udgāraḥ
See also
udgāla,
udgāra.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 305, col. 3.
udgāraḥ [
ud-gṝ-ghañ P. III. 3. 29]
1 (
a) Ejection, spitting out, vomiting, giving out, emitting;
kharjūrīskaṃdhanaddhānāṃ madodgārasugaṃdhiṣu R. 4. 57;
Bh. 2. 36;
salilodgāramuccairvimānāḥ Me. 63, 69;
Śi. 12. 9. (
b) Oozing, flowing out, stream, issuing out;
sanirjharodgāra ivādrirājaḥ R. 6. 60;
rudhira°digdhākhilāṃgāḥ Mv. 6. 33.
2 Repeating, narration, citing repeatedly;
Māl. 2. 13;
sāma° K. 42;
H. 3. 106;
saujanya° Mv. 4 expression of goodness.
3 Quantity, mass (thrown out);
Mu. 3.
4 Spittle, saliva.
5 Eructation, belching.
6 Sound, roaring, echo, hissing sound (
śabdaḥ,
kaṃṭhagarjanaṃ, nāgavāyukarma);
Śānti. 1. 21;
gaṃbhīragahvara° Māl. 9.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 425.
udgāraḥ [ud-gṝ-ghañ P.III.3.29] unnyorgraḥ 1 (a) Ejection, spitting out, vomiting, giving out, emitting; kharjūrīskandhanaddhānāṃ madodgarasugandhiṣu R.4.57; Bh.2.36; salilo- dgāramuccairvimānāḥ Me.65, dhūmodgārānukṛtinipuṇā jarjarā niṣpatanti Me.71; Śi.12.9. (b) Oozing, flowing out, stream, issuing out; sanirjharodgāra ivādrirājaḥ R.6.60; rudhira˚digdhā- khilāṅgāḥ Mv.6.33. -2 Repeating, narration, citing repeatedly; purāvṛttodgārairapi ca kacitā kāryapadavī Māl.2.13; sāma˚ K.42; H.3.99; saujanya˚ Mv.4 expression of goodness. -3 Quantity, mass (thrown out); Mu.3. -4 Spittle, saliva. -5 Eructation, belching. dṛṣṭvodgārān sānnarasāṃstṛptyā paramayā yutāḥ Mb.3.263.29. -6 Sound, roaring, echo, hissing sound (śabdaḥ, kaṇṭhagarjanaṃ nāgavāyukarma); Śānti.1.21; gambhīragahvara˚ Māl.9. -7 Overflow, swelling; paścimena tu taṃ dṛṣṭvā sāgarodgārasaṃnibham Rām.7.32.9;32.19. -Comp. -cūḍakaḥ A species of bird.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 239.
udgāraḥ , puṃ, (ut + gṝ + ghañ .) udvamanam . itya-
maraḥ .. (yathā, raghau . 6 . 60 .
“ābhāti bālātaparaktasāmuḥ
sanirjharodgāra ivādrirājaḥ” ..)
śabdaḥ . iti bharataḥ .. (yathā mahābhārate 3 .
“tasya lāṅgūlaninadaṃ parbbataḥ sa guhāmukhaiḥ .
udgāramiva gaurnadannutsasarja samantataḥ” ..)
kaṇṭhagarjjanaṃ . iti jaṭādharaḥ .. ḍhekura iti bhāṣā .
tattu nāgavāyukarmma . iti śrīdharasvāmī .. (srāvaḥ .
kṣaraṇam . yathā, raghau . 4 . 53 .
“kharjjūrīskandhanaddhānāṃ madodgārasugandhiṣu .
kaṭeṣu kariṇāṃ petuḥ punnāgebhyaḥ śilīmukhāḥ” .
“adhaḥ pratihato vāyuḥ śleṣmaṇā mārutena ca” .
“karotyudgārabāhulyam” iti bhāvaprakāśe madhya-
khaṇḍe vātarogādhikāre .. vamanaprakārādikaṃ vamana-
śabde draṣṭavyam .. yathā, śāradātilakaṭīkāyāṃ, —
“udgāre nāgaityukto nīlajīmūtasannibhaḥ” ..)
dgītaṃ, tri, (uduccairgīyate sma . ut + gai + kta .)
uccairgītam . iti devīmāhātmyam .. (yathā, —
mārkaṇḍaye 84 . 9 .
“śabdātmikāsuvimalargyajuṣāṃ nidhāna-
mudgītaramyapadapāṭhavatāñca sāmnām” ..)