamāvāṃ rājānāvindrāvaruṇā madhumatta-
    masyeti yājyā . vayamu tvāmapūrvvayo na idamidaṃ pureti
    pragāthau . sarvāḥ kakubhaḥ pramaṃhiṣṭhāyodapruto'cchāma indraṃ
    vṛhaspate yuvamindraśca vasva iti yājyā . aghāhīndra
    girvaṇa iyanta indra girvaṇa kraturjanitrīnū martto bhavā-
    mitraḥ sa vāṃ karmaṇendrāviṣṇū madapatī madānāmiti
    yājyā” 2 . “atra sarvāḥ kakubha ityuktaṃ kimanenoktam .
    kākubheṣu tāvat pragātheṣu tṛtīyapañcamayorabhyāse sati
    kakubha eva sarvā bhavanti . tathaiva ca stuvanti chandogāḥ .
    ato'nyat prayojanamanveṣaṇīyam . tadidamucyate . hotra-
    kāśca yeṣāṃ pragāthāḥ stotrīyānurūpā itīndranihava-
    brāhmaṇaspatyavacchaṃsanaṃ vihitam . tatra vārhatānāmevāyaṃ
    vidhirityuktatvāt kākubheṣvanuprāpnoti tannivṛttyarthaṃ ka-
    kubha iti vacanam . savagrahaṇaṃ sarvakākubhapragāthasaṃgra-
    hārtham . tena vārhateṣvevāsau vidhiriti mantavyam .
    “ityanta ukthyaḥ” 3 . “evamanta ukthyaḥ kraturityarthaḥ .
    ityanto'gniṣṭoma ityasyānantaram etāni śastrāṇyukthyaḥ
    ityante ukthya ityetāvatyucyamāne etāni śastrāṇyukthya
    eveti gamyate . tat kimarthamukthe tu hotrakāṇāmityatro-
    kthagrahaṇam . ayamabhiprāyaḥ . atha someneti triṣva-
    dhyāyeṣu jyotiṣṭomākhyaḥ somayāgo'dhikṛtaḥ, sa ca
    saṃsyābhedānnāmabhedāccaturdhā bhinno vyutpādito bhavati .
    tatra sarvatra somena yajetetyetadvidhivihita evaiko yāgaḥ
    kenacidupādhivaśenābhyasto bhinno nāma pratīyate .
    ataḥ sarveṣāṃ prakaraṇitve prāpte agniṣṭoma eva prakaraṇī,
    anye tasyaiva guṇā vikārā iti jñāpayitumukthya ityu-
    cyate . ukthya etāvadevaupadeśikaṃ, anyat sarvamātideśika-
    mityarthaityevaṃ āśva0 śrau0 6, 1, ka0 tasya prakāro'mihitaḥ
    ukthena saṃskāryye graharūpe 5 pātrabhede . “ukthyamupayāma
    gṛhīta, iti” kātyā0 9, 6, 21 . “ukthyādi” kātyā0
    14, 2, 10 ukthyagrahaṇādi prākṛtaṃ karmma bhavati
    ukthyasthālyā ukthyasaṃjñakaṃ grahaṃ gṛhṇāti” karkaḥ .
    prāgukthyānmarutvatīyamṛtupātreṇa indramarutva iti” kātyā0
    10, 1, 14 . āgravaṇagrahaṇānantaramukthyagrahaṇāt prā-
    giti” karkaḥ .

    Caland & Henry Termes techniques de l’Agniṣṭoma

    ☞ p. XXVII.

    Renou Vocabulaire du rituel védique

    ☞ p. 36.

    Aufrecht’s Catalogus Catalogorum

    ☞ vol. 1, p. 61, col. 2.
    ukthya śr. Oppert II, 5316.

    Ukthye Sāmaprayoga. Haug 35.

    Indian Epigraphical Glossary

    ☞ p. 349.
    ukthya, (EI 22; CII 3), name of a sacrifice.