Blog
Sanskrit
About
uddeśya
See also
uddeśyaḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 149 .
uddeśya mfn. (
-śyaḥ-śyā-śyaṃ ) To be illustrated or explained.
E. ud, diśa to show, ṇyat aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 122, col. 1 .
ud-deśya (śyaḥ-śyā-śyaṃ) a. To be ex- plained or inculcated.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 156, col. 3 .
Ud-deśya, as, ā, am, to be illustrated or explained;
anything to which one refers or which one has in
view; (
am ), n. the end in view, an incentive.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 307, col. 3 .
uddeśya pot. p.
1 To be illustrated or explained.
2 To be intended or aimed at.
3 That to which one refers or which one has in view.
— śyaṃ
1 The object in view, an incentive.
2 The subject of an assertion (
opp. vidheya ); see the word
anuvādya also.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 188, col. 2 .
ud-deśya mfn. to be illustrated or explained
☞
p. 188, col. 2 .
anything to which one refers or which one has in view,
Vedāntas. Comm. on
Gobh. ;
Siddh.
☞
p. 188, col. 2 .
that which is said or enunciated first,
Sāh. ;
Kpr. Comm. on
KātyŚr.
☞
p. 188, col. 2 .
☞
p. 188, col. 2 .
to be mentioned by name only
Comm. on
Nyāyam.
☞
p. 188, col. 2 .
ud-deśya n. the end in view, an incentive.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 122, col. 1 .
uddeśya mfn. (-śyaḥ-śyā-śyaṃ ) To be illustrated or explained.
E. ud, diś to show, ṇyat aff.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 427 .
uddeśya pot. p. 1 To be illustrated or explained. -2 To be intended or aimed at. -3 That to which one refers or which one has in view. -śyam 1 The object in view, an incentive. -2 The subject of an assertion (opp. vidheya ); see the word anuvādya also.
Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit
☞
vol. 1,
p. 101 .
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 926 .
uddeśya (wie eben) adj.
worauf man hindeutet, worauf man es abgesehen hat :
tyajyamānadravya uddeśyaviśeṣo devatā mantrastutyā ca SIDDH. K. zu
P. 4,2,24.
ANNAṂBH. in
Z. d. d. m. G. VII, 307, N. 1.
☞
vol. 5,
p. 1176 .
uddeśya was zuerst angegeben, gesagt wird , im Gegens. zu
pratinirdeśya SĀH. D. 224, 5. 6.
Schol. zu
KĀTY. ŚR. 106, 22.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 232, col. 2 .
uddeśya Adj.
— 1) worauf oder auf wen man hindeutet , — es abgesehen hat Ind. St. 10,354. Comm. zu GOBH. 180,3. Nom.abstr. °tva n. 4.
— 2) was zuerst angegeben oder gesagt wird KĀVYAPR. S. 168, Z. 10.
— 3) für Jmd bestimmt ĀPAST.
— 4) nur dem Namen nach anzugeben Comm. zu NYĀYAM. 2,1,1.
Vācaspatyam
☞
p. 1176, col. 1 .
uddeśya tri0 ud + diśa —ṇyat . 1 abhisandheye yamuddigya vidheya- pravṛttistasmin 2 anuvādye . uddeśyavidheyayabhāvasthale “anuvādyamanūktvaiva na vidheyamudīrayet ” iti niyamāt u- ddeśyavācakasya prāk prayogaḥ yathā parvato vahnimān . vahniḥ parttate ityādau tu vahnerevoddeśyatvaṃ parvatavṛttitvaṃ tatra vidheyam . ataeva “nyakkārohyayameva me yadarayaḥ ” ityā- dau ayaṃpadasya udadeśyavācitayādau prayogaucityena parataḥ prayogāt vākyagatavidheyāvimarpadoṣa iti samarthitamā- laṅkārikaiḥ . “vṛddhirādaic iti ” pā0 sūtre'pi tathaiva bhāṣyakṛtāṅgīkṛtya maṅgalārthameva tathāprayoga ityuktam yathā “etadekamācāryyasya maṅgalārthaṃ mṛṣyatām . māṅgalika ācāryyomahataḥ śāstraughasya maṅgalārthaṃ vṛddhiśabdamāditaḥ prayuṅkte . saṅgalādīni ca śāstrāṇi prathante vīrapuruṣa- kāṇi bhavantyāyuṣmatpuruṣāṇi ca adhyetāraśca vṛddhiyuktā yathā syuriti . sarvvatraiva hi vyākaraṇe pūrvvoccaritaḥ saṃjñī paroccāritaḥ saṃjñeti “adeṅ guṇaḥ ” iti yathetyantena . uddeśyavidheyabhāvenānvayasthale vivakṣayā ubhayaliṅga vacanānusāreṇa prayogaḥ yathā vedāḥ pramāṇaṃ bhavati bhavanti vā . “amāni tattena nijāyaśoyugaṃ dviphālabaddhā- ścikurāḥ śiraḥsthitāḥ ” “mukhadṛgoṣṭhamarīpi manobhuvā tadupamāḥ kusumānyakhilāḥ śarāḥ ” iti naiṣadhe uyathaiva prayogaḥ . vyutpattivāde tu gadādhareṇa uddeśyavacanānu- sāreṇaiva vacanādiprayoga iti mahatāyāsena vyavasthāpitaṃ tacca tata evāvaseyam . “uddeśyapratinirdeśyavyatirikta viṣayatvāt ” sā0 da0 . uddeśyameva pratiniddeśyam prāg vidheyasyoddeśyatayā punarnirdeśakarmma ityarthaḥ yathā “udeti savitā tāmrastāmra evāstameti ca ” ityudāhṛtau prāk vidheyasya tāmrasya astatāguṇavidhānārthaṃ punaḥ pratinirde- śāt kathitapadatvaṃ na doṣāyeti tadāśayaḥ . tadanyatraiva tasya doṣa iti vodhyam . anuvādyatā ca pramāṇāntarasiddhastha kiñciddharmmavidhānārtham punarupanyāsyatā yathā parvvatovahnibhān ityādau parvata- rūpoddeśyasya siddhatve'pi vahnimattvarūgadharmavidhānārtha- mupanyāsaḥ . tato bhāve tal . uddeśyatā strī tva . uddeśyatva na0 . viṣayatāviśeṣe sā ca anumitau śābdabodhe ca viśeṣyatārūpā pravṛttau tu svajanake- cchāviṣayatvarūpā “svargakāmo yajetetyādi ” vākyajani- teṣṭasādhanatājñānataḥ svargaphaloddeśenaiva yāge pravṛtteḥ iti svargasya tatroddeśyatā evamanyatrāpyūhyam . icchā- viṣayatve ca “avacchedāvacchedana sādhyasiddheruddeśyatve ” gadā0 .