• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • uddeśa

    See also uddeśaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 149.
    uddeśa m. (-śaḥ)

    1 Illustration, explanation, exemplification.

    2 Search, enquiry.

    3 Stipulation, bargain.

    4 An object, a motive. mfn. (-śaḥ-śā-śaṃ) Relative to.

    E. ud and deśa showing.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 122, col. 1.
    ud-deśa (śaḥ) 1. m. Illustration;
    search; bargain; object. a. Re-
    lative to, concerning.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 118, col. 1.
    uddeśa uddeśa, i. e. ud-diś + a, m. 1.

    Pointing to, Kathās. 10, 110. 2. Re-

    ference, Kathās. 20, 210; Pañc. 119, 3

    (on account of). 3. A sketch, Indr. 4,

    16. 4. Exposition, Rām. 4, 17, 12. 5.

    A region, Rām. 5, 51, 5; a quarter,

    Daśak. in Chr. 179, 8; a part, Hiḍ. 1,

    16; a seat, Rām. 6, 33, 47. — Comp.

    Yathā-uddeśa + m, adv. according to

    the command, Rām. 2, 99, 1. Raṇa-,

    m. a field of battle, Rām. 5, 56, 126.

    Vana-, m. the part of a forest.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 156, col. 2.
    Ud-deśa, as, m. pointing to or at, direction; ascer-

    tainment; brief statement; exemplification, illustra-

    tion, explanation; mentioning a thing by name;

    assignment, prescription; stipulation, bargain; quarter,

    spot, region, place; an object, a motive; upper region,

    high situation; (in Nyāya phil.) the enunciation of

    a thing that is to be further discussed and elucidated;

    (at the end of compounds) relative to. —Uddeśa-tas,

    ind. pointedly, distinctly; by way of explanation.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 85.
    uddeśa m. pointing to, mentioning, statement, rule; place, region. — Instr. & abl. concerning, with regard to (—°); °tas briefly, in a few words.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 51, col. 2.
    uddeśa ud-deśa, m. reference; statement, account;
    sketch, brief exposition; region, part,
    place: in., ab. with reference to; -tas, ad.
    briefly.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 188, col. 1.
    ud-deśa m. the act of pointing to or at, direction
    ☞ p. 188, col. 1.
    ascertainment
    ☞ p. 188, col. 1.
    brief statement
    ☞ p. 188, col. 1.
    exemplification, illustration, explanation
    ☞ p. 188, col. 1.
    mentioning a thing by name, MBh.; Bhag.; Suśr.; Pañcat. &c.
    ☞ p. 188, col. 1.
    assignment, prescription
    ☞ p. 188, col. 1.
    stipulation, bargain, MBh.; R.
    ☞ p. 188, col. 1.
    quarter, spot, region, place
    ☞ p. 188, col. 1.
    an object, a motive
    ☞ p. 188, col. 1.
    upper region, high situation, MBh.; Pañcat.; Śak. &c.
    ☞ p. 188, col. 1.
    (in Nyāya phil.) enunciation of a topic (that is to be further discussed and elucidated), Nyāyak.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 122, col. 1.
    uddeśa

    m. (-śaḥ)

    1. Illustration, explanation, exemplification.

    2.
    Search, enquiry.

    3. Stipulation, bargain.

    4. An object, a motive.
    mfn. (-śaḥ-śā-śaṃ) Relative to.

    E. ud and deśa showing.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 102, col. 1.
    uddeśa uddeśa m. (diś) action de montrer;

    description.

    Chose que l'on montre.

    Région, pays. Cf. diś f.

    uddeśatas adv. (sfx. tas) en montrant; en manière de preuve ou de description.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 144, col. 1.
    ud-deśa- m. fait de désigner, mention, allusion ; illustration ; fait de stipuler ; lieu, siège (fig. ; situation élevée ; -ena -āt en ce qui concerne, en raison de ; -tas directement ; en bref.

    Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit

    ☞ vol. 1, p. 101.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 925.
    uddeśa (von diś mit ud) m.

    1) Hinweisung, kurze Angabe: samāsakathanamuddeśaḥ . yathā . śalyamiti .. vistaravacanaṃ nirdeśaḥ . yathā . śārīramāgantu ceti .. SUŚR. 2, 557, 16. arthamapratiyato nātyantaṃ svarasaṃskāroddeśaḥ NIR. 1, 15. yastasya kathitaḥ sarvo guṇoddeśastvayā mama INDR. 4, 16. ityeṣa te grahoddeśo mānuṣāṇāṃ prakīrtitaḥ MBH. 3, 14513. eṣa tūddeśataḥ (in aller Kürze) prokto vibhūtervistaro mayā BHAG. 10, 40. MBH. 2, 483. tvayā brāhmaṇasyaikasya bhagavataḥ sūryoddeśena (mit Hinweisung auf den Sonnengott, dem Sonnengott zu Ehren) tilā dātavyāḥ PAÑCAT. 119, 3. kuṇḍaloddeśāt (in Betreff der Ohrringe) taṃ ca papraccha KATHĀS. 20, 210. etaduddeśāt SUŚR. 1, 108, 21. tato 'tra dīpoddeśena (mit Hinweisung auf Lampen, als wenn es sich ums Anzünden von Lampen handelte) dattvāgniṃ vāsaveśmani KATHĀS. 10, 110. Bei den Philosophen: die Erwähnung eines Dinges bei seinem Namen MADHUS. in Ind. St. 1, 18, 3 v. u. COLEBR. Misc. Ess. I, 264. Z. d. d. m. G. VII, 3 (MÜLLER : Aufstellung).

    — 2) Anweisung, Verordnung: te samāsādya panthānaṃ yathoktaṃ vṛṣaparvaṇā . anusasruryathoddeśam MBH. 3, 11556. R. 2, 99, 1. yasya dharmakṛtoddeśādvayamanye ca sādhavaḥ . caranti vasudhāṃ kṛtsnām 4, 17, 12. kṛtoddeśa der eine Anweisung erhalten hat MBH. 3, 11526. 11531.

    — 3) Localität, Platz, Gegend: na hyadagdhaḥ pradṛśyate . laṅkāyāḥ kaściduddeśaḥ R. 5, 51, 5. 2, 80, 4. kiṃnarācaritoddeśam (parvatam) 93, 10. PAÑCAT. 129, 19. 199, 2. ŚĀK. 32, 16. VIKR. 68, 7. vanoddeśa HIḌ. 1, 16. R. 3, 19, 18. 50, 12. 13. 4, 26, 7. PAÑCAT. 68, 10. HIT. 121, 10. sāgaroddeśa R. 4, 59, 6. vicitrabhavanoddeśāndahyamānāndadarśa saḥ 5, 50, 12. sabhoddeśa N. 10, 18. badaryāśramoddeśa KATHĀS. 5, 139. krīḍoddeśa Spielplatz R. 2, 94, 12. raṇoddeśa 5, 56, 126. samaro° DRAUP. 8, 37. uddeśajñāḥ kuverasya nalinyāḥ die Umgebung von MBH. 3, 11416. tasya (des Sindhu) uddeśeṣu vāpyasti muñjavānaṃśumānapi SUŚR. 2, 169, 7. galoddeśa die Gegend des Nackens H. 1244. na hato yūthapaḥ kaścit baloddeśo (ein Sitz der Kraft) 'pi vānaraḥ R. 6, 33, 47. am Ende eines adj. comp. f. ā: (pṛthivī) sasāgaravanoddeśā MBH. 3, 1657. 11012 (p. 569). R. 5, 35, 35. ein Platz in der Höhe: uddeśo gaṇḍakūpastu parvatasyābhidhīyate HĀR. 51.

    ☞ vol. 5, p. 1176.
    uddeśa

    1) das blosse Nennen, blosse Angabe des Namens SARVADARŚANAS. 81, 3. 104, 21. 105, 3. 5. 112, 21. uddeśatas in aller Kürze WEBER, RĀMAT. UP. 307. nur oben hin, in geringem Maasse: uddeśato (= leśataḥ Schol.) dharmaśīlāḥ kecinmadhyasthatāṃ gatāḥ HARIV. 11176. guruprayojanoddeśādarcayanti na bhaktitaḥ so v. a. aus wichtigen Beweggründen (vgl. uddiśya unter 1. diś mit ud) Spr. 867. sevoddeśāt mit Berufung auf KATHĀS. 112, 119. kasya coddeśaḥ so v. a. für wen ist es bestimmt? BHĀG. P. 10, 24, 3.

    — 3) tatra vātāyanoddeśātpraviṣṭaṃ mām KATHĀS. 71, 97. vanoddeśe VARĀH. BṚH. S. 48, 5. kṣetroddeśe 54, 61.

    — Vgl. auddeśika .

    ☞ vol. 7, p. 1716.
    uddeśa = guṇaiḥ prāpaṇam Beschreibung PAT. a. a. O. 1,235,a. = pratyakṣamākhyānam das ad oculos Demonstriren ebend.; vgl. weiter unten upadeśa .

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 232, col. 2.
    uddeśa m. (adj. Comp. f. ā)

    — 1) Hinweisung. kasya coddeśaḥ so v.a. für wen ist es bestimmt? °uddeśena (PAÑCAD. 36) und °uddeśāt (KAP. 2,7) für , in Bezug auf , in Betreff — , zum Behuf — , in Folge von.

    — 2) Angabe. kṛtoddeśa Adj. dem man Etwas angegeben hat.

    — 3) kurze Angabe , blosses Nennen , blosse Angabe des Namens MBH. 1,45,15. 230,59. uddeśatas in aller Kürze , in ganz geringem Maasse.

    — 4) Platz , Gegend.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 57, col. 1.
    uddeśa m. Hinweis, Angabe; Ort, Gegend.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 389, col. 1.
    uddeśa °n. Platz, Stätte s. pānoddeśa.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 48, col. 1.
    uddeśa m. (r. diś monstrare, praef. ut s. a) 1) mon-

    stratio, descriptio. IN. 4. 16. 2) regio. H. 1. 16. N. 10. 18.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1175, col. 2.
    uddeśa pu0 ud + diśa + ghaña . 1 anusandhāne, 2 anveṣaṇe, 3 abhi
    lāṣe 4 upadeśeca . ādhāre ghañ . 5 upadeśadeśe “yathoddeśaṃ
    saṃjñāparibhāṣam” vyā0 paribhāṣā . vyākhyātaiṣā nāgeśena
    “uddeśamanatikramya yathoddeśam . uddeśa upadeśadeśaḥ .
    aghikaraṇasādhanaścāyam . yatra deśe upadiśyate taddeśa
    eva vākyārthabodhena gṛhītasattayā gṛhītaparibhāṣārthena ca
    sarvatra śāstre vyavahāraḥ . deśaścoccāraṇakāla evātra
    śāstre vyavahriyate . tattadvākyārthabodhe jāte bhaviṣyati
    kiñcidanena prayojanamiti jñānamātreṇasantuṣyadyathāśrayagrā-
    hipratipattyapekṣo'yam” iti “idit” pā0 1, 1, 11 sūtre
    kaiyaṭaḥ . kecittu paribhāṣāviṣaye “tasmin” pā0 1, 1, 66
    ityādivākyārthabodhe maptamonirdeśādi kveti paryyālocanāyāṃ
    sakalatadvidhyupasthitau sakalatatsaṃskārāya guṇabhedaṃ parikalpyai
    kavākyatayaiba niyamaḥ . kāryyakālapakṣe tu tripādyāmapyupa-
    sthitiriti viśeṣaḥ . etadevābhipretya “adhikāro nāma
    triprakāraḥ kaścidekadeśasthaḥ sarvaśāstramabhijvalayati yathā pra-
    dīpaḥ suprajvalitaḥ sarvaṃ veśmābhijvalayatīti” “ṣaṣṭhī sthāne”
    [1, 1, 49 iti pā0 sūtre bhāṣya uktam . adhikāraśabdena
    pārārthyāt paribhāṣāpyucyate . “kaścitparibhāṣārūpa” iti
    kaiyaṭaḥ . dīpo yathā prabhādvārā sarvagṛhaprakāśaka evameta-
    tsvabuddhijananadvārā sarvaśāstropakārakamiti tattātparyam .
    etacca pakṣadvayasādhāraṇaṃ bhāṣyaṃ, pakṣadvaye'pi pradeśaikavākya
    tāyā itaḥ pratīteḥ . tatraitāvānviśeṣaḥ . yathoddeśe
    paribhāṣādeśe sarvavicisūtrabuddhāvātmabhedaṃ parikalpya taireka-
    vākyatāparibhāṣaṇam . taduktaṃ “kṅiti ca” 1, 1, 5 pā0
    iti sūtre kaiyaṭena . “yathoddeśe pradhānānyātmasaṃskārāya
    saṃnidhīyamānāni guṇabhedaṃ prayuñjata iti” . kāryyakāle tu
    tattadvidhipradeśe paribhāṣābuddhyaikateti . atraikadeśastha itya-
    nena tatra tatra tattadbuddhāvapi tattaddeśasthatvaṃ vārayati yathā
    vyavahartṝṇāṃ kāryārthamanekadeśagamane'pi na tattadveśīyatvavyava-
    hāraḥ kiṃ tvabhijanadeśīyatvavyavahāra eva tadvat” .
    6 saṃkṣepe “eṣa tūddeśataḥ prokto vibhūtervistaromayā” gītā
    “samāsakathanamuddeśaḥ iti suśrutokte 7 tantrādhikaraṇabhede .
    utkṛṣṭodeśaḥ prā0 sa0 . 7 utkṛṣṭadeśe ca “navane nandano-
    ddeśe na caitrarathasaṃśraye” rāmā0 . “asti kvacidvanoddeśe”
    hito0 bhūriprayīgaḥ tatastasil . uddeśādityādyarthe avya0 .

    Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary

    ☞ p. 130, col. 2.
    (uddeśa , m. [= Pali uddesa; the Skt. use, see BR

    s.v. 2, is perhaps close enough to justify calling it the

    same mg.], exposition, explanation, setting forth (of a

    doctrine): Bbh 68.15 °śaḥ svādhyāyo viniścayaḥ…;

    264.25 °śa-dānena; 297.3 °śa-svādhyāya-saṃpratipatti-

    pāraṃparya-yogena; 410.3. See śramaṇoddeśa, °śikā.)

    Renou Vocabulaire du rituel védique

    ☞ p. 40.

    Indian Epigraphical Glossary

    ☞ p. 348.
    uddeśa (CII 4), a territorial division.

    (EI 14), cf. s-oddeśa (IE 8-5); space above the ground;

    same as ūrdhva.