• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • udgāra

    See also udgāla, udgāraḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 148.
    udgāra m. (-raḥ)

    1 Vomiting.

    2 Ejecting any thing from the mouth.

    3 Sound.

    4 Speaking in the throat.

    E. ud up, gṝ to vomit, &c. ghañ aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 121, col. 1.
    udgā_ra (raḥ) 1. m. Vomiting; sound.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 117, col. 2.
    udgāra udgāra, i. e. ud-gṝ + a, m.

    1. Spitting, Rām. 4. 15, 23; figura-

    tively, Ragh. 4, 57 (exhalation);

    Bhartṛ. 2, 29 (throwing out). 2.

    Saliva, MBh. 3, 15549. 3. Roar, MBh.

    3, 11140.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 155, col. 3.
    udgāra ud-gāra, &c. See ud-gṝ below.
    ☞ p. 155, col. 3.
    Ud-gāra, as, m. spitting out, ejecting anything

    from the mouth, vomiting; belching, eructation; re-

    lating repeatedly; spittle, saliva; speaking in the

    throat, sound, roaring, hissing.
    ☞ p. 1182, col. 3.
    Ud-gāra; add — swelling, heaving [cf. sāgarod-

    gāra].

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 85.
    udgāra m. spitting or pouring out, ejecting; spittle. flood; roaring, sound, echo; utterance, tale.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 51, col. 1.
    udgāra ud-gār-a, m. spitting out; exudation;
    throwing out; pouring forth; flood;
    saliva; roar; -in, a. belching, spitting; emitting,
    exhaling, pouring forth, uttering (-°).

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 187, col. 1.
    ud-gāra a &c. See ud-√ gṝ below.
    ☞ p. 187, col. 1.
    ud-gāra b m. (Pāṇ. iii, 3, 29) the act of discharging, spitting out, ejecting (from the mouth), vomiting, belching, eructation, R.; Suśr.; Ragh.; Megh. &c.
    ☞ p. 187, col. 1.
    relating repeatedly, Hit.
    ☞ p. 187, col. 1.
    spittle, saliva, MBh.; Suśr.; Gaut.
    ☞ p. 187, col. 1.
    flood, high water, R., Kāś. on Pāṇ. iii, 3, 29
    ☞ p. 187, col. 1.
    roaring, hissing, a loud sound, MBh.; Śāntiś. &c.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 121, col. 2.
    udgāra

    m. (-raḥ)

    1. Vomiting.

    2. Ejecting anything from the mouth.
    3. Sound.

    4. Speaking in the throat.

    E. ud up, gṝ to vomit,
    &c. ghañ aff.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 101, col. 1.
    udgāra udgāra m. (gṝ) vomissement;

    exhalaison.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 143, col. 2.
    ud-gāra- m. fait de rejeter de soi, de vomir, éjection, éructation ; son, bruit ; fait de ressasser, récit ; -in- a. qui vomit, etc.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 922.
    udgārá (von gar mit ud) m. P. 3, 3, 29.

    1) das Ausspucken, Auswerfen AK. 3, 3, 37. SUŚR. 1, 98, 11. 2, 344, 12. śoṇitodgāra R. 4, 15, 23. uneig.: madodgārasugandhiṣu kaṭeṣu kariṇām RAGH. 4, 57. sanirjharodgāra ivādrirājaḥ 6, 60. prahārairudgacchadbahuladahanodgāragurubhiḥ BHARTṚ. 2, 29. MEGH. 64. 70. purāvṛttakathodgāraiḥ durch Wiederkäuen von Geschichten aus der Urzeit HIT. III, 105.

    — 2) Auswurf, Speichel: tenodgāro bhavecchuddho bhaktaṃ prati rucistathā SUŚR. 2, 178, 21. 190, 17. 1, 245, 13. 258, 17. 2, 266, 19. dṛṣṭvodgārānsānnarasān MBH. 3, 15549.

    — 3) Gebrüll, ein rauher Kehllaut, Gezisch: tasya lāṅgūlaninadaṃ parvataḥ sa guhāmukhaiḥ . udgāramiva gaurnardannutsasarja samantataḥ .. MBH. 3, 11140. iti vyaktodgāraṃ caṭulavacasaḥ - paṭhāmaḥ ŚĀNTIŚ. 1, 21. samudrasya das Tosen des Meeres P. 3, 3, 29, Sch. śabdaḥ . iti bharataḥ . kaṇṭhagarjanam . iti jaṭādharaḥ . tattu nāgavāyukarma . iti śrīdharasvāmī . ŚKDR.

    — Vgl. amlodgāra .

    ☞ vol. 5, p. 1174.
    udgāra

    1) kajjalodgāra (dīpakasya) das Vonsichgeben von Russ KATHĀS. 43, 149. viralasuratasvedodgārā vadhūvadanendavaḥ Spr. 1719. apānodgāra Farz 903. kauśalodgāra s. u. prajalpa .

    — 3) Laut überh.: gargarodgāra HARIV. 3395. vyâktodgāram ŚĀNTIŚ. 1, 21 (Spr. 993) ist adv. mit vernehmbarer Stimme.

    — 4) das Anschwellen, angeschwollene Wassermasse: sāgarodgāra (= samudraparivṛddhi Schol.) R. 7, 32, 9. tena bāhusahasreṇa saṃniruddhajalā nadī . sāgarodrārasaṃkāśānudgārānsṛjate muhuḥ .. 19.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 231, col. 2.
    udgāra m.

    — 1) das Ausspeien , Auswerfen , Vonsichgeben , Ausstossen , Ausströmen Spr. 7682.

    — 2) Auswurf , Speichel GAUT.

    — 3) eine heranstürzende Wassermasse , Fluth.

    — 4) Gebrüll , Getöse , lauter Ausruf. vyaktodgāram Adv. Spr. 2473.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 57, col. 1.
    udgāra m. das Auswerfen, Ausströmen, die Flut.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 114, col. 2.
    udgāra m. 1. purāvṛttodgārās so v.a. das Erzählen alter Begebenheiten, Mālatīm. 42, 12 (ed. Bomb. 100, 7).

    — Äußerung, Expektoration, Jātakam. 3, 8.

    — °Das vom Elefanten ausgespritzte Wasser, S I, 295, 10 (Ko.).

    — ° = vikāsa (Aufblühen), Śrīk. XXIV, 30.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 48, col. 1.
    udgāra m. (r. gṝ deglutire praef. ut s. a) actio evomendi,

    ejiciendi ex ore. AM. HIT. 101. 16.: kathodgāra.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1167, col. 2.
    udgāra pu0 ud + gṝ + ṛdorapaṃ bādhitvā unnyorgraḥ” pā0
    ghañ . udvamane . “kharjurīskandhanaddhānāṃ madodgārasugandhiṣu”
    raghuḥ . “salilodgāramuccairvimānāḥ” “dhūmodgārānukṛti-
    nipuṇā jarjarā niṣpatanti” megha0 . “sanirjharodgāra ivādri-
    rājaḥ” raghuḥ . (ḍekura) iti 2 kaṇṭhaśabdabhede ca . “dhūmīdgāre
    tathā vānte kṣurakarmaṇi maithune . bhṛtake sūtake caiva nityaṃ
    naimittikaṃ tyajet” ā0 ta0 smṛtiḥ . vamanaprakāraḥ
    nidānādisahitaḥ suśrute darśito yathā

    “athāto vamanavirecanavyāpaccikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ .
    vaidyāturanimittaṃ vamanaṃ virecanaṃ ca pañcadaśadhā vyāpadyate
    tatra vamanasyādhogatirūrddhvaṃ virecanasyeti pṛthak . samāna-
    mubhayoḥ sāvaśeṣauṣadhatvaṃ jīrṇauṣadhatvaṃ hīnādhikadoṣāpahṛ-
    tatvaṃ vātaśūlamayogātiyogau jīvādānamādhmānaṃ pari-
    karttikā parisrāvapravāhikā hṛdayopasaraṇaṃ vibandhaḥ
    iti . tatra bubhukṣāpīḍitasyātitīkṣṇāgnermṛdukoṣṭhasya cā-
    vatiṣṭhamānaṃ durvvalasyavā guṇasāmānyabhāvādvamanamadhogacchati .
    tatreṣmitānavāptirdoṣotkarṣaśca tamāśu snehayitvā bhayastī-
    kṣṇatarairvāmayet . apariśuddhāmāśayasyotkṛṣṭaśleṣmaṇaḥ saśeṣā-
    nnasya vā'hṛdyamatiprabhūtavirecagaṃ pītamūrddhvaṃ gacchati tatrāśu-
    ddhāmāśayamulvaṇaśveṣmāṇamāśu vāmayitvā bhūyastīkṣṇatarairvire-
    cayet . āmānvaye tvāmavatsaṃ vidhānam . ahṛdyo'tiprabhūte
    ca hṛdyaṃ pramāṇaṃ yuktañca . ataūrddhvamuttiṣṭhatyauṣadhe na
    tṛtīyaṃ pāyayet . tatastvenaṃ madhughṛtaphāṇitayuktairlehairvvi-
    recayet . doṣavigrathitamalpamauṣadhamavasthitamūrddhvabhāgikamadho-
    bhāgikaṃ vā na sraṃsayati doṣān . tatra tṛṣṇāpārśvaśūlaṃ
    charddirmūrcchāparvabhedohṛllāsāratyudgārāviśuddhiñca bhavati .
    tamuṣṇāmiradbhirāśu vāmayet . sāvaśeṣauṣadhamatipradhāvita-
    doṣamatibalamasamyagviriktamapyevaṃ vāmayet . krūrakoṣṭhasyāti-
    tīkṣṇāgnaralpamauṣadhamalpaguṇaṃ vā bhaktavatpākamupaiti tatra
    samudīrṇā doṣā yathākālamanirhriyamāṇā vyādhiṃ bala-
    vibhramañcāpādayanti . tamanalpamamandamauṣadhañca pāyayet .
    āsnagdhasvinnenālpaguṇaṃ vā bheṣajamupayuktamalpāndoṣānhanti .
    tatra vamane doṣaśeṣaḥ gauravamutkleśaṃ hṛdayāviśuddhiṃ vyādhi-
    vṛddhiṃ karoti tatra yathāyogaṃ pāyayitvā vāmayeddṛḍhataram .
    virecana gudaparikarttanamādhmānaṃ śirogauravamanismaraṇaṃ vā
    vāyorvyādhivṛddhiṃ karoti . tamupapādya bhūyaḥ snehasvedābhyāṃ
    virecayeddṛḍhataram . dṛḍhaṃ bahupracalitadoṣaṃ vā tṛtīye
    divase'lpaguṇaṃ ceti . asnigdhasvinnena rūkṣamauṣadhamupayukta-
    mabrahmacāriṇā vā vāyuṃ kopayati . tatra vāyuḥ prakupitaḥ
    pārśvapṛṣṭhaśroṇimanyāmarmmaśūlaṃ mūrcchāṃ bhramaṃ saṃjñānāśañca
    karoti . tamabhyajya dhānyasvedena svedadyitvā yaṣṭīmadhūka-
    vipakvena tailenānuvāsayet . snehasvedābhyāmavibhāvitaśarī-
    reṇālpamauṣadhamalpaguṇaṃ vā pītamūrddhamaghovā nābhyeti doṣāṃ-
    ścotkliśya taiḥ saha balakṣayamāpādayati . tatrādhmānaṃ hṛdaya-
    grahastṛṣṇā mūrcchā dāhaśca bhavati tamayogamityācakṣate
    tamāśu vāmayenmadanaphalalavaṇāmbubhirvirecayettīkṣṇataraiḥ kaṣā-
    yaiśca . durvāntasya tu samutkliṣṭā doṣā vyāpya śarīraṃ
    kaṇḍūśvayathukuṣṭhapiḍakājvarāṅgamardanistodanāniṃ kurvanti .
    vatastānavaśeṣānmahauṣadhenāpaharet . asnigṣasvinnasya mṛdu-
    viriktasyādhonābheḥ stabdhapūrṇodaratā śūlaṃ vātapurīṣasaṅgaḥ
    kaṇḍūmaṇḍalaprādurbhāvo bhavati tamāsthāpya punaḥ saṃsnehya
    virecayettīkṣṇena . nātipravarttamāne tiṣṭhati vā duṣṭasaṃśo-
    dhane tatsantejanārthamuṣṇodakaṃ pāyayet pāṇitāpaiśca pārśco-
    daramupasvedayet . tataḥ pravarttante doṣāḥ . anupravṛtte-
    cālpadoṣe jīrṇaupadhaṃ bahudoṣamahaḥśeṣaṃ balañcāvekṣya
    bhūyomātrāṃ vidadhyāt . apravṛttadoṣaṃ daśarātrādūrddhvamupasaṃ
    skatadehaṃ snehasvadābhyāṃ sayaḥ śodhayet . durvirecyamāsthāpya
    punaṃ saṃsnehya virecayet . hrīmayalobhairvegāghātaśīlāḥ
    prāyaśaḥ striyo rājasamīpasthā saṇijaḥ śrotriyāśca bhavanti .
    tasmādete durvirecyā bahuvātatvādata eva tānatisnigdhān
    svedopapannān śodhayet . snigdhasvinnasyātimātramatimṛdu-
    koṣṭhasya vā tīkṣṇādhikadattamauṣadhamatiyogaṃ kuryyāt . tatra
    vamanātiyoge pittātipravṛttirbbalavisraṃso vātakopaśca
    balavān bhavati taṃ ghṛtenābhyajyāvagāhyāvagāhya śītāsvapsu
    śarkarāmadhubhiśrairlehairupacaredyathāsvam . virecanātiyoge
    kaphasyātipravṛttiruttarakālañca saraktasya tatrāpi balavisra-
    so vātakopaśca balavān bhavati tamatiśītāmbubhiḥ pāra-
    ṣicyāvagāhya vā śītaistaṇḍulāmbubhirmmadhumiśraiśchardda-
    yet . picchāvastiṃ cāsmai dadyāt kṣīrasarpiṣā cainamanuvā-
    sayet priyaṅgvādi cāsmai taṇḍulāmbunā pātuṃ praya-
    cchet . kṣīrarasayoścānyatareṇa bhojayet . tasminneva vamanā-
    tiyoge pravṛddhe śoṇita ṣṭhovati chardayati vā tatra jihvā-
    niḥsaraṇamakṣṇorvyāvṛttirhanusa hananaṃ tṛṣṇā hikkājvarā vai-
    saṃjñyamityupadravā bhavanti tamajāsṛkcandanośīrāñjanalāja
    cūrṇaiḥ saśarkarodakairmanthaṃ pāyayet . palarasairvvā saghṛtakṣaudra-
    śarkaraiḥ śuṅgābhirvā vaṭādīnāṃ peyāṃ siddhāṃ sakṣaudrāṃ varcco-
    grāhibhirvā payasā jāṅgalarasena vā bhojayet atisrutaśo-
    ṇitavidhonenopacaret . jihvāmatisarpitāntrikaṭukalavaṇa-
    cūrṇapraghṛṣṭāṃ tiladrākṣāpraliptāṃ vā pīḍayat praviṣṭāyāmamla-
    manye tasya purastātsvādayeyuḥ . vyāvṛtte cākṣiṇo ghṛtā-
    bhyakte pīḍayet . hanusaṃhanane vātaśleṣmaharaṃ nasyaṃ sve-
    dāśca vidadhyāt . tṛṣṇādiṣu ca yathāsva pratikurvīta .
    visaṃjñe veṇuvīṇāgītasvanaṃ śrāvayet” .

    udgārasyājīrṇṇarogālaṅgatvamidgiraṇaśabde vakṣyate . apayyā-
    dibhojanarūpakāraṇasahitājīṇaṃ svarūpādi suśrate uktam .
    “prāgbhukte tvavivikte'gnau dvirannaṃ na samācareta . pūrvvabhukto
    vidagdhe'nne bhuñjāno hanti pāvakam . mātrāguruṃ parihare-
    dāhāraṃ dravyataśca yaḥ . piṣṭānnaṃ naiva bhuñjīta mātrayā vā
    bubhukṣitaḥ . dviguṇañca pivettoyaṃ sukhaṃ samyak prajīryyati .
    peyalehyādyabhakṣyāṇāṃ guru vidyādyathottaram . gurūṇā-
    marddhasauhityaṃ ladhūnāṃ tṛptiriṣyate . dravottaro drava-
    ścāpi na mātrāgururiṣyate . dravāḍhyamapi śuṣkantu samya-
    gevopapadyate . viśuṣkamannamabhyastaṃ na pākaṃ sādhu gacchati .
    piṇḍīkṛtamasaṃklinnaṃ vidāhamupagacchati . srotasyannavahe
    pittaṃ paktauṃ vā yasya tiṣṭhati . vidāhi bhuktamanyadvā
    tasyāpyannaṃ vidahyate . śuṣakaṃ viruddhaṃ viṣṭambhi vahnivyāpa-
    damāvahet . āmaṃ vidagdhaṃ viṣṭabdhaṃ kaphapittānilaistribhiḥ .
    ajīrṇaṃ kecidicchanti caturthaṃ rasaśeṣataḥ . atyambupā-
    drādviṣamāśatādvā sandhāraṇātsvaptaviparyyayācca . kāle'pi
    sātmyaṃ laghu cāpi bhuktamannaṃ na pākaṃ bhajate narasya .
    īrṣyābhayakrodhaparikṣatena lubdhena rugdainyanipīḍitena .
    pradveṣayuktena ca sevyamānamannaṃ na samyak pariṇāmameti .
    mādhuryyamannaṃ gatamāmasaṃjñaṃ vidagdhasaṃjñaṃ gatamamlabhāvam .
    kiñcidvipachaṃ bhṛśatodaśūlaṃ viṣṭabdhamābaddhaviruddhavātam .
    udgāraśuddhāvapi bhaktakāṅkṣā na jāyate hṛdgurutā ca
    yasya . rasāvaśeṣeṇa tu saprasekaṃ caturthametatpravadantyajīrṇam .
    mūrcchāpralāpo vamathuḥ prasekaḥ sadanaṃ bhramaḥ . upadrabā
    bhavantyete maraṇaṃ cāpyajīrṇataḥ . tatrāme laṅghana kāryyaṃ vidagdhe
    vamanaṃ hitam . viṣṭabdhaṃ svedanaṃ pathyaṃ rasaśeṣe śayīta ca .
    vāmayedāśu taṃ tasmāduṣṇena lavaṇāmbunā . kāryyaṃ cānaśanaṃ
    tāvadyāvanna prakṛtiṃ bhajet . laghukāyamataścainaṃ laṅghanaiḥ samu-
    pācaret . yāvanna prakṛtisthaḥsyāddoṣataḥ prāṇatastathā .
    hitāhitopasaṃyuktamannaṃ samaśanaṃ smṛtam . bahu stokama-
    kāle vā vijñeyaṃ viṣamāśanam . ajīrṇe bhujyate yattu
    tadadhyaśanamucyate . trayametannihantyāśu bahūn vyādhīn
    karoti vā . annaṃ vidagdhaṃ hi narasya śīghraṃ śītāmbunā
    vai paripākameti . taddhyasya śaityena nihanti pittamākledi-
    bhāvācca nayatyadhastāt . vidahyate yasya tu bhuktamātre
    dahyeta hṛtkaṇṭhagalañca yasya . drākṣā'bhayāṃ mākṣikasampa-
    yuktāṃ līḍhvā'bhayāṃ vā sa sukhaṃ labheta . bhavedajīrṇaṃ prati
    yasya śaṅkā snigdhasya jantorbalino'nnakāle . prātaḥ sa
    śuṇṭhīmabhayāmaśaṅko bhuñjīta samprāśya hitaṃ hitārthī .
    svalpa yadā doṣavibaddhamāmaṃ līnaṃ na tejaḥ pathamāvṛṇoti .
    bhavatyajīrṇe'pi tadā bubhukṣā sā mandavuddhiṃ viṣavannihanti .

    ithamajīrṇatākāraṇapradarśanapūrvamudgāraśuddheḥ prakārastatraiva
    darśitaḥ yathā “yā mātrā parijāryyota caturbhāgagate'hani .
    sā mātrā dīpayatyagnimalpadoṣe ca pūjitā . yā mātrā pari-
    jīryyeta tathārddhadivase gate . sā vṛṣyā vṛhaṇī caiva madhyadoṣe
    ca pūjitā . yā mātrā parijīryyeta caturbhāgāvaśeṣite . sne-
    hanīyā ca sā mātrā bahudoṣe ca pūjitā .. yā mātrā
    parijīryeta tathā pariṇate'hani . glānimūrcchāmadān-
    hitvā sā mātrā pūjitā bhavet . ahorātrādasanduṣṭāyā
    mātrā prarijīṃryati . sā tu kuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranā-
    śinī . yathāgni prathamāṃ mātrāṃ pāyayeta vicakṣaṇaḥ . pīto
    hyatibahusneho janayetprāṇasaṃśayam . mithyācārādbahutvā-
    dvā yasya sneho na jīryati . viṣṭabhya cāpi jīryettaṃ vāri-
    ṇoṣṇena vāmayet . jīrṇājīrṇaviśaṅkāyāṃ snehasyoṣṇodakaṃ
    pibet . tenodgāro bhavecchuddho bhaktaṃ prati rucistathā .
    syuḥ pacyamāne tṛḍudāhabhramasādāratiklamāḥ . pariṣicyā-
    dbhiruṣṇābhijīṃrṇasnehaṃ tato naram . yavāgūṃ pāyayaccoṣṇāṃ
    kāmaṃ klinnālpataṇḍulām . deyau yūṣarasau vāpi sugandhī
    snehavavarjjittrau . kṛtau vātyalpasarpiṣkau yavāgūrvā vidho-
    yate . pibettyrahaṃ caturahaṃ pañcāhaṃ ṣaḍahaṃ tathā . sapta-
    rātrātparaṃ snehaḥ sātmībhavati sevitaḥ” .

    udgāraśca nāgavāyukāryyam yathokta padārthā0 yogārṇave
    “udgāre nāga ityukto nīlajīmūtasannibhaḥ . unmīlane sthitaḥ
    kūrmmobhinnāñjanasamaprabhaḥ . kṛkalastu kṣute caiva javākusuma-
    sannibhaḥ . jṛmbhaṇe devadattaḥsyāt śuddhasphaṭikasannibhaḥ .
    dhanañjayastathā ghoṣe mahārajatavarṇṇakaḥ . lalāṭe corasi
    skandhe hṛdi nābhau tvagasthiṣu . nāgādyā vāyavaḥ pañca-
    dehe tu pariveṣṭitāḥ” .