• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • udumbaraḥ

    See also udumbala, udumbara, uduṃbala, uduṃbaraḥ.


    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 424.
    udumbaraḥ See uḍumbara. Threshold; vidrumodumbaradvārairvadūryastambhapaṅktibhiḥ Bhāg.9.11.32. ˚maśaka = kūpamaṇḍūka q. v.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 239.
    udumbaraḥ , puṃ, uḍambaravṛkṣaḥ . yajñaḍumura iti bhāṣā .
    tatparyyāyaḥ . kṣīravṛkṣaḥ 2 hemadugdhaḥ 3 sadāphalaḥ 4
    kālaskandhaḥ 5 yajñayogyaḥ 6 yajñīyaḥ 7 suprati-
    ṣṭhitaḥ 8 śītavalkaḥ 9 jantuphalaḥ 10 puṣpaśūnyaḥ
    11 pavitrakaḥ 12 saumyaḥ 13 śītaphalaḥ 14 . asya
    pakvaphalaguṇāḥ . sadhuratvam . himatvam . kṛmi-
    kāritvam . raktapittatṛṣṇāmūrcchādāhanāśitvañca .
    asya supakvaphalaguṇāḥ . atiśayaśītalatvam . madhu-
    ratvam . pittaśramaśoṣahāritvañca . asyāmaphala-
    guṇāḥ . kaṣāyatvam . agnidīpanatvam . rakta-
    vikāritvañca .. asya tvagguṇāḥ . śītatvam .
    kaṣāyatvam . vraṇanāśitvam . garbhiṇīgarbhasaṃrakṣaka-
    tvam . stanadugdhadātṛtva ñca . iti rājanirghaṇṭaḥ ..
    (asya paryyāyaguṇau yathā .
    “udumbaro jantuphalo yajñāṅgo hemadugdhakaḥ .
    udumbaro himo rūkṣo guruḥ pittakaphāsrajit ..
    madhurastuvaro varṇyo vraṇaśodhanaropaṇaḥ” ..
    iti bhāvaprakāśasya pūrvvakhaṇḍe 1 ma bhāge vaṭādivarge ..
    asya phalaguṇāṃścāha carakaḥ sūtrasthāne saptaviṃśe-
    'dhyāye yathā, —
    “aśvatthodumbaraplakṣanyagrodhānāṃ phalāni ca .
    kaṣāyamadhurāmlāni vātalāni gurūṇi ca .. * ..)
    kuṣṭhaviśeṣaḥ . dehalī . govarāṭera nīcera kāṭh
    iti bhāṣā . paṇḍakaḥ . napuṃsakaṃ . iti hemacandraḥ ..