Blog
Sanskrit
About
udayagiri
Sanskrit-English
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 84 .
udayagiri m. the eastern mountain, behind which the sun rises (
cf. asta ).
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 186, col. 1 .
ud-aya—giri m. the eastern mountain (See above),
Hit. ;
VP. &c.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 228, col. 3 .
udayagiri m. =
udaya 3)
VP. 2,4,62.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 56, col. 2 .
udayagiri , °yācala, °yovīrbhṛt m. Aufgangsberg (vgl. asta) .
Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch
☞
p. 113, col. 3 .
Udayagiri m. °Name eines Elefanten, S I, 291, 5; 335, 9 v.u. (Ko.).
Vācaspatyam
☞
p. 1148, col. 1 .
udayagiri pu0 udaya udayasthānaṃ giririva . sūryyāderudaya- sthāne parvatavadācchādake bhūvṛttapāde “udayagirivanālībāla mandārapuṣpam ” udbhaṭṭaḥ udayagiriśikharasaṃsthite prataptakanaka- nikarapītalīhite savitari ” suśru0 udayācalādayo'pyatra . “śritodayādrerabhisāyamuccakaiḥ ” māghaḥ . bhūgolapādasyaiva yathā sūryyādyācchādakatvam tathā siddhāntagranthe sthitam . yadyapi sūryyodayasya deśaviśeṣe viśeṣasthāne eva sambhavaḥ tathāpi nirakṣadeśāvadhikaeva deśe mukhyatvam “laṅkāpure'rkasya yado- dayaḥ syāt tadā dinārdhaṃ yamakoṭipuryām . adhastadā siddhapure'stakālaḥ syādromake rātridalaṃ tadaiva . yatro- dito'rkaḥ kila tatra pūrvā tatrāparā yatra gataḥ prati- ṣṭhām tadyāmyato'nye ca tato'khilānāmudaksthitomeruriti prasiddham ” siddhāntaśiromaṇau tathaiva vyavasthāpitam . tathā ca laṅkādipurīcatuṣṭhayasya bhūvṛttapādāntarasthitatvena dvitīyapuryyuparisthesūryyādau prathamaṃ dṛśyatā tatpūrvvādisthadeśe tu tataḥ pūrvam . paścāt sthitadeśeṣu ca tataḥ paścāt dṛśyatā evañca bhūvṛttapādenācchādane tadatikrame darśanayogyatvādu- dayaḥ . tataśca yatra deśe yadā darśanaṃ tatra tadā taddeśāpekṣayā sūryyāderbhūvimbapādoparisthitatvena tatsthānasya udaya- giritvam yatra cādarśanaṃ taddeśavāsināmastagiritvaṃ śāstreṣu kalpitam . evañca nirakṣadeśāvadhi bhūvṛttapādāntareṣu sthita laṅkāpuravāsināṃ yamakoṭirevodayasthānamevamanyatra kalpya- m . liṅgapurāṇe tu anyāḥ purīruktvā tatrodayā- divyavasthāmāha “mānasopari māhendrī prācyāṃ meroḥ sthitā purī . dakṣiṇe bhānuputrasya varuṇasya tu vāruṇe . saumye somasya vipulā tāsu digdevatāḥ sthitāḥ . ama- rāvatī saṃyaminī sukhā caiva vibhā kramāt . lokapālo- pariṣṭāttu sarvato dakṣiṇāyane . kāṣṭhāṅgatasya sūryasya gatiryā tāṃ nibodhata . dakṣiṇāṃ prakramedbhānuḥ kṣipteṣu- riva dhāvati . purāntago yadā bhānuḥ śakrasya bhavati prabhuḥ . sarvvaiḥ sāṃyāmanaiḥsauro hyudayo dṛśyate dvijāḥ! . sa evaṃ sukhavatyāntu niśāntasthaḥ pradṛśyate . astameti tadā sūryo vibhāyāṃ viśvadṛgvibhuḥ . mayā prokto'marāvatyāṃ yathā'sau yāti bhāskaraḥ . tathā saṃyaminīṃ prāpya sukhāñcaiva vibhāṃ khagaḥ . yadā parāhṇastvagneyyāṃ pūrvāhṇonairṛte dvijāḥ! . tadā tvapararātraśca vāyubhāge sudāruṇaḥ . aiśānyāṃ pūrvarā- trastu gatireṣāsya sarvata ” iti . vyākhyātañca chā0 u0 āna- ndagiriṇā “tathā copariṣṭādamarāvatyāstiṣṭhanmadhyāhnaṃ tatre śakoṇasthānāṃ tṛtīyayāmamāgneyakoṇasthānāmādyayāmaṃ saṃya- sinyāudayaṃ ca kareti savitā . evaṃ yadā yāmye madhyāhne tiṣṭhati tadaindre astamayaḥ, āgneye tṛtīyayāmaḥ, nairṛ- tikoṇe prathamo yāmaḥ, vāruṇe udayaḥ . yadā ca vāruṇe madhyāhnastadāyāmye'stamayaḥ, nirṛtikoṇe tṛtīyo yāmaḥ, vāyavye prathamayāmaḥ, saumye udayaḥ . yadā ca saumye madhyāhnastadā vāruṇe'stamayaḥ, vāyavye tṛtīyayā- maḥ, īśānakoṇe prathamo yāmaḥ, aindre udayaḥ . tathāgneyakoṇe varttamānastatrasthānāṃ madhyaṃ dinam, yame- ndrapuryorādyatṛtīyayāmau, nairṛteśānakoṇayorudayāstamayau ca karoti ” etacca mānasāpekṣayaivodayāstamayakīrttanānna pūrvoktena viruddham “atha yadādityaḥ purastādudetā paścādastametā dvistā dūrddhaudetā'rvāgastametā ityādi ” chā0 u0 bhāṣye “paścāduttarata ūrddhvamudetā viparyayeṇāstametā . pūrvasmātpūrvasmāddvaguṇotta- rottareṇa kālenetyapaurāṇaṃ darśanam . savituścaturdiśami- ndrayamavaruṇasomapurīṣūdayāstamayakālasya tulyatvaṃ hi pau- rāṇikairuktam . mānasottarasya mūrddhani meroḥ pradakṣiṇā- vṛtestulyatvāditi ” ityāśaṅkya atroktaḥ parihāra ācā- ryairamarāvatyādīnāṃ purīṇāṃ dviguṇottarottareṇa kālenodbāsaḥ syāt . udayaśca nāma savitustannivāsināṃ prāṇināṃ cakṣu- rgocaratāpattistadatyayaścāstamayaṃ na paramārthata udayāstāmaye staḥ . tannivāsināñca prāṇināmabhāve tān prati tenaiva mārgeṇa gacchannapi naivodetā nāstameteti cakṣurgocaratā- pattestadatyayasya cābhāvāt . tathā'marāvatyāḥ sakā- śāddviguṇakālaṃ sāṃyaminīṃ puroṃ vasatyatastannivāsinaḥ prāṇinaḥ prati dakṣiṇataḥ ivodetyuttarato'stametītyucyate- 'smadbuddhiñcāpekṣya tathottarāsvapi purīṣu yojanā . sarve- ṣāñca meruruttaro bhavati . yadā'marāvatyāṃ madhyāhnagataḥ savitā tadā sāṃyaminyāmudyan dṛśyate tatra madhyāhnagocaro vāruṇyāmudyandaśyate . tathottarasyāṃ pradakṣi ṇāvṛttestulya- tvāt . ilāvṛtavāsināṃ sarvataḥ parvvataprākāranivāritā- dityaraśmīnāṃ savitorddhva ivodetā'rvāgastametā dṛśyate parvatorddhacchidrapraveśātsavitṛprakāśasya . tathargādyamṛtopajī- vināmamṛtānāñca dviguṇottarottaravīryyavattvamanumīyate bhoga- kāladvaiguṇyaliṅgena ” chā0 u0 bhāṣyam .
Index to the Names in the Mahābhārata
☞
p. 686, col. 2 .
Udayagiri = Udaya. § 702 (Mokṣadh.): XII,
294 ,
10773 (yatho°au draryaṃ sannikarṣeṇa dīpyate ).
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 222 .
Udayagiri — a Mt. the chief hill of Śākadvīpa.
Vi. II. 4. 62.
Indian Epigraphical Glossary
☞
p. 348 .
Udaya-giri (IA 22), the mythical Sun-rise mountain.
Puranic Encyclopedia
☞
p. 801, col. 1 .
UDAYAGIRI I . The mountain of the rising. It is sup-
posed by poets that the Sun and the Moon rise from this
mountain.
☞
p. 801, col. 1 .
UDAYAGIRI II . An ancient place of pilgrimage. It is
mentioned in Mahābhārata, Vana Parva, Chapter 84,
Stanza 93, that by conducting evening prayer and
devotion at this place once, one could obtain the fruits
of conducting evening prayer and meditation for twelve
years continuously.