• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ugratārā


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 172, col. 2.
    ugra—tārā f. N. of a goddess, KālikāP.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 5, p. 1154.
    ugratārā (ugra + tā°) f. N. pr. einer Göttin ŚKDR. nach dem KĀLIKĀ-P.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 216, col. 1.
    ugratārā f. N.pr. einer Göttin.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1056, col. 1.
    ugratārā strī ugrādapi bhayāt tārayati bhaktān tṝ—ṇic-
    ac 5 ta0 . tārārūpāyāṃ devyām . “tārakatvāt
    sadā tārā mahāmokṣapradāvinī . ugrāpattāriṇī
    yasmādugratārā prakīrttitaiti tantroktā'sya vā niruktiḥ .
    tadāvirbhāvaḥ kālikāpu0 81 a0 “viniḥsṛtāyāṃ
    devyāstu mātaṅgyāḥ kāyatastadā . bhinnāñjananibhā kṛṣṇā
    sā'bhūdgaurī kṣaṇādapi . kālikākhyā'bhavat sāpi himā-
    calakṛtāśrayā . tāmugratārāmṛyaṣo vadantīha manīṣiṇaḥ .
    ugrādapi bhayādrakṣet yasmāt bhaktān sadāmbikā . eṣevai-
    kajaṭākhyātiṃ yasmāttasyā jaṭaikikā . śṛṇṛtaṃ cintanaṃ
    cāsyāḥ samyak vetālabhairavau! . yathā dhyātvā mahādevīṃ
    bhaktaḥ prāptotyabhīpsitam . caturbhujāṃ kṛṣṇavarṇāṃ muṇḍamā-
    lāvibhūṣitām . khaḍagaṃ dakṣiṇapāṇibhyāṃ bibhratīndravaraṃ
    tvadhaḥ . kartrīñca kharparañcaiva kramādvāmena bibhratīm .
    khaṃ likhantīṃ jaṭāmekāṃ vibhratīṃ śirasā svayam . muṇḍamā-
    lādharāṃ śīrṣe grīvāyāmapi sarvvadā . vakṣasā nāgahārantu
    pibhratīṃ raktalocanām . kṛṣṇavastradharāṃ kaṭyāṃ vyāghrājinasa-
    manvitām . vāmapādaṃ śavahṛdi saṃsthāpya dakṣiṇaṃ padam .
    vinyasya siṃhapṛṣṭhe tu lelihānāṃ śavaṃ svayam . sāṭṭahāsa
    mahāghorārāvayuktātibhīṣaṇā . cintyogratārāḥ katataṃ
    bhaktimadbhiḥ sukhepsubhiḥ” anyatra ca “rūpaṃ śṛṇu naraśreṣṭha!
    yena dhyeyā sadā śivā . kṛṣṇā lambodarī dīrghā viralā rakta-
    dantikā . caturbhujā kṛśāṅgī tu dakṣe kartṛkakharparau .
    khaḍga cendīvaraṃ vāme śīrṣe tvekajaṭāṃ punaḥ . vāmapādaṃ
    śavasyorvvornidhāyotthāpya dakṣiṇam . śavasya hṛdaye nyasya
    sāṭṭahāsaṃ prakurvvatī . nāgahāraśiromālābhūṣitā
    kāmadā parā” . asyārūpaviṣaye bahuvipratipattirastī-
    tyatastannirūpaṇaṃ tāvat kriyate
    rāghavakṛte pañcakalpatarau mandāravṛkṣaprakaraṇe śrīśaṅkarācāryya
    kṛtaitadīyamūrttiprakāśakastotraṃ yathā . “jvalatpābaka-
    jvālayojjvālabhāsvaccitāmadhyasaṃsthāṃ supuṣṭāṃ sukharvām .
    śavaṃ vāmapādena kaṇṭhe nipīḍya sthitāṃ dakṣiṇenāṅghriṇorū
    nipīḍya . vṛhadbhīmalambodarīṃ meghavarṇṇāṃ samuttuṅgapīnastanā
    bhogaramyām . javārāgarāgapravṛttatrinetrāṃ lalajji-
    hvayā daṃṣṭrayā bhīṣaṇāsyām . lasaddvīpicarmmāvṛtāṅgīṃ
    nitambe jaṭājūṭamadhyasthitendīvarālīm . śirodeśabhā-
    svatpiśaṅgābhasarpāṃ jaṭājūṭamadhyasthitākṣobhyamūrtim . mithaḥ
    keśabandhāt śiraśchinnasadyogalacchoṇitāṃ mānavīṃ muṇḍamā-
    lām . dadhānāṃ ca pañcāśadākhyānasaṃkhyām ataśchinnamu-
    ṇḍālisaṃnāmitāṅgīm . samācchinnamāṃsotkarāmūrddhadakṣe sphura-
    tpāṇinā dhārayantīṃ mahāsīm . kare vāma īṣatsphura-
    draktanālaṃ lasannīlapaṅkeruhaṃ dhārayantīm . kare savya uccai-
    radhastāddadhānāṃ śitāṃ karttṛkāṃ vāmapāṇau kapālam .
    jagadvarttisaṃsārasaṃjātajāḍyaṃ svataḥ karttṛkādhārayā khaṇḍa-
    yantīm . vicitrāsthimālaṃ karālaṃ kapālaṃ lalāṭe ca
    pañcānvitaṃ dhārayantīm” . iti tatraiva mantrapradīpe “mahā-
    ṣṭāsiddhiprakaṭāhibhūṣaṇām ityanena aṣṭanāgānāmaṣṭasiddhirūpa-
    tvoktyā teṣāṃ bhūṣaṇaviśeṣarūtayā yathā sthitistathā tatraiva
    darśitaṃ yathā . “jaṭāsvanantaḥ śravasośca takṣako mahādi-
    padmo hṛdi hārabhūṣaṇam . tathaiva karkoṭakṛtopavītakam sa
    mekhalāyāmatha devi! vāsukiḥ . sa śaṅkhapālaḥ kila kaṅka-
    ṇodgataḥ kareṣu, padmaḥ padayuksamāśrayaḥ . bhujeṣu nāgaḥ kuli-
    ko'ṅgade mataḥ” iti “teṣāṃ varṇṇā api kramaśodarśitāḥ
    sito'tha raktīdhavalaśca mecakaḥ tathaiva poto'pyasiptaśca pāṭalaḥ .
    bhujaṅgamānāmiha varṇajātayo bhavanti sarveṣu nareṣusanti tāḥ” .
    tataścāyaṃ nirgalitārthaḥ . abhraṃ lihapiśaṅkaikajaṭā javākusuma-
    saṅkāśatakṣakanāgakṛtakuṇḍalā śubhraśeṣanāgakṛtahārā dūrvvā-
    dalaśyāmanāgakṛtayajñopavītā nīlavarṇṇā lamvodarī kharvā
    caturbhujā tatra upari dakṣiṇe saraktamāṃsakhaṇḍamaṇḍitamuṣṭi-
    niviṣṭajaṭājūṭasaṃlagnograkhaḍgavibhūṣitakarā upari vāme
    raktanālakiñcidvikasvaranīlotpalakarā adhastāt dakṣiṇe
    vījabhūṣitakarttṛkālaṅkratakarā adhastāt vāme trijagajjāḍya-
    khaṇḍakakapālamaṇḍitakarā bhujacatuṣṭaye dhūmrābhanāgakṛtake-
    yūrā kanakābhanāgakṛtakaṅkaṇā śavārūḍhā pratyālīḍhasthānā-
    dhiṣṭhitā nirbharayantraṇāprāyeṇa śavahṛdayasthitadakṣiṇacaraṇā
    śavorudvayasthitaprāsāritavāmapādā kundābhanāgakṛtakaṭīsūtrā
    pāṭalanāgakṛtanupūrālaṅkṛtā sadyaśchinnagaladradhirānyonyakeśa-
    grathitapādapadma pralambita—pañcāśattamanṛmuṇḍamālā jvala-
    danalacitāmadhyasthitā dvīpicarmmālaṅkṛtakṛṣṇavastrā yoṣi-
    dakhilālaṅkārabhūṣitā maulāvakṣobhyarūpanāgabhūṣitā pañca-
    saṃkhyānvitakapālamālābhūṣitalalāṭā lalajjihvā vṛhaddaṃṣṭrā
    ityevaṃ rūpā . atra pramāṇavākyayoḥ śavahṛdayasthatve vāmada-
    kṣiṇapādayorvikalpaityatomūrttidvayamityanye . pratyīlāḍhapadā-
    ṅghiśavahṛdityukteḥ āloḍhaṃ dakṣiṇaṃ pādaṃ pratyālīḍhaṃ tu
    vāmakamityukteḥ ālīḍhaśabde darśitavākyācca pratyālīḍha-
    śabdasya ālīḍhaviparyyayarūpatvāt vāmacaraṇasyaiva śava-
    hṛdayasthitiriti tu nyāyyam .

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 219.
    ugratārā , strī, (ugrādapi bhayāt bhaktān trāti
    tārayati vā yā .. ugra + tṝ + ṇic + ac +
    ṭāp . yathā, niruktau .
    “ugrādapi bhayāt trāti yasmāt bhaktān sadā-
    mbikā” .) devīviśeṣaḥ . asyā utpattyādi
    yathā, —
    “sarvveṣāmeva devānāṃ yajñabhāgānapāharat .
    svayaṃ śumbho niśumbhaśca dikpālatvaṃ tathā gatau ..
    sarvve suragaṇāḥ sendrāstato gatvā himācalam .
    gaṅgāvatāranikaṭe mahāmāyāṃ pratuṣṭuvuḥ ..
    anekasaṃstutā devī tadā sarvvāmarotkaraḥ .
    mātaṅgavanitāmūrttirbhūtvā devānapṛcchata ..
    yuṣmābhiramarairatra stūyate kā ca bhāvinī .
    kimarthamāgatā yūyaṃ mātaṅgasyāśramaṃ prati ..
    evaṃ bruvantyā mātaṅgyāstasyāstu kāyakoṣataḥ .
    samudbhūtābravīddevī māṃ stuvanti surā iti ..
    śumbho niśumbho hyasurau bādhete sakalān surān .
    tasmāttayorbadhāyāhaṃ stūye'dya sakalaiḥ suraiḥ ..
    viniḥsṛtāyā devyāstu mātaṅgyāḥ kāyatastadā .
    bhinnāñjananibhā kṛṣṇā sābhūdgaurī kṣaṇādapi ..
    kālikākhyābhavat sāpi himācalakṛtāśrayā .
    tāmugratārāmṛṣayo vadantīha manīṣiṇaḥ ..
    ugrādapi bhayāttrāti yasmād bhaktān sadāmbikā .
    etasyāḥ prathamaṃ vījaṃ kathitaṃ tantrameva ca” .. * ..
    “eṣaivaikajaṭākhyātiryasmāttasyā jaṭādhikā .
    śṛṇu tvaṃ cintanaṃ cāsyāḥ samyak vetālabhairavau ..
    yathā dhyātvā mahādevīṃ bhaktaḥ prāpnotyabhīpsitam .
    caturbhujāṃ kṛṣṇavarṇāṃ muṇḍamālāvibhūṣitām ..
    khaḍgaṃ dakṣiṇapāṇibhyāṃ bibhratīndīvaraṃ tvadhaḥ .
    kartrīñca kharparañcaiva kramādvāmena bibhratīm ..
    khaṃ likhantīṃ jaṭāmekāṃ bibhratīṃ śirasā svayam .
    muṇḍamālāṃ dharāṃ śīrṣe grīvāyāmapi sarvvadā ..
    vakṣasā nāgahārantu bibhratīṃ raktalocanām .
    kṛṣṇavastradharāṃ kaṭyāṃ vyāghrājinasamanvitām ..
    vāmapādaṃ śavahṛdi saṃsthāpya dakṣiṇaṃ padam .
    vinasya siṃhapṛṣṭhe tu lelihānā śavaṃ svayam ..
    sāṭṭahāsamahāghorā rāvayuktātibhīṣaṇā .
    cintyogratārā satataṃ bhaktimadbhiḥ sukhepsubhiḥ” .. * ..
    “etasyāḥ saṃpravakṣyāmi yā aṣṭau yoginīstu tāḥ .
    mahākālyatha rudrāṇī ugrā bhīmā tathaiva ca .
    ghorā ca bhrāmarī caiva mahārātriśca saptamī ..
    bhairavī cāṣṭamī prīktā yoginīstāḥ prapūjayet” .
    iti kālikāpurāṇe 60 adhyāyaḥ .. * .. apica
    “brahmaśailasya pūrvvasyāṃ bhūmipīṭhe vyavasthitā .
    “cārunimnaṃ śubhāvarttaṃ kāmākhyānābhimaṇḍalam ..
    yatrogratārārūpeṇa ramate parameśvarī .
    tatra tenaiva rūpeṇa pūjitavyā śubhātmikā ..
    tasyāstu vījaṃ pūrvvasmin uttare pratipāditam .
    rūpaṃ śṛṇu naraśreṣṭha yena dhyeyā sadāśivā ..
    kṛṣṇā lambodarī dīrghā viralā raktadantikā .
    caturbhujā kṛśāṅgī tu dakṣe karttṛkakharparau ..
    khaḍgaṃ cendīvaraṃ vāme śīrṣe tvekajaṭāṃ punaḥ .
    vāmapādaṃ śavasyorvvornidhāyotthāya dakṣiṇam ..
    śavasya hṛdaye nyasya sāṭṭahāsaṃ prakurvvatī .
    nāgahāraśiromālābhūṣitā kāmadā parā ..
    trikoṇaṃ maṇḍalaṃ cāsyā huṃkāramadhyavījakam .
    dvāre nānāyoginīnāṃ nāmānyasyāstu tantrake ..
    jñeyāni naraśārddūla tatproktaṃ vānyagocare” .
    iti kālikāpurāṇe kāmākhyārūpanirṇaye 81
    adhyāyaḥ .. * .. sā ca vaśiṣṭhaśāpāt vāmā
    bhūtā . yathā, —
    aurvva uvāca .
    “etadviṣṇorvvacaḥ śrutvā vidhinā sahitaḥ sa tu .
    aṅgīcakāra hṛdaye tadvacaḥ sādhyasādhane ..
    visṛjya tān brahmaviṣṇuyamān vṛṣabhavāhanaḥ .
    ādāya sagaṇān sarvvān kāmarūpāntaraṃ yayau ..
    ugratārāṃ tato devīṃ gaṇāṃśca prāha śaṅkaraḥ .
    utsārayantu sakalān imān lokān gaṇā drutam ..
    ugratāre mahādevi tvañcāpyutsāraya drutam ..
    tato gaṇāḥ kāmarūpāddevīcāpyaparājitā .
    lokānutsārayāmāsuḥ pīṭhaṃ karttuṃ rahasyakam ..
    utsāryyamāne loke tu caturvvarṇairdvijātibhiḥ .
    sandhyācalo gato vipro vaśiṣṭhaḥ kupito muniḥ ..
    so'pyugratārayā devyā utsārayitumīśayā .
    gaṇaiḥ saha vṛtaḥ prāha śāpaṃ kurvvan sudāruṇam .
    yasmādahaṃ dhṛtaṃ vāme tvayotsārayituṃ muniḥ ..
    tasmāttvaṃ vāmyabhāvena pūjyā bhava samantrikā .
    bhartsyanti mlecchavat yasmādgaṇāste mandabaddhayaḥ .
    bhavantu mlecchāstasmādva bhavatyā kābharūpake ..
    mahādevo'pi yasmānmāṃ niḥsārayitumudyataḥ .
    tapobalaṃ muniṃ dāntaṃ mlecchavadvedapāragabh ..
    tasmāt mlecchapriyo bhūyāt śaṅkaraścāsthibhasmadhṛk .
    etattu kāmarūpākhyaṃ mlecchairguptraṃ bhavadbalaṃ ..
    svayaṃ viṣṇurna cāyāti yāvat kālamidaṃ punaḥ .
    viralāścāgamāḥ santu yatra tatpratipādakāḥ ..
    viralaṃ yastu jānāti kāmarūpāgamaṃ budhaḥ .
    sa eva prāptakāle'pi pūrvvaṃ phalamavāpsyati ..
    evamuktvā vaśiṣṭhastu tatraivāntaradhīyata .
    te gaṇāḥ mlecchatāṃ yātāḥ kāmarūpe surālaye ..
    vāmā'bhūdugratārāpi śambhurmleccharato'bhavat” .
    iti ca kālikāpurāṇe 83 adhyāyaḥ ..