udumbaraḥ
See also
udumbala,
udumbara,
uduṃbala,
uduṃbaraḥ.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 424.
udumbaraḥ See uḍumbara. Threshold; vidrumodumbaradvārairvadūryastambhapaṅktibhiḥ Bhāg.9.11.32. ˚maśaka = kūpamaṇḍūka q. v.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 239.
udumbaraḥ , puṃ, uḍambaravṛkṣaḥ . yajñaḍumura iti bhāṣā .
tatparyyāyaḥ . kṣīravṛkṣaḥ 2 hemadugdhaḥ 3 sadāphalaḥ 4
kālaskandhaḥ 5 yajñayogyaḥ 6 yajñīyaḥ 7 suprati-
ṣṭhitaḥ 8 śītavalkaḥ 9 jantuphalaḥ 10 puṣpaśūnyaḥ
11 pavitrakaḥ 12 saumyaḥ 13 śītaphalaḥ 14 . asya
pakvaphalaguṇāḥ . sadhuratvam . himatvam . kṛmi-
kāritvam . raktapittatṛṣṇāmūrcchādāhanāśitvañca .
asya supakvaphalaguṇāḥ . atiśayaśītalatvam . madhu-
ratvam . pittaśramaśoṣahāritvañca . asyāmaphala-
guṇāḥ . kaṣāyatvam . agnidīpanatvam . rakta-
vikāritvañca .. asya tvagguṇāḥ . śītatvam .
kaṣāyatvam . vraṇanāśitvam . garbhiṇīgarbhasaṃrakṣaka-
tvam . stanadugdhadātṛtva ñca . iti rājanirghaṇṭaḥ ..
(asya paryyāyaguṇau yathā .
“udumbaro jantuphalo yajñāṅgo hemadugdhakaḥ .
udumbaro himo rūkṣo guruḥ pittakaphāsrajit ..
madhurastuvaro varṇyo vraṇaśodhanaropaṇaḥ” ..
iti bhāvaprakāśasya pūrvvakhaṇḍe 1 ma bhāge vaṭādivarge ..
asya phalaguṇāṃścāha carakaḥ sūtrasthāne saptaviṃśe-
'dhyāye yathā, —
“aśvatthodumbaraplakṣanyagrodhānāṃ phalāni ca .
kaṣāyamadhurāmlāni vātalāni gurūṇi ca .. * ..)
kuṣṭhaviśeṣaḥ . dehalī . govarāṭera nīcera kāṭh
iti bhāṣā . paṇḍakaḥ . napuṃsakaṃ . iti hemacandraḥ ..