• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • uddeśya

    See also uddeśyaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 149.
    uddeśya mfn. (-śyaḥ-śyā-śyaṃ) To be illustrated or explained.

    E. ud, diśa to show, ṇyat aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 122, col. 1.
    ud-deśya (śyaḥ-śyā-śyaṃ) a. To be ex-
    plained or inculcated.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 156, col. 3.
    Ud-deśya, as, ā, am, to be illustrated or explained;

    anything to which one refers or which one has in

    view; (am), n. the end in view, an incentive.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 307, col. 3.
    uddeśya pot. p.

    1 To be illustrated or explained.

    2 To be intended or aimed at.

    3 That to which one refers or which one has in view.

    — śyaṃ

    1 The object in view, an incentive.

    2 The subject of an assertion (opp. vidheya); see the word anuvādya also.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 188, col. 2.
    ud-deśya mfn. to be illustrated or explained
    ☞ p. 188, col. 2.
    anything to which one refers or which one has in view, Vedāntas. Comm. on Gobh.; Siddh.
    ☞ p. 188, col. 2.
    that which is said or enunciated first, Sāh.; Kpr. Comm. on KātyŚr.
    ☞ p. 188, col. 2.
    destined for, Āp.
    ☞ p. 188, col. 2.
    to be mentioned by name only Comm. on Nyāyam.
    ☞ p. 188, col. 2.
    ud-deśya n. the end in view, an incentive.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 122, col. 1.
    uddeśya

    mfn. (-śyaḥ-śyā-śyaṃ) To be illustrated or explained.

    E. ud, diś to
    show, ṇyat aff.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 427.
    uddeśya pot. p. 1 To be illustrated or explained. -2 To be intended or aimed at. -3 That to which one refers or which one has in view. -śyam1 The object in view, an incentive. -2 The subject of an assertion (opp. vidheya); see the word anuvādya also.

    Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit

    ☞ vol. 1, p. 101.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 926.
    uddeśya (wie eben) adj. worauf man hindeutet, worauf man es abgesehen hat: tyajyamānadravya uddeśyaviśeṣo devatā mantrastutyā ca SIDDH. K. zu P.4,2,24. ANNAṂBH. in Z. d. d. m. G. VII, 307, N. 1.
    ☞ vol. 5, p. 1176.
    uddeśya was zuerst angegeben, gesagt wird, im Gegens. zu pratinirdeśya SĀH. D. 224, 5. 6. Schol. zu KĀTY. ŚR. 106, 22.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 232, col. 2.
    uddeśya Adj.

    — 1) worauf oder auf wen man hindeutet , — es abgesehen hat Ind. St. 10,354. Comm. zu GOBH. 180,3. Nom.abstr. °tva n. 4.

    — 2) was zuerst angegeben oder gesagt wird KĀVYAPR. S. 168, Z. 10.

    — 3) für Jmd bestimmt ĀPAST.

    — 4) nur dem Namen nach anzugeben Comm. zu NYĀYAM. 2,1,1.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1176, col. 1.
    uddeśya tri0 ud + diśa—ṇyat . 1 abhisandheye yamuddigya vidheya-
    pravṛttistasmin 2 anuvādye . uddeśyavidheyayabhāvasthale
    “anuvādyamanūktvaiva na vidheyamudīrayet” iti niyamāt u-
    ddeśyavācakasya prāk prayogaḥ yathā parvato vahnimān .
    vahniḥ parttate ityādau tu vahnerevoddeśyatvaṃ parvatavṛttitvaṃ
    tatra vidheyam . ataeva “nyakkārohyayameva me yadarayaḥ” ityā-
    dau ayaṃpadasya udadeśyavācitayādau prayogaucityena parataḥ
    prayogāt vākyagatavidheyāvimarpadoṣa iti samarthitamā-
    laṅkārikaiḥ . “vṛddhirādaic iti” pā0 sūtre'pi tathaiva
    bhāṣyakṛtāṅgīkṛtya maṅgalārthameva tathāprayoga ityuktam yathā
    “etadekamācāryyasya maṅgalārthaṃ mṛṣyatām . māṅgalika
    ācāryyomahataḥ śāstraughasya maṅgalārthaṃ vṛddhiśabdamāditaḥ
    prayuṅkte . saṅgalādīni ca śāstrāṇi prathante vīrapuruṣa-
    kāṇi bhavantyāyuṣmatpuruṣāṇi ca adhyetāraśca vṛddhiyuktā yathā
    syuriti . sarvvatraiva hi vyākaraṇe pūrvvoccaritaḥ saṃjñī
    paroccāritaḥ saṃjñeti “adeṅ guṇaḥ” iti yathetyantena .
    uddeśyavidheyabhāvenānvayasthale vivakṣayā ubhayaliṅga
    vacanānusāreṇa prayogaḥ yathā vedāḥ pramāṇaṃ bhavati
    bhavanti vā . “amāni tattena nijāyaśoyugaṃ dviphālabaddhā-
    ścikurāḥ śiraḥsthitāḥ” “mukhadṛgoṣṭhamarīpi manobhuvā
    tadupamāḥ kusumānyakhilāḥ śarāḥ” iti naiṣadhe uyathaiva
    prayogaḥ . vyutpattivāde tu gadādhareṇa uddeśyavacanānu-
    sāreṇaiva vacanādiprayoga iti mahatāyāsena vyavasthāpitaṃ
    tacca tata evāvaseyam . “uddeśyapratinirdeśyavyatirikta
    viṣayatvāt” sā0 da0 . uddeśyameva pratiniddeśyam prāg
    vidheyasyoddeśyatayā punarnirdeśakarmma ityarthaḥ yathā “udeti
    savitā tāmrastāmra evāstameti ca” ityudāhṛtau prāk
    vidheyasya tāmrasya astatāguṇavidhānārthaṃ punaḥ pratinirde-
    śāt kathitapadatvaṃ na doṣāyeti tadāśayaḥ . tadanyatraiva
    tasya doṣa iti vodhyam .
    anuvādyatā ca pramāṇāntarasiddhastha kiñciddharmmavidhānārtham
    punarupanyāsyatā yathā parvvatovahnibhān ityādau parvata-
    rūpoddeśyasya siddhatve'pi vahnimattvarūgadharmavidhānārtha-
    mupanyāsaḥ . tato bhāve tal . uddeśyatā strī tva .
    uddeśyatva na0 . viṣayatāviśeṣe sā ca anumitau
    śābdabodhe ca viśeṣyatārūpā pravṛttau tu svajanake-
    cchāviṣayatvarūpā “svargakāmo yajetetyādi” vākyajani-
    teṣṭasādhanatājñānataḥ svargaphaloddeśenaiva yāge pravṛtteḥ
    iti svargasya tatroddeśyatā evamanyatrāpyūhyam . icchā-
    viṣayatve ca “avacchedāvacchedana sādhyasiddheruddeśyatve”
    gadā0 .