• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • udgītha

    See also udgīthaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 148.
    udgītha m. (-thaḥ)

    1 A portion of the Sāma Veda.

    2 Designation of the triliteral name of God.

    3 Chaunting the Sāma Veda.

    E. ud up, aloud, gai to sing, and thak Uṇādi aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 121, col. 1.
    udgī_-tha (thaḥ) m. A portion of the
    Sāma Veda.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 117, col. 2.
    udgītha udgītha, i. e. ud-gai + tha, n.

    A portion of the Sāma Veda, Dev.

    4, 9.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 155, col. 3.
    Ud-gītha, as, m. chanting of the Sāma-veda, the

    office of the Udgātṛ; the second part of the Sāma-

    veda; N. of a son of Bhava; N. of a commentator

    of Vedic texts; designation of Om or the triliteral

    name of God.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 85.
    udgīthá m. (n.) chanting (of the Sāman-hymns).

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 51, col. 1.
    udgītha ud-gītha, m. (n.) chanting of the
    Sāma-veda by the Udgātṛ.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 187, col. 2.
    ud-gīthá as, m. (Uṇ. ii, 10) chanting of the Sāma-veda (especially of the exact Sāma-veda without the additions, the office of the Udgātṛ), AV. xi, 7, 5; xv, 3, 8; TS.; ŚBr.; Lāṭy. &c.
    ☞ p. 187, col. 2.
    the second part of the Sāma-veda
    ☞ p. 187, col. 2.
    N. of a son of Bhuva, VP.
    ☞ p. 187, col. 2.
    of a son of Bhūman (the same?), BhP.
    ☞ p. 187, col. 2.
    of a commentator of Vedic texts, Sāy.
    ☞ p. 187, col. 2.
    the syllable om (the triliteral name of God), L.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 121, col. 2.
    udgītha

    m. (-thaḥ)

    1. A portion of the Sama Veda.

    2. Designation of the
    triliteral name of God.

    3. Chaunting the Sama Veda.

    E. ud up,
    aloud, gai to sing, and thak Unādi aff.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 101, col. 2.
    udgītha udgītha m. (gai; sfx. tha) partie du Sāma-Veda.

    Le monosyllabe sacré oṃ.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 143, col. 2.
    ud-gītha- m. chant des Sāman.

    °vid- a. versé dans ce chant.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 923.
    udgīthá (wie eben) m. Uṇ. 2, 10 (sāmno bhāgaviśeṣaḥ). AK. 3, 6, 19.

    1) das Singen des Sāman, das Geschäft des Udgātar: ùdgī̀thaḥ prastûtaṃ stùtam AV. 11, 7, 5. 15, 3, 8. TS. 3, 2, 9, 5. sa ṛcaiva hautramakarodyajuṣādhvaryavaṃ sāmnodgītham AIT. BR. 5, 32. 33. ŚAT. BR. 13, 2, 3, 2. 14, 4, 1, 2. 25. CHĀND. UP. 1, 1, 1. 5. 10, 10. 2, 2, 1. fgg. DEV. 4, 9. neutr. ŚAT. BR. 14, 9, 3, 9.

    — 2) N. pr. ein Sohn Bhava's VP. 165.

    ☞ vol. 5, p. 1174.
    udgītha

    1) = sāmavedadhani und praṇava SUBHŪTICANDRA bei UJJVAL. zu UṆĀDIS. 2, 10; vgl. omityetadakṣaramudgīthamupāsīta CHĀND. UP. 1, 1, 1. Im engern Sinne, als einer der 5 oder 6 sāmavidhi, der Gesang des eigentlichen Sāman (während bei den andern Vidhi die Zuthaten vorn und hinten gesungen werden) LĀṬY. 6, 10, 13. fgg. ṢAḌV. BR. 1, 4. 3, 1.

    — 2) N. pr. eines Sohnes des Bhūman BHĀG. P. 5, 15, 5. smarodrītha (= smarasahita udgīthaḥ Schol.) 10, 85, 51.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 231, col. 2.
    udgīthá

    — 1) m. und n. (ausnahmsweise) das Singen des Sāman. das Geschäft des Udgātar ; insbes. der Gesang des eigentlichen Sāman (ohne die Zuthaten) und ein best. Theil eines Sāman MĀDH. KĀLAN. 82,b.

    — 2) m. N.pr.

    — α) eines Sohnes des Bhuva (VP. 2,1,38) oder Bhūman.

    — β) eines Commentators SĀY. zu ṚV. 10,46,5.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 57, col. 1.
    udgīthá m. (n.) das Vorsingen (r.)

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 48, col. 1.
    udgītha m. (r. gai s. tha) pars Sâma-Vêdi. DEV. 4. 9.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1170, col. 1.
    udgītha pu0 ud + gai—thak . sāmagānāvayavabhede .
    “udgītharamyapadapāṭhavatāñca sāmrām” devīma0 . sāmnohi
    pañcavidhāḥ saptavidhā vā avayavāḥ . “prastāvastata udgīthaḥ
    pratihāra upadravaḥ . nidhanaṃ pañcadhetyāhurhiṅkāraḥ praṇava-
    stathā” mādha0 bhāṣyadhṛtavākyāt . tatra sāmra ādyobhāgaḥ
    prastotrā geyaḥ prastāvanāmā . dvitīyobhāga udgātrā
    geya udgīthanāmā . tṛtīyobhāgaḥ pratiharttrā geyaḥ prati-
    hāranāmā . caturthobhāgaḥ punarudgātrā geya upadravanāmā .
    pañcabhiryugapat geyaḥ nidhananāmā iti pañcavidhaḥ . gānāra
    mbhakāle sarvairṛtvigbhirmilitvā huṅkārakaraṇarūpo hiṅkāraḥ,
    oṅkārapūrvvakatvāt sarveṣāṃ vedānāṃ praṇavarūpaḥ prathamā-
    vayavaḥ iti saptāvayavayatvaṃ tadetat chā0 upa0 darśitam yathā
    “samastasya khalu sāmna upāsanaṃ sādhu” iti sādhutvopanyāse-
    na “agniḥ prastāvo'ntarikṣamudgītha ādityaḥ pratihāro
    dyaurnidhanamityūrddheṣu athāvṛtteṣu dyaurhiṅkāra ādityaḥ
    prastāvo'ntarikṣamudgītho'gniḥ pratirikṣamudgītho'gniḥ prati-
    hāraḥ pṛthivī nidhanam, . kalpante hāsmai lokā ūrddhvā
    ścāvṛttāśca ya etadevaṃ vidvāllom̐keṣu pañcavidhaṃ sāmopāste”
    vṛṣṭau pañcavidhasyopāsanamuktaṃ tatraiva

    “vṛṣṭau pañcavidhaṃ sāmopāsīta purovāto hiṅkāro, megho
    jāyate sa prastāvo, varṣati sa udgītho, vidyotate stanayati
    sa pratihāraḥ, udgṛhṇāti tannidhanaṃ, varṣati hāsmai varṣayati
    ha ya etadevaṃvidvān vṛṣṭau pañcavidhaṃ sāmopāste . sarvvā-
    svapsu pañcavidhaṃ sāmopāsīta megho yat samplavate sa
    hiṅkāro, yadvarṣati sa prastāvo, yāḥ prācyaḥ syandante sa
    udgītho, yāḥ pratīcyaḥ sa pratihāraḥ samudro nidhanam .
    na hāpsu praityapsumān bhavati ya etadevaṃvidvān sarvvā-
    svapsu pañcavidhaṃ sāmopāste” .
    ṛtvādiṣu pañcavidhasyopāsanaṃ tatraivoktam

    “ṛtuṣu pañcavidhaṃ sāmopāsīta vasanto hiṅkāro,
    grīṣmaḥ prastāvo, varṣā udgīthaḥ, śaratpratihāro, hemanto
    nidhanam . kalpante hāsmā ṛtava ṛtumān bhavati ya eta-
    devaṃ vidvānṛtuṣu pañcavidha sāmopāste” .

    “paśuṣupañcavidhaṃ sāmopāsītājā hiṅkāro,'vayaḥ prastāvo,
    gāva udgītho'śvāḥ pratihāraḥ puruṣo nidhanam . bhavanti
    hāsya paśavaḥ, paśumān bhavati ya etadevaṃvidvān paśuṣu
    pañcavidhaṃ sāmopāste”

    “prāṇeṣu pañcavidhaṃ parovarīyaḥ sāmopāsīta prāṇo
    hiṅkāro, vāk prastāva, ścakṣurudgīthaḥ, śrotraṃ pratihāro, mano
    nidhanaṃ, parovarīyāṃsi vaitāni . parovarīyo hāsya
    bhavati parovarīyaso ha lokāñjayati ya etadevaṃvidvān
    prāṇeṣupaṅkavidhaṃ parovarīyaḥ sāmopāsta iti tu pañcavi-
    dhasya” . vāci saptavidhasya sāmra upāsanaṃ tatraivoktam

    “atha saptavidhasya vāci saptavidhaṃ sāmopāsīta yatkiñca
    vāco huṃ iti sa hiṅkāro, yatpreti sa prastāvo, yadeti
    sa ādiḥ, (praṇavaḥ) . yaduditi sa udgītho, yatpratīti sa
    pratihāro, yadupeti sa upadravo, yannīti tannidhanam .
    dugdhe'smai vāgdohaṃ yo vāco doho'nnavānannādo bhavati
    ya etadevaṃ vidvānvāci saptavidhaṃ sāmopāste” .
    āditye saptavidhasyopāsanaṃ tatraivoktam

    “atha svalvamumādityaṃ saptavidhaṃ sāmopāsīta sarvvadā
    samastena sāma . māṃ pratimāṃ pratīti sarvveṇa samaḥ tena sāma .
    tasminnimāni sarvvāṇi bhūtānyanvāyattānīti vidyāttasya
    yatpurodayātsa hiṅkāra, stadasya paśavo'nvāyattāstasmātte
    hiṅkurvanti hiṅkārabhājino hyetasya sāmnaḥ . atha yat-
    prathamodite sa prastāva, stadasya manuṣyā anvāyattāstasmātte
    prastutikāmāḥ praśaṃsākāmāḥ prastāvabhājinohyetasya sāmnaḥ .
    atha yatsaṅgavavelāyāṃ sa ādityaḥ (oṅkāraḥ) tadasya vayāṃ-
    syanvāyattāni tasmāttānyantarikṣe'nārambaṇānyādāyātmānaṃ
    paripatantyādibhājīni hyetasya sāmnaḥ . atha yatsamprati
    madhyandine sa udgītha, stadasya devā anvāyattāstasmātte
    sattamāḥ prājāpatyānāmudgīthabhājino hyetasya sāmnaḥ .
    atha yadūrddhvaṃ madhyandināt prāgaparāhṇatsa pratihāra, stadasya
    garbhā anvāyattāstasmātte pratihṛtā nāvapadyante pratihāra-
    bhājino hyetasya sāmnaḥ . atha yadūrddhvamaparāhṇāt prāga-
    stamayātsa upadrava, stadasyāraṇyā anvāyattāstasmātte puruṣaṃ
    dṛṣṭvā kakṣaṃ śvabhramityupadravantyupadravabhājinī hyetasya sāmnaḥ .
    atha yatprathamāstamite tannidhanaṃ tadasya pitaro'nvāyattā-
    stasmāttannidadhati nidhanabhājino hyetasya sāmnaḥ . evaṃ
    khalvamumādityaṃ saptavidhaṃ sāmopāste” .
    atimṛtyuphalāya saptavidhasāmopāsanaṃ tatraivoktam

    “atha khalvātmasammitamatimṛtyu saptavidhaṃ sāmopāsīda
    hiṅkāra iti tryakṣaraṃ prastāva iti tryakṣaraṃ tatsamam .
    ādiriti dvyakṣaraṃ pratihāra iti caturakṣaraṃ tata i-
    haikaṃ tatsamam . udgītha iti tryakṣaramupadrava iti catu-
    kṣaraṃ tribhistribhiḥ samaṃ bhavatyakṣaramatiśiṣyate trya-
    kṣaraṃ tatsamam . nidhanamiti tryakṣaraṃ tatsamameva bhavati,
    tāni ha vā etāni dvāviṃśatirakṣarāṇi . ekaviṃśatyā-
    dityamāpnotyekaviṃśo vā ito'sāvādityo dvāviṃśena para-
    mādityājjayati tannākaṃ tadviśokam . āptotīhādityasya
    jayaṃ paro hāsyādityajayājjayo bhavati ya etadevaṃvi-
    dvānātmasammitamatimatyu saptavidhaṃ sāmopāste sāmopāste” .

    punaḥ pañcavidhasya manaādināmrā upāsanaṃ tatroktaṃ yathā
    “mano hiṅkārovākyastāvaccakṣurudgīthaḥ śrotraṃ pratihāraḥ
    prāṇo nidhanametadgāyatraṃ prāṇeṣu protam . sa ya evame-
    dgāyatraṃ prāṇeṣu protaṃ veda prāṇī bhavati sarvamāyureti
    jyogjīvati mahān prajayā paśubhirbhavati mahān
    kīrttyā, mahāmanāḥ syāttadvratam . abhimanthati sa hi-
    ṅkāro dhūmo jāyate sa prastāvo jvalati sa udgītho
    'ṅgārā bhavanti sa pratihāra upaśāmyati tannidhanaṃ saṃśā-
    myati tannidhanametadrathantaramagnau protam . sa ya evametadratha-
    ntaramagnau protaṃ veda brahmavarcasvyannādo bhavati sarvamāyureti
    jyogjīvati mahān prajayā paśubhirbhavati mahān
    kīrttyā, na pratyaṅṅagnimācāmenna niṣṭhīvettadvratam .
    upamantrayate sa hiṅkāro jñapayate sa prastāvaḥ striyā sahaṃ
    śete sa udgīthaḥ pratistrī saha śete sa pratihāraḥ kālaṃ
    gacchati tannidhanaṃ pāraṃ gacchati tannidhanametadvāmadevyaṃ mi-
    thune protam . sa ya evametadvāmadevyaṃ mithune protaṃ veda
    mithunībhavati mithunānmithunāt prajāyate sarvamāyureti
    jyogjīvati mahān prajayā paśubhirbhavati mahān kīrttyā,
    na kāñcana pariharettadvratam . udyan hiṅkāraḥ uditaḥ
    prastāvo madhyandina udgītho'parāhṇaḥ pratihāro'staṃ ya-
    nnidhanametadvṛhadāditye protam . sa ya evametadvṛhadāditye
    protaṃ veda tejasvyannādo bhavati sarvamāyureti jyogjīvati
    mahān prajayā paśubhirbhavati mahān kīrttyā, tapantaṃ na
    nindettadvratam . abhrāṇi samplavante sa hiṅkāro megho
    jāyate sa prastāvo varṣati sa udgītho vidyotate stana-
    yati sa pratihāra udgṛhṇāti tannidhanametadvairūpaṃ parjanye
    protam . sa ya evametadvairūpaṃ parjanye protaṃ veda virū-
    pāṃśca surūpāṃśca paśūnavarundhe sarvamāyureti jyogjīvati
    mahān prajayā paśubhirbhavati mahān kīrttyā varṣantaṃ ma
    nindettadvratam . vasanto hiṅkāro grīṣmaḥ prastāvo varṣā
    udgīthaḥ śarat pratihāro hemanto nidhanametadvairājamṛtuṣu
    protam . sa ya evamevadvairājamṛtuṣu prota veda virājati
    prajayā paśubhirbrahmavarccasena, sarvamāyureti jyogjīvati
    mahān prajayā paśubhirbhavati mahān kīrttyā, ṝtūnna ninde-
    ttadvratam . pṛthivī hiṅkāro'ntarikṣaṃ prastāvo dyauru-
    dgītho diśaḥ pratihāraḥ samudro nidhanametāḥ śakkaryo
    lokeṣu protāḥ . sa ya evametāḥ śakkaryo lokeṣu protā
    veda lokī bhavati sarvamāyureti jyogjīvati mahān pra-
    jayā paśubhirbhavati mahān kīrttyā, lokānna nindettadvra-
    tam . ajā hiṅkāro'vayaḥ prastāvo gāva udgotho'śvāḥ
    patihāraḥ puruṣo nidhanametā revatyaḥ paśuṣu protāḥ .
    sa ya evametā raivatyaṃ paśuṣu protā veda, paśumān bhavati
    sarvamāyureti jyogjīvati mahān prajayā paśubhirbhavati
    mahān kīrttyā, paśūnna nindettadvratam . loma hiṅkāraḥ
    tvak prastāvo māṃsamudgītho'sthi pratihāro majjā ni-
    dhanametadyajñāyajñīyamaṅgeṣu protam . sa ya evametadyajñā
    yajñīyamaṅgeṣu protaṃ vedāṅgībhavati nāṅgena vihūrchati
    sarvamāyureti jyogjīvati mahān prajayā paśubhirmavati
    mahān kīrttyā, saṃvatsaraṃ majjño nāśnīyāttadvrataṃ majjño
    nāśnīyāditi vā . agnirhiṅkāro vāyuḥ prastāva āditya
    udgītho nakṣatrāṇi pratihāraścandramā nidhanametādrājanaṃ
    devatāsu protam . sa ya evametadrājanaṃ devatāsu protaṃ
    vedaitāsāmeva devatānāṃ salokatāṃ sārṣṭitāṃ sāyujyaṃ ga-
    cchati sarvamāyureti jyogjīvati mahān prajayā paśubhirbha-
    vati mahān kīrttyā, brāhmaṇānna nindettadvratam . trayī vidyā
    hiṅkārastraya ime lokāḥ sa prastāvo'gnirvāyurādityaḥ
    sa udgītho nakṣatrāṇi vayāṃsi marīcayaḥ sa pratihāraḥ
    sarpā gandharvāḥ pitarastannidhanametatsāma sarvasmin protam .
    sa ya evametatsāma sarvasmin protaṃ veda sarvaṃ ha bhavati .
    tadeṣa śloko bhavati ‘yāni pañcadhā trīṇi tebhyo na
    jyāyaḥ paramanyadasti . yastadveda sa veda sarvaṃ sarvā diśo
    balimasmai haranti’ sarvamasmītyupāsīta tadvratam” .

    evaṃ sāmāvayavānāṃ tattaddaṣṭyopāsanamuktvā udgītharū-
    pāvayavasya oṅkārādidṛṣṭyopāsanayuktaṃ tatraiva yathā
    “omityetadakṣaramudgīthaḥ tadvā etanmithunaṃ yadvāk ca prāṇaścarka
    ca sāma ca . tadetanmithunamomityetasminnakṣare saṃsṛjyate yadā
    vai mithunau samāgacchata āpayato vai tāvanyonyasya kā-
    mam . āpayitā ha vai kāmānāṃ bhavati ya etadevaṃ vi-
    dvānakṣaramudgīthamupāste . tadvā etadanujñākṣaraṃ yaddhi kiñcā-
    nujānātyomityeva tadāha eṣo eva samṛddhiryadanujñā sama-
    rddhayitā ha vai kāmānāṃ bhavati ya etadevaṃvidvānakṣaramu-
    dgothamupāste . teneyaṃ trayī vidyā varttate omityāśrā-
    vayatyomiti śaṃsatyomityudgāyatyetasyaivākṣarasyāpacityai
    mahimnā rasena . tenobhau kuruto yaścaitadevaṃ veda yaśca na
    veda . nānā tu vidyā cāvidyā ca . yadeva vidyayā ka-
    roti śraddhayopaniṣadā tadeva vīryyavattaraṃ bhavatīti khalveta-
    syaivākṣarasyopavyākhyānaṃ bhavati” . tasya prāṇadṛṣṭyā upāsana
    mukta tatraiva “devāsurā ha vaiyatra saṃyetire ubhaye prājāpa-
    tyāstadva devā udgīthamājahruranenainānabhibhaviṣyāma iti .
    te ha nāsikya prāṇamudgīthamupāñcakrire taṃ hāsurāḥ pā-
    panā vividhuḥ tasmāttenobhayaṃ jiṃghrati surabhi ca durgandhi
    ca pāpmanā hyeṣa viddhaḥ . atha ha vācamudgīthamupasāñca-
    krire tāṃ hāsurāḥ pāpmanā vividhustasmāttayobhayaṃ vadati
    satyañcānṛtaṃ ca pāpmanā hyeṣā viddhā . atha ha cakṣuru-
    dgothamupāsāñcakrire taddhāsurāḥ pāpmanā vividhustasmātte-
    nobhayaṃ paśyati darśanīyaṃ cādarśanīyaṃ ca pāpmanā hyetadvi-
    ddham . adha ha śrotramudgīthamupāsāñcakrire taddhāsurāḥ pā-
    pmanā vividhustasmāttenobhayaṃ śṛṇoti śravaṇīyañcāśravaṇī-
    yañca pāpmanā hyatadviddham . atha ha mana udgīthamupāsāñca-
    krire taddhāsurāḥ pāpmanā vividhustasmāttenobhayaṃ saṅkalpate
    saṅkalpanīyañcāsaṅkalpanīyañca pāpmanā hyetadviddham . atha ha
    ya evāyaṃ mukhyaḥ prāṇastamudgīthamupāsāñcakrire taṃ hāsurā
    ṛtvā vidadhvaṃsuryathāśmānamākhaṇamnatvā vidhvaṃseta . evaṃ
    yathāśmānamākhaṇamṛtvā vidhvaṃsata evaṃ haiva sa vidhvaṃsate
    ya evaṃ vidi pāpaṃ kāmayate yaścainamabhidāsati sa eṣo'-
    śmākhaṇaḥ . naivaitena na surabhi na durgandhi vijānātyapahata-
    pāpmā hyaṣa tena yadaśnāti yatpibati tenatarān prāṇāna-
    vati . etamu evāntato'vitvotkrāmati vyādadātyevāntata
    iti” . aṅgirastvena tasyopāmanaṃ tatraivoktam yathā .
    “taṃ hāṅgirā udgīthamupāsāñcakra etamu evāṅgirasa manyante
    aṅgānāṃ yadrasaḥ . tena taṃ ha vṛhaspatirudgīthamupāsāñcakra
    etamu eva vṛhaspatiṃ manyante vāgghi vṛhatī tasyā eṣa
    patiḥ . tena taṃ hāyasyamudgīthamupāsāñcakra etamu evā
    yāsyaṃ manyanta āsyādyadayate . tena taṃ ha vako dālbhyo
    vidāñcakāra . sa ha naimiṣoyāṇāmudgātā babhūva sa ha
    smaibhyaḥ kāmānāgāyati . āgātā ha vai kāmānāṃ bha-
    vati ya etadevaṃvidvānakṣaramudgīthamupāsta ityadhyātmam
    athādhidaivataṃ ya evāsau tapati tamudgīthamupāsītodyan
    vā eṣa prajābhya udgāyati . udyaṃstamobhayamapahantya-
    pahantā ha vai bhayasya tamamo bhavati ya evaṃ veda . samāna
    u evāyañcāsau coṣṇo'yamuṣṇo'sau svara itīmamā-
    cakṣate svara iti pratyāsvara ityamuṃ tasmādvā etamimamamu-
    ñcodgīthamupāsīta” .

    tasya vyānatvenopāsanaṃ tatraiva yathā

    “atha khalu vyānamevodgothamupāsīta yadvai prāṇiti
    sa prāṇo yadapāniti so'pānaḥ . atha yaḥ prāṇāpā-
    nayoḥ sandhiḥ sa vyāno yo vyānaḥ sā vāk . tasmāda-
    prāṇannanapānanvācamabhivyāharati . yā vāk sark tasmādaprā-
    ṇannanapānannṛcamamivyāharati yarktatsāma tasmādaprāṇannanapā-
    nan sāma gāyati yatsāma sa udgothastasmādaprāṇannanapā-
    nnudgāyati . ato yānyanyāni vīryyavanti karmmāṇi ya
    thāgnermanthanamājeḥ saraṇaṃ dṛḍhasya dhanuṣa āyamanamaprāṇanna
    napānaṃstāni karotyetasya hetorvyānamevodgīthamupāsīta” .

    udgīthākṣarāṇāṃ prāṇāditvenopāsanaṃ tatroktam .
    “atha khalūdgīthākṣarāṇyupāsīta ud, gī tha” iti prāṇa
    evot, prāṇena hyuttiṣṭhativāggī, rvāco ha gira ityācakṣate
    annaṃ tham, anne hīdaṃ sarvaṃ sthitam . dyaurevot, antarikṣaṃgīḥ,
    pṛthivī tham, āditya evot, vāyurgīragnistham, sāmaveda
    evot, yajurvedo gīḥ, ṛgvedasthaṃ, dugdhe'smai vāgdohaṃ yo
    vāco dohaḥ annavānannādo bhavati ya etānyevaṃ vidvānu-
    dgīthākṣarāṇyupāsta ud go tha iti” . tasya praṇavatvenopāsanaṃ
    tatraiva “atha khalu ya udgīthaḥ sa praṇavaḥ sa udgītha iti
    hotṛṣadanāddhaivāpi durudgītamanusamāharatītyanusa māha-
    ratīti” . tasya parovavīyastvenopāsanaṃ tatroktaṃ yathā
    “trayo hodgīthe kuśalā bamūvuḥ śilakaḥ śālāvatyaścaiki-
    tāyano dālbhyaḥ pravāhaṇo jaivaliriti te hocurudgīthe
    vai kuśalāḥ smo hantodagīthe kathāṃ vadāma iti . tatheti
    samupavibiśuḥ sa ha pravāhaṇo jaivaliruvāca bhagavantā-
    vagre vadatāṃ brāhmaṇayorvadatorvācaṃ śroṣyāmīti . sa ha
    śilakaḥ śālāvatyaścaikitāyanaṃ dālbhyamuvāca hanta tvā
    pṛcchānīti pṛccheti hovāca . kā sāmno gatiriti svara
    iti hovāca svarasya kā gatiriti prāṇa iti hobāca
    prāṇasya kā gatirityannamiti hovācānnasya kā gatiri-
    tyāpa iti hovāca . apāṃ kā gatirityasau loka iti
    hovāca amuṣya lokasya kā gatiriti na svargaṃ loka
    matinayediti hovāca svargaṃ vayaṃ lokaṃ sāmābhisaṃsthā-
    payāmaḥ svargasaṃstāvaṃ hi sāmeti . taṃ ha śilakaḥ
    śālāvatyaścaikitāyanaṃ dālabhyamuvācāpratiṣṭhita vai kila
    te dālbhya! sāma yastvetarhi brūyānmūrddhā te vipatiṣya-
    tīti mūrddhā te vipatediti . hantāhametadbhagavatto vedā-
    nīti viddhīti hovāca amuṣya lokasya kā gatirityayaṃ
    loka iti hovāca asya lokasya kā gatiriti na
    patiṣṭhāṃ lokamatinayediti hovāca pratiṣṭhāṃ vayaṃ lokaṃ
    sāmābhisaṃsthāpayāmaḥ patiṣṭhāsaṃstāvaṃ hi sāmeti .
    taṃ ha prabāhaṇo jaivaliruvācāntavaddhai kila te śālavatya!
    sāma, yastvetarhi brūyānmūrddhā te vipatīṣyatīti mūrddhā te
    vipatediti hantāhametadbhagavatto vedānīti viddhīti
    hovāca . asya lokasya kā gatirityākāśa iti hovāca
    sarvāṇi ha vā imāni bhūtānyākāśādeva samutpadyanta
    ākāśaṃ pratyastaṃ yantyākāśo hyevaibhyo jyāyānākāśaḥ
    parāyaṇam . sa eṣa paro varīyānudgīthaḥ sa eṣo-
    'nantaḥ parovarīyo hāsya bhavati parovarīyasoha
    lokān jayati ya etadevaṃvidvān parovarīyāṃ
    samudgothamupāste . taṃ haitamatidhanvā śaunaka udaraśāṇḍi-
    lyāyoktvovāca yāvatta enaṃ prajāyāmudgīthaṃ vediṣyante
    parovaroyo haibhyastāvadasmim̐lloke jīvanaṃ bhaviṣyati . tathā
    muṣmim̐lloke loka iti sa ya etamevaṃvidvānupāste paro-
    varīya eva hāsyāsmim̐lloke jīvana bhavati tathā'mupmim̐lloke
    loka iti loke loka iti” udgīthasya devatā'pi tatroktā
    “atha hainamudgātopasasādodgātaḥ yā devatodgīthamanvā-
    yattā tāñcedavidvānudgāsyasi mūrddhvā teṃvipatiṣyatīti mā
    bhagavānavocat katamā sā devateti . āditya iti hovāca
    sarvāṇīha vā imāni mūtanyādityamuccaiḥ santaṃ gāyanti
    saiṣā devatodgīthamanvāyattā tāñcedavidvānudagāsyo mūrddhā te
    vyapatiṣyaktathoktasya mayeti” . atrākāśādityaśabdau brahmaparau
    ākāśastalliṅgādityādi” śā0 sū0 bhā0 vyavasthāpitam .

    Caland & Henry Termes techniques de l’Agniṣṭoma

    ☞ p. XXVII.

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 226.
    Udgītha (I) — the son of Bhūman and Ṛṣikulyā: Begot

    Prastāva on Devakulyā.

    Bhā. V. 15. 6; Br. II. 14. 67; Vā. 33. 56.
    ☞ vol. 1, p. 226.
    Udgītha (II) — the son of Bhava.

    Vi. II. 1. 37.
    ☞ vol. 1, p. 226.
    Udgītha (III) — a son of Devaki, killed by Kaṃsa. Taken

    back by Kṛṣṇa to Dvārakā; after being seen by his parents

    went to heaven.

    Bhā. X. 85. 51-56.

    Renou Vocabulaire du rituel védique

    ☞ p. 40.

    Aufrecht’s Catalogus Catalogorum

    ☞ vol. 1, p. 775, col. 2.
    udgītha a commentator. Quoted by Sāyaṇa on Ṛv. 10, 46, 5.