• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • udgāraḥ

    See also udgāla, udgāra.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 305, col. 3.
    udgāraḥ [ud-gṝ-ghañ P. III. 3. 29]

    1 (a) Ejection, spitting out, vomiting, giving out, emitting; kharjūrīskaṃdhanaddhānāṃ madodgārasugaṃdhiṣu R. 4. 57; Bh. 2. 36; salilodgāramuccairvimānāḥ Me. 63, 69; Śi. 12. 9. (b) Oozing, flowing out, stream, issuing out; sanirjharodgāra ivādrirājaḥ R. 6. 60; rudhira°digdhākhilāṃgāḥ Mv. 6. 33.

    2 Repeating, narration, citing repeatedly; Māl. 2. 13; sāma° K. 42; H. 3. 106; saujanya° Mv. 4 expression of goodness.

    3 Quantity, mass (thrown out); Mu. 3.

    4 Spittle, saliva.

    5 Eructation, belching.

    6 Sound, roaring, echo, hissing sound (śabdaḥ, kaṃṭhagarjanaṃ, nāgavāyukarma); Śānti. 1. 21; gaṃbhīragahvara° Māl. 9.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 425.
    udgāraḥ [ud-gṝ-ghañ P.III.3.29] unnyorgraḥ 1 (a) Ejection, spitting out, vomiting, giving out, emitting; kharjūrīskandhanaddhānāṃ madodgarasugandhiṣu R.4.57; Bh.2.36; salilo- dgāramuccairvimānāḥ Me.65, dhūmodgārānukṛtinipuṇā jarjarā niṣpatanti Me.71; Śi.12.9. (b) Oozing, flowing out, stream, issuing out; sanirjharodgāra ivādrirājaḥ R.6.60; rudhira˚digdhā- khilāṅgāḥ Mv.6.33. -2 Repeating, narration, citing repeatedly; purāvṛttodgārairapi ca kacitā kāryapadavī Māl.2.13; sāma˚ K.42; H.3.99; saujanya˚ Mv.4 expression of goodness. -3 Quantity, mass (thrown out); Mu.3. -4 Spittle, saliva. -5 Eructation, belching. dṛṣṭvodgārān sānnarasāṃstṛptyā paramayā yutāḥ Mb.3.263.29. -6 Sound, roaring, echo, hissing sound (śabdaḥ, kaṇṭhagarjanaṃ nāgavāyukarma); Śānti.1.21; gambhīragahvara˚ Māl.9. -7 Overflow, swelling; paścimena tu taṃ dṛṣṭvā sāgarodgārasaṃnibham Rām.7.32.9;32.19. -Comp. -cūḍakaḥ A species of bird.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 239.
    udgāraḥ , puṃ, (ut + gṝ + ghañ .) udvamanam . itya-
    maraḥ .. (yathā, raghau . 6 . 60 .
    “ābhāti bālātaparaktasāmuḥ
    sanirjharodgāra ivādrirājaḥ” ..)
    śabdaḥ . iti bharataḥ .. (yathā mahābhārate 3 .
    “tasya lāṅgūlaninadaṃ parbbataḥ sa guhāmukhaiḥ .
    udgāramiva gaurnadannutsasarja samantataḥ” ..)
    kaṇṭhagarjjanaṃ . iti jaṭādharaḥ .. ḍhekura iti bhāṣā .
    tattu nāgavāyukarmma . iti śrīdharasvāmī .. (srāvaḥ .
    kṣaraṇam . yathā, raghau . 4 . 53 .
    “kharjjūrīskandhanaddhānāṃ madodgārasugandhiṣu .
    kaṭeṣu kariṇāṃ petuḥ punnāgebhyaḥ śilīmukhāḥ” .
    “adhaḥ pratihato vāyuḥ śleṣmaṇā mārutena ca” .
    “karotyudgārabāhulyam” iti bhāvaprakāśe madhya-
    khaṇḍe vātarogādhikāre .. vamanaprakārādikaṃ vamana-
    śabde draṣṭavyam .. yathā, śāradātilakaṭīkāyāṃ, —
    “udgāre nāgaityukto nīlajīmūtasannibhaḥ” ..)
    dgītaṃ, tri, (uduccairgīyate sma . ut + gai + kta .)
    uccairgītam . iti devīmāhātmyam .. (yathā, —
    mārkaṇḍaye 84 . 9 .
    “śabdātmikāsuvimalargyajuṣāṃ nidhāna-
    mudgītaramyapadapāṭhavatāñca sāmnām” ..)