Blog
Sanskrit
About
uktha
See also
uktham ,
ukthaṃ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 136 .
uktha n. (
-kthaṃ ) The second or
Sāma Veda. f. (
-kthā ) A kind of metre, a stanza of four lines of one syllable each, the syllable may be one long or two short in quantity.
E. vaca to speak, and thak Uṇādi aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 111, col. 2 .
uktha (thaṃ) n. The Sāma Veda.
☞
p. 918, col. 2 .
*uktha (thaṃ) 1. n. Life.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 107, col. 2 .
uktha uktha, i. e. vac + tha, n. Praise,
Chr. 292, 4 = Rigv. i. 86, 4.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 144, col. 3 .
Uktha, am, n. a saying, sentence, verse, eulogy, praise;
(in the ritual) a kind of recitation or certain recited
verses forming a subdivision of the Śăstras. They
generally form a series, and are spoken or recited in
opposition to those verses which are sung (
Sāman )
and to the muttered sacrificial formulas (
Yajus ).
The great
Uktha (
Mahad-uktham or
Bṛhad-uk-
tham ) forms a series of verses, in three sections, each
containing eighty threefold verses (
Tṛca ), recited at
the end of the Agnicayana; a N. of the Sāma-veda;
(
ā ), f. a kind of metre, a stanza of four lines having
one long or two short syllables in each; (
as ), m. a
form of Agni; N. of a prince.
—Uktha-pattra, as,
ā, am, Ved. having verses as wings.
—Uktha-pātra,
am, n. vessels or libations offered during the recita-
tion of an uktha.
—Uktha-bhṛt, t, t, t, Ved. offering
ukthas.
—Uktha-vat, ān, atī, at, Ved. connected
with an uktha.
—Uktha-vardhana, as, ā, am, Ved.
strengthening one's self by or delighting in praise;
(Sāy.) to be celebrated in praise.
—Uktha-vāhas, ās,
ās, as, Ved. offering verses; one to whom verses
are offered.
—Uktha-śaṃsin, ī, inī, i, Ved. praising;
uttering the ukthas.
—Uktha-śas, as, as, or
uktha-
śās, ās, ās, m. f. or
uktha-śasa, as, ā, am, Ved. utter-
ing a verse, praising.
—Uktha-śuṣma, as, ā, am,
Ved. loudly resonant with verses, moving on with the
sound of verses (as with the roaring of waters), ac-
companied by sounding verses; (Sāy.) whose strength
is praise.
—Ukthā-mada, am, n., Ved. praise and re-
joicing.
—Ukthārka (°tha-ar°), am, n., Ved. recitation
and hymn.
—Ukthā-vī, īs, īs, i, Ved. fond of verses.
—Ukthā-śastra, am, n., Ved. recitation and praise.
Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary
☞
p. 131, col. 2 .
ukthá, n. utterance,
esp. of devotion; praise; hymn of praise; invocation. [
√vac, 1163a.]
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 79 .
ukthá n. saying, praise, verse; a.
cert. recitation (
(r.) ).
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 47, col. 2 .
uktha uk-thá, n. praise, hymn of praise; invocation; recitation (later called Śastra) of the Hot ri.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 172, col. 1 .
ukthá am , n. a saying, sentence, verse, eulogy, praise,
RV. ;
AV. ;
VS.
☞
p. 172, col. 1 .
(in the ritual) a kind of recitation or certain recited verses forming a subdivision of the Śastras (they generally form a series, and are recited in contradistinction to the Sāman verses which are sung and to the Yajus or muttered sacrificial formulas),
AitBr. ;
TS. ;
ŚBr. ;
ChUp. &c.
☞
p. 172, col. 1 .
(the mahad-uktham or bṛhad-uktham , ‘great Uktha’, forms a series of verses, in three sections, each containing eighty Tṛcas or triple verses, recited at the end of the Agnicayana)
☞
p. 172, col. 1 .
N. of the Sāma-veda,
ŚBr.
☞
p. 172, col. 1 .
ukthá m. a form of Agni,
MBh.
☞
p. 172, col. 1 .
☞
p. 172, col. 1 .
N. of a divine being belonging to the Viśve Devās,
Hariv. 11542.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 112, col. 1 .
uktha n. (-kthaṃ ) The second or Sama Veda.
f. (-kthā ) A kind of metre, a stanza of four lines of one syllable each, the syllable may be one long or two short in quantity.
E. vac to speak, and thak Unadi affix.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 93, col. 2 .
uktha uktha n. (vac) hymne; poëme. chant récité.
Le Sāma-Veda.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 134, col. 1 .
uktha- nt. n. d'une récitation rituelle.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 862 .
ukthá (wie eben)
1) n. AK. 3, 6, 30. SIDDH. K. 249,a, 6.
a) Spruch, Preis, Lob : indrā̂ya nū̀namârcatòkthānî ca bravītana ṚV. 1, 84, 5. neben stoma 8, 10. 136, 5. 2, 11, 3. und sonst. viprā̂ ùkthebhîḥ kàvayô gṛṇanti 3, 34, 7. gī̀rbhirùkthaiḥ 51, 4. stomā̂saḥ śàsyamā̂nāsa ùkthaiḥ 6, 69, 3. pitryā̂ṇyùkthānì yā vâḥ śàsyantê pùrā cît 7, 56, 23. kàdā tâ ùkthā sâdhàmādyā̂ni kàdā bhâvanti sàkhyā gṛ̀he tê 4, 3, 4. ye harī̂ mèdhayòkthā madântà indrā̂ya càkruḥ sùyujā̀ ye aśvā̂ 33, 10. 30, 17. 9, 24, 6. AV. 2, 12, 2. 6, 35, 2. 7, 63, 1. VS. 26, 8.
— b) in der Liturgie eine besondere Art von Sprüchen oder Spruchreihen zur Gattung der śastra gehörig, Recitationen im Gegensatz zum Gesungenen (sāman ) und den Opferformeln (yajus, brahman ); vgl. MAHĪDH. zu VS. 7, 22. ṚV. 10, 130, 3. 4. VS. 15, 10. fgg. àrdhàṛ̀cairùkthānā̂ṃ rū̀paṃ pàdairā̂pnoti nìvidâḥ 19, 25. TS. 3, 2, 9, 1. fgg. AIT. BR. 2, 37. 38. 3, 39. ājyamevāgnīdhrīyāyā ukthaṃ marutvatīyaṃ potrīyāyai vaiśvadevaṃ neṣṭrīyāyai 6, 14. grahokthaṃ vā etadyatpraugam 3, 1. 2. 10. 11. trīṇyukthānyetairu tarhi yajñaḥ pratitiṣṭhati ŚAT. BR. 3, 9, 3, 33. tribhya evainaṃ prātaḥsavanaṃ ukthebhyo vigṛhṇāti tribhyo mādhyaṃdinasavane 4, 2, 3, 6. 1, 7, 4, 4. aindrāgnāni hyukthāni 4, 2, 5, 14. kvaitasya sāmna ukthaṃ kā pratiṣṭhā 12, 8, 3, 27. 28. 5, 5, 3, 3. 12, 3, 4, 2. 13, 5, 3, 10. 4, 10. 14, 4, 4, 1. fgg. saiva rktatsāma tadukthaṃ tadyajustadbrahma CHĀND. UP. 1, 7, 5. VP. 42. ukthavíd ŚAT. BR. 14, 8, 14, 1. ukthávidha 10, 6, 2, 10. anuktha (s. auch d.) AIT. BR. 6, 13. das grosse Uktha (mahaduktham, bṛhaduktham ) heisst eine Spruchreihe von drei Abschnitten, deren jede achtzig dreigliedrige Strophen (tṛca ) enthält ; sie bildet den Abschluss des Agnicayana; vgl. mahāvrata . ŚAT. BR. 2, 3, 3, 20. 8, 6, 2, 2. fgg. 9, 1, 1, 44. trayo ha vai samudrāḥ . agniryajuṣāṃ mahāvrataṃ sāmnāṃ mahadukthamṛcāṃ 5, 2, 12. 10, 5, 2, 1. 5. 20. 12, 3, 3, 14. 6, 1, 41. uktha = sāmabheda Uṇ. 2, 7. = sāman TRIK. 1, 1, 116. ukthaṃ sāmaviśepaḥ . tallakṣaṇaparo granthaviśeṣo lakṣaṇayoktham SIDDH. K. zu P. 4,2,60.
— c) ein aus 4 Mal 1 Silbe bestehendes Metrum COLEBR. Misc. Ess. II, 158. Vgl. ukta 2,b. Nach der CHANDOMAÑJARĪ und dem CHANDORṆAVA im ŚKDR. ukthā .
— 2) m.
a) eine Form von Agni: uktho (ukthyo?) nāma mahābhāga tribhirukthairabhiṣṭutaḥ MBH. 3, 14154.
— b) N. pr. eines Fürsten VP. 386.
— Vgl. anuktha .
☞
vol. 5,
p. 1153 .
uktha 1)
b) der ältere Name für śastra . Die Bezeichnungen der sechs Uktha bei den drei Savana sind: ājya, prauga, marutvatīya, niṣkevalya, vaiśvadeva und āgnimāruta . Sp. 862, Z. 1 v. u. UJJVAL. zu UṆĀDIS. 2, 7 liest sāmavedaḥ st. sāmabhedaḥ .
— c) Ind. St. 8, 285.
— 2)
b) HARIV. 826. fg. ulka die neuere Ausg.
— c) N. pr. eines unter den viśve devāḥ aufgeführten göttlichen Wesens HARIV. 11542. ukta die neuere Ausg.
— Vgl. bṛhaduktha .
Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda
☞
p. 242 .
ukthá, n. ,
Spruch, Loblied [von vac],
vgl. an-ukthá, die
Adj. śáṃsia, śastá, śasyámāna, návīyas
u. s. w. -ám {8,10}; {10,5}; {86,4}; {100,14. 17}; {140,13}; {287,3}; {302,11}; {312,2}; {345,1}; {393,5}; {467,5}; {459,15}; {542,1}; {547,2}; {622,14}; {675,5}; {759,3}; {893,1}; {956,3}.
-éna {626,21. 43}; {926,5}.
-ā́ya {399,3}.
-ásya barháṇā {485,6}.
-é {316,10}; {464,1}; {632,18}; {647,1}; {652,6}; {673,9}; ukthé-ukthe {542,2}; {871,10}.
-ā́ {5,8}; {54,7}; {80,16}; {165,4}; {173,9}; {299,4}; {307,3}; {318,1}; {329,10}; {338,6}; {372,4}; {387,4}; {464,5}; {465,1}; {470,4}; {479,4}; {506,4}; {508,10}; {535,9}; {621,1}; {622,30}; {653,13}; {672,2}; {702,27}; {940,8}; {1021,3}.
-ā́ni {84,5}; {199,5}; {572,23}; {626,35}; {633,19}; {636,2}; {652,17}; {691,4}; {704,6}; {823,3}; {870,8}.
-ébhis {2,2}; {47,10}; {202,16}; {268,7}; {276,4}; {399,4}; {451,1}; {465,6}; {610,11}; {622,16}; {736,6}; {890,16}; {938,1}; {1020,3}.
-aís {27,12}; {61,13}; {71,2}; {130,10}; {136,5}; {184,1}; {202,2}; {239,2}; {254,1}; {285,4} {299,16}; {300,7}; {312,15}; {317,5},347,7; {396,9}; {399,1}; {442,10}; {446,5}; {451,3}; {454,4}; {465,1. 7}; {510,3}; {550,16}; {572,18}; {629,9}; {671,1}; {704,7}; {729,4}; {854,12}; {887,17. 26}; {906,5}; {914,5}; {956,4}.
-aís (dreisilbig —‿—) {358,7}; {850,2}; vielleicht {202,2}.
-éṣu {202,3}; {247,6}; {267,8}; {275,4}; {326,16}; {360,9}; {654,11}; {665,29}; {701,12}; {898,1}.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 215, col. 1 .
ukthá — 1) m.
— a) eine Form Agni's MBH. 3,219,25.
— b) N.pr.
— α) eines zu den Viśve Devās gezählten Wesens. ukta v.l.
— β) eines Fürsten VP. 4,4,47.
— 2) n.
— a) Spruch , Preis , Lob.
— b) im Ritual der Satz oder die Strophenreihe , welche die Recitation des Hotar und seiner Gehülfen bilden (später śastra genannt). mahaduktham oder bṛhaduktham = vṛhatīsahasrātmakaṃ śastram Comm. zu ŚAT. BR. 10,1,1,1.
— 3) n. f. ( ā ) ein best. Metrum.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 53, col. 1 .
ukthá n. Spruch, Preis, Lob.
Vācaspatyam
☞
p. 1050, col. 2 .
uktha na0 vaca —thak . apragītamantrasādhye “strotre “indrāya nana marmayokthāni ca bravīta naḥ ” ṝ0 1, 84, 5 . “ukthā- niṃ apragītamantrasādhyāni strītrāṇi ” bhā0 “atha yo'sā- vantarakṣiṇiṃ puruṣo dṛśyate saivark tat sāma tadyajuḥtadu- kthaṃ tadbrahma ” chā0 u0 . tathā hi stotraṃ dvividhaṃ pragītamantrasādhyabhapragītamantrasādhyañca tatra pragītamantrasādhyaṃ śastram apragītamantrasādhyantu stotramiti tayorbhedaḥ . gavāmayane prāyaṇīyasaṃjñakāhe pāṭhyapañcadaśastotrātmake 2 caturviṃśastomabhede upacārāt 3 tatsādhye ukthyayāge ca tadvidhānañca ” tā0 brā0 4 a0 3 kha0 uktaṃ yathā “1 prā- yaṇīyamaharbhavati ” 1 ityupakramya “caturviṃśaṃ bhavati ” 4 ka0 “idamaharukthasaṃsthantatra sarveṣu stotreṣu caturviṃ- śaeva stomaḥ kāryyaḥ 4 . tadetat praśaṃsati ” bhā0 . “caturviṃśatyakṣarā gāyatrī tejobrahmavarcasaṅgāyatrī teja eva brahmavarcasamārabhya svaryanti ” 5 . “ayañca stomaścaturviṃśati- saṃkhyākaḥ gāyatrī ca caturviṃśatyakṣarā sā ca gāyatrī tejaḥ, prajāpatimukhādagninā sahotpannatvāt asyāstejīrūpaṃ brahmavarcasaṃ ca tejo'vāntarabheda iti tejobrahmavarcasarūpā gāyatrī . evaṃ sati caturviṃśatistomaṃ prathamataḥ prayuñjānāḥ sākṣādeva pratyakṣameva saṃvatsaraṃ prārabhante asminnahani prayu- ñjānāḥ saṃkhyādvāreṇa tejobrahmavarcasañcārabhya avaṣṭabhya svaryyanti svargaṃ gacchanti 5 . punarapi vihitaṃ stomam anūdya praśaṃsati ” bhā0 . “caturviṃśatirbhavati catuviṃśo vai saṃvatsa- raḥ sākṣādeva saṃvatsaramārabhante ” 6 . “caturviṃśatyarddhamāsātmaka- tvāt saṃvatsarasya caturviṃ śatvaṃ tathā sati caturviṃśastomaṃ prathamataḥ prayuñjānāḥ sākṣādeva pratyakṣameva saṃvatsaramāra- bhante 6 . athemaṃ stomaṃ stotrīyāgatasaṃkhyādvāreṇa praśaṃ- sati ” bhā0 . “yāvatyaścaturviśasyokthasya stītrīyāstāvatyaḥ saṃvatsarasya rātrayaḥ stotrīyābhireva saṃvatsaramāpru- vanti ” 7 . “pañcadaśastotre asminnahani pañcadaśasu stotreṣu pratyekaṃ caturviṃśastotrīyāyukteṣu parigaṇanāyāṃ militvā ṣaṣṭyuttaratriśatastotrīyā bhavanti . tathā sati caturviṃśa- stomasya yāvatyaḥ stotrīyāḥ saṃvatrasyāpi tāvatyorātrayaḥ eva ” prayuñjānāḥ satriṇastena caturviṃśena stotrīyābhireva saṃvatsaraṃ prāpnuvanti 7 . stotrasaṃkhyayāpīdamahaḥ paśaṃsati ” bhā0 . “pañcadaśa stotrāṇi bhavanti pañcadaśārddhamāsasya rātrayo- 'rddhamāsaśa eva tatsaṃvatsaramāpnuvanti 8 . “spaṣṭorthaḥ 8 ” . atha stotraśastrāṇi samuccitya tatsaṃkhyayāpīdamahaḥ praśaṃsati ” bhā0 “pañcadaśa stotrāṇi pañcadaśa śastrāṇi samāso māsaśa eva nat saṃvatsaramāpnuvanti 9 ” spaṣṭo'rthaḥ 9 bhā0 . tatrāgniṣṭoma- karttavyatārūpaṃ pūrvapakṣamupanyasyottarapakṣamāha “atho khalvā- hurukthameva kāryyamahnaḥ samṛddhyai ” 13 . “atho iti pūrvapakṣa- vyāvṛttyarthaḥ . ukthasaṃsthamevaidahaḥ kāryyaḥ kimarthamahnaḥ sa- mṛddhyai sampūrṇatāyā iti brahmavādina āhuḥ . agni- ṣṭome hi pūrvayoḥ savanayoḥ pañca pañca stotrāṇi tṛtīye tu dve evetyahraḥ samṛddhirna bhavati, ukthe tu tṛtīyasavane pañca stotrāṇītyahaḥ samṛddhaṃ bhavati 13 . ukthasaṃsthāṅgī- kāre yuktyantaramāha ” bhā0 . “sarvvāṇi rūpāṇi kriyante sarvvaṃ hyetenāpyate ” 14 “uttareṣāmahnāṃ sambandhīni yāni rūpāṇi stomapṛṣṭhavibhaktyādīni tānyasminnukthe kriyante ataḥ sarvaṃ hi yajñasambandhirūpaṃ tenāhnā ukthasaṃsthena āpyate prāpyate tata ukthasaṃsthaiva kāryyetyarthaḥ . sarvarūpa- karaṇañca sarvvāvāptiśca sampādānadvāreṇeti nidānakāre- ṇaivamucyate, “atho khalvāhuḥ sarvvāṇi rūpāṇi kriyanta iti ” ācāryyāḥ eteṣveva sarvvān stomān sarvāṇi pṛṣṭhāni sarvā vibhaktīrdaśarātrarūpā iti vibhaktimātreṇa kalpa- yanta iti saṃgṛhyoktvā punastrivṛtpañcadaśau caturviṃśaḥ sa- mpādyata ityādinā ” 14 bhā0 . etānyeva stomapṛṣṭhādīni pratyekaṃ krameṇa vivicya tatra pradarśitāni tatsarvaṃ tata evāgantavyam . tatra ca tasminnahani yathā stomādikaṃ vidheyam tadapi tatraiva darśitaṃ tataeva tadavaseyam . atra ukthasādhyayāge abhedopacāra iti bodhyam . 4 hotrāyāṃ strī ukthāśastraśabde udā0 ucyate'nena karaṇe thak . 5 ukthasādhane prāṇe ca “yasya kṣaṇaviyogena loko'hyapriyadarśanaḥ . ukthena rahitohyeṣa mṛtakaḥ procyate yathā ” bhāga0 1 ska0 15 a0 .
Index to the Names in the Mahābhārata
☞
p. 688, col. 1 .
Uktha , name of a fire. § 490 (Āṅgirasa): III,
219 , 14154
(tribhir ukthair abhiṣṭutaḥ ).
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 208 .
Uktha — born from the eastern face of Brahmā.
Bhā. III. 12. 40.
Renou Vocabulaire du rituel védique
☞
p. 36 .
Puranic Encyclopedia
☞
p. 805, col. 2 .
UKTHA . Agni, the father of Parāvāṇī. This agni is
saluted with three kinds of Uktha hymns. (M.B. Vana
Parva, Chapter 219, Verse 25).
☞
p. 805, col. 2 .
UKTHA (M). A particular portion of Sāmaveda.