• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • udayagiri


    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 84.
    udayagiri m. the eastern mountain, behind which the sun rises (cf. asta).

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 186, col. 1.
    ud-aya—giri m. the eastern mountain (See above), Hit.; VP. &c.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 228, col. 3.
    udayagiri m. = udaya 3) VP. 2,4,62.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 56, col. 2.
    udayagiri , °yācala, °yovīrbhṛt m. Aufgangsberg (vgl. asta).

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 113, col. 3.
    Udayagiri m. °Name eines Elefanten, S I, 291, 5; 335, 9 v.u. (Ko.).

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1148, col. 1.
    udayagiri pu0 udaya udayasthānaṃ giririva . sūryyāderudaya-
    sthāne parvatavadācchādake bhūvṛttapāde “udayagirivanālībāla
    mandārapuṣpam” udbhaṭṭaḥ udayagiriśikharasaṃsthite prataptakanaka-
    nikarapītalīhite savitari” suśru0 udayācalādayo'pyatra .
    “śritodayādrerabhisāyamuccakaiḥ” māghaḥ . bhūgolapādasyaiva yathā
    sūryyādyācchādakatvam tathā siddhāntagranthe sthitam . yadyapi
    sūryyodayasya deśaviśeṣe viśeṣasthāne eva sambhavaḥ tathāpi
    nirakṣadeśāvadhikaeva deśe mukhyatvam “laṅkāpure'rkasya yado-
    dayaḥ syāt tadā dinārdhaṃ yamakoṭipuryām . adhastadā
    siddhapure'stakālaḥ syādromake rātridalaṃ tadaiva . yatro-
    dito'rkaḥ kila tatra pūrvā tatrāparā yatra gataḥ prati-
    ṣṭhām tadyāmyato'nye ca tato'khilānāmudaksthitomeruriti
    prasiddham” siddhāntaśiromaṇau tathaiva vyavasthāpitam .
    tathā ca laṅkādipurīcatuṣṭhayasya bhūvṛttapādāntarasthitatvena
    dvitīyapuryyuparisthesūryyādau prathamaṃ dṛśyatā tatpūrvvādisthadeśe
    tu tataḥ pūrvam . paścāt sthitadeśeṣu ca tataḥ paścāt dṛśyatā
    evañca bhūvṛttapādenācchādane tadatikrame darśanayogyatvādu-
    dayaḥ . tataśca yatra deśe yadā darśanaṃ tatra tadā taddeśāpekṣayā
    sūryyāderbhūvimbapādoparisthitatvena tatsthānasya udaya-
    giritvam yatra cādarśanaṃ taddeśavāsināmastagiritvaṃ śāstreṣu
    kalpitam . evañca nirakṣadeśāvadhi bhūvṛttapādāntareṣu sthita
    laṅkāpuravāsināṃ yamakoṭirevodayasthānamevamanyatra kalpya-
    m . liṅgapurāṇe tu anyāḥ purīruktvā tatrodayā-
    divyavasthāmāha “mānasopari māhendrī prācyāṃ meroḥ
    sthitā purī . dakṣiṇe bhānuputrasya varuṇasya tu vāruṇe .
    saumye somasya vipulā tāsu digdevatāḥ sthitāḥ . ama-
    rāvatī saṃyaminī sukhā caiva vibhā kramāt . lokapālo-
    pariṣṭāttu sarvato dakṣiṇāyane . kāṣṭhāṅgatasya sūryasya
    gatiryā tāṃ nibodhata . dakṣiṇāṃ prakramedbhānuḥ kṣipteṣu-
    riva dhāvati . purāntago yadā bhānuḥ śakrasya bhavati prabhuḥ .
    sarvvaiḥ sāṃyāmanaiḥsauro hyudayo dṛśyate dvijāḥ! . sa evaṃ
    sukhavatyāntu niśāntasthaḥ pradṛśyate . astameti tadā sūryo
    vibhāyāṃ viśvadṛgvibhuḥ . mayā prokto'marāvatyāṃ yathā'sau
    yāti bhāskaraḥ . tathā saṃyaminīṃ prāpya sukhāñcaiva vibhāṃ
    khagaḥ . yadā parāhṇastvagneyyāṃ pūrvāhṇonairṛte dvijāḥ! .
    tadā tvapararātraśca vāyubhāge sudāruṇaḥ . aiśānyāṃ pūrvarā-
    trastu gatireṣāsya sarvata” iti . vyākhyātañca chā0 u0 āna-
    ndagiriṇā “tathā copariṣṭādamarāvatyāstiṣṭhanmadhyāhnaṃ tatre
    śakoṇasthānāṃ tṛtīyayāmamāgneyakoṇasthānāmādyayāmaṃ saṃya-
    sinyāudayaṃ ca kareti savitā . evaṃ yadā yāmye madhyāhne
    tiṣṭhati tadaindre astamayaḥ, āgneye tṛtīyayāmaḥ, nairṛ-
    tikoṇe prathamo yāmaḥ, vāruṇe udayaḥ . yadā ca vāruṇe
    madhyāhnastadāyāmye'stamayaḥ, nirṛtikoṇe tṛtīyo
    yāmaḥ, vāyavye prathamayāmaḥ, saumye udayaḥ . yadā ca
    saumye madhyāhnastadā vāruṇe'stamayaḥ, vāyavye tṛtīyayā-
    maḥ, īśānakoṇe prathamo yāmaḥ, aindre udayaḥ .
    tathāgneyakoṇe varttamānastatrasthānāṃ madhyaṃ dinam, yame-
    ndrapuryorādyatṛtīyayāmau, nairṛteśānakoṇayorudayāstamayau
    ca karoti” etacca mānasāpekṣayaivodayāstamayakīrttanānna pūrvoktena
    viruddham “atha yadādityaḥ purastādudetā paścādastametā dvistā
    dūrddhaudetā'rvāgastametā ityādi” chā0 u0 bhāṣye “paścāduttarata
    ūrddhvamudetā viparyayeṇāstametā . pūrvasmātpūrvasmāddvaguṇotta-
    rottareṇa kālenetyapaurāṇaṃ darśanam . savituścaturdiśami-
    ndrayamavaruṇasomapurīṣūdayāstamayakālasya tulyatvaṃ hi pau-
    rāṇikairuktam . mānasottarasya mūrddhani meroḥ pradakṣiṇā-
    vṛtestulyatvāditi” ityāśaṅkya atroktaḥ parihāra ācā-
    ryairamarāvatyādīnāṃ purīṇāṃ dviguṇottarottareṇa kālenodbāsaḥ
    syāt . udayaśca nāma savitustannivāsināṃ prāṇināṃ cakṣu-
    rgocaratāpattistadatyayaścāstamayaṃ na paramārthata udayāstāmaye
    staḥ . tannivāsināñca prāṇināmabhāve tān prati tenaiva
    mārgeṇa gacchannapi naivodetā nāstameteti cakṣurgocaratā-
    pattestadatyayasya cābhāvāt . tathā'marāvatyāḥ sakā-
    śāddviguṇakālaṃ sāṃyaminīṃ puroṃ vasatyatastannivāsinaḥ
    prāṇinaḥ prati dakṣiṇataḥ ivodetyuttarato'stametītyucyate-
    'smadbuddhiñcāpekṣya tathottarāsvapi purīṣu yojanā . sarve-
    ṣāñca meruruttaro bhavati . yadā'marāvatyāṃ madhyāhnagataḥ
    savitā tadā sāṃyaminyāmudyan dṛśyate tatra madhyāhnagocaro
    vāruṇyāmudyandaśyate . tathottarasyāṃ pradakṣi ṇāvṛttestulya-
    tvāt . ilāvṛtavāsināṃ sarvataḥ parvvataprākāranivāritā-
    dityaraśmīnāṃ savitorddhva ivodetā'rvāgastametā dṛśyate
    parvatorddhacchidrapraveśātsavitṛprakāśasya . tathargādyamṛtopajī-
    vināmamṛtānāñca dviguṇottarottaravīryyavattvamanumīyate bhoga-
    kāladvaiguṇyaliṅgena” chā0 u0 bhāṣyam .

    Index to the Names in the Mahābhārata

    ☞ p. 686, col. 2.
    Udayagiri = Udaya. § 702 (Mokṣadh.): XII, 294,

    10773 (yatho°au draryaṃ sannikarṣeṇa dīpyate).

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 222.
    Udayagiri — a Mt. the chief hill of Śākadvīpa.

    Vi. II. 4. 62.

    Indian Epigraphical Glossary

    ☞ p. 348.
    Udaya-giri (IA 22), the mythical Sun-rise mountain.

    Puranic Encyclopedia

    ☞ p. 801, col. 1.
    UDAYAGIRI I . The mountain of the rising. It is sup-

    posed by poets that the Sun and the Moon rise from this

    mountain.
    ☞ p. 801, col. 1.
    UDAYAGIRI II . An ancient place of pilgrimage. It is

    mentioned in Mahābhārata, Vana Parva, Chapter 84,

    Stanza 93, that by conducting evening prayer and

    devotion at this place once, one could obtain the fruits

    of conducting evening prayer and meditation for twelve

    years continuously.