• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • udara

    See also udala, udaram, udaraḥ, udaraṃ, uddala.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 146.
    udara n. (-raṃ)

    1 The belly.

    2 War.

    3 Any morbid abdominal affection, as liver, spleen, &c. f. (-rī) Enlargement of the abdomen from dropsy or flatulency.

    E. ud up, ṛ to go, ap affix; what goes up or swells with food, slaughter, &c. or ud prefixed to dṛ to burst, and ac or al Uṇādi aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 120, col. 1.
    udara (raṃ) 1. m. The belly; war.
    (rī) 3. f. Enlargement of the
    abdomen from dropsy.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 116, col. 2.
    udara udara, i. e. ud-ṛ + a, n. 1. The

    belly. 2. The interior part, Bhartṛ.

    2, 26. — Comp. Kṛśa-, adj., f. rī, slender,

    Vikr. d. 154. Jala-, n. dropsy, MBh.

    3, 14664. Dagdha-, (vb. dah), n. a

    hungry stomach, Hit. i. d. 62. Nis

    -nata- (vb. nam), adj., f. rī, having a

    protuberant belly, Rām. 6, 74, 8.

    Brahmāṇḍabhāṇḍa-, i. e. brahman-aṇḍa

    -bhāṇḍa-, n. the interior of the vessel-

    like egg of Brahman, Bhartṛ. 2, 93.

    Mahā-, adj., f, rī, having a large belly,

    Rām. 3, 23, 15. Lamba-, m. 1. a glutton.

    2. Gaṇeśa. Sa-, m. a brother, Rājat.

    5, 42. Saha-, m. a brother of whole

    blood.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 154, col. 1.
    udara udara, am, n. (fr. rt. ṛ with ud?),

    the belly; a cavity, the interior or inside of anything

    (e. g. udare, inside, in the interior); enlargement of

    the abdomen from dropsy or flatulence, any mor-

    bid abdominal affection, as liver, spleen, &c., a class

    of eight different diseases; the thick, inner side of

    the anguṣṭha or thumb; slaughter; [cf. Lat. uterus.]

    —Udara-granthi, is, m. disease of the spleen, lit.

    ‘knot of the belly’ (a chronic affection of this organ

    not uncommon in India). —Udara-trāṇa, am, n. a

    cuirass, armour covering the front of the body; a

    girth, a belly-band. —Udara-dāra, as, m., Ved. a

    particular disease of the belly. —Udara-piśāca, as,

    m. a glutton, voracious, one who devours everything,

    flesh, fish, &c. —Udara-pūram, ind. till the belly is

    full. —Udara-poṣaṇa, am, n. feeding the belly, sup-

    porting life. —Udara-bharaṇa-mātra-kevalecchu

    (°la-ic°), us, us, u, desirous only of the mere filing

    of the belly. —Udaram-bhari, is, is, i, nourishing

    only one's own belly, selfishly voracious, gluttonous.

    —Udara-vat, ān, atī, at, having a large belly,

    corpulent. —Udara-śaya, as, ā, am, sleeping on the

    face or belly. —Udara-śāṇḍilya, as, m., N. of a

    sage. —Udara-sarvasva, as, m. an epicure, a glutton.

    —Udarādhmāna (°ra-ādh°), am, n. flatulence of

    the body. —Udarāmaya (°ra-ām°), as, m. disease

    of the belly, dysentery, diarrhœa. —Udarāmayin, ī,

    iṇī, i, suffering from dysentery or diarrhœa. —Uda-

    rāvarta (°ra-āv°), as, m. the navel. —Udarāveṣṭa

    (°ra-āv°), as, m. tape worm.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 132, col. 2.
    udára, n. belly. [orig., perhaps, ‘rising, swelling,’ √ṛ + ud: for mg, cf. the relation of belly to AS. belgan, ‘swell.’]

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 84.
    udára n. (adj. —° f. ā & ī) belly, womb, cavity, interior, inside; loc. within, amidst (—°).

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 50, col. 3.
    udara ud-ára, n. (-° a. f. ā, ī) belly; crop;
    womb; abdominal swelling; hollow, interior
    [swelling: √ ṛ].

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 184, col. 2.
    udára n. (√ dṝ, Uṇ. v, 19; √ ṛ, BRD. & T.), the belly, abdomen, stomach, bowels, RV.; AV.; ŚBr.; Suśr.; MBh.; Kathās. &c.
    ☞ p. 184, col. 2.
    the womb, MBh.; VP.; Car.
    ☞ p. 184, col. 2.
    a cavity, hollow
    ☞ p. 184, col. 2.
    the interior or inside of anything (udare, inside, in the interior), Pañcat.; Śak.; Ragh.; Mṛcch. &c.
    ☞ p. 184, col. 2.
    enlargement of the abdomen (from dropsy or flatulence), any morbid abdominal affection (as of the liver, spleen &c.; eight kinds are enumerated), Suśr.
    ☞ p. 184, col. 2.
    the thick part of anything (e.g. of the thumb), Suśr. Comm. on Yājñ.
    ☞ p. 184, col. 2.
    slaughter, Naiṣ.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 120, col. 1.
    udara

    n. (-raṃ)

    1. The belly.

    2. War.

    3. Any morbid abdominal affection,
    as liver, spleen, &c.

    f. (-rī) Enlargement of the abdomen from
    dropsy or flatulency.

    E. ud up, ṛ to go, ap affix; what goes up
    or swells with food, slaughter, &c. or ud prefixed to dṛ to burst,
    and ac or al Unādi aff.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 100, col. 1.
    udara udara m. (ut-ṛ être saillant?) ventre; lat. uterus.

    Guerre.

    udarī f. enflure du ventre, t. de méd.

    udaragranthi m. (granthi) affection chronique de l'abdomen, le spleen des Anglais, t. de méd.

    udaratrāṇa n. (trā) cuirasse ou cotte protégeant le ventre.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 142, col. 1.
    udara- nt. ventre ; estomac ; sein, ventre maternel ; intérieur, partie interne.

    °tāḍam abs. en se frappant le ventre.

    °pātra- nt. estomac considéré comme vase.

    °bharaṇa- nt. fait d'emplir le ventre.

    °randhra- nt. n. d'une partie du ventre d'un cheval.

    °vistāra- m. corpulence.

    °śāṇḍilya- m. n. d'un Ṛṣi.

    °stha- a. situé dans le ventre (de la mère) ; m. feu de la digestion.

    udaraṃ-bhara- a. vorace ; -tā- f. voracité.

    udare-mukha- a. qui a la bouche sur le ventre.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 915.
    udára n. Uṇ. 5, 19 (udára und udará). SIDDH. K.249,b,1. ein adj. comp. auf udara hat den Acut auf der ersten Silbe P. 6, 2, 107. 108 und im f. ā und ī 4, 1, 55.

    1) der hohle Leib, Bauch; metaphorisch für Höhlung, Inneres AK. 2, 6, 2, 28. H. 604 (nach Einigen m. f. n. Sch.). an. 3, 524. MED. r. 117. yadūvâdhyamùdarâsyāpàvātî ṚV. 1, 162, 10. sarò na prā̂syùdarâm 8, 1, 23. 2, 1. 67, 7. 80, 5. yasyā̂ ùdaràmāmâyat 10, 86, 23. 1, 25, 15. 30, 3. 40, 9. AV. 4, 16, 7. 34, 1. 10, 7, 32. 10, 22. udare hi vā annamatti ŚAT. BR. 8, 6, 2, 13. 1, 6, 3, 17. 7, 5, 1, 38. udarato nirūhanti 4, 5, 2, 3. udarasarpín auf dem Bauche kriechend 7, 1, 1, 2. vāgbāhūdarasaṃyataḥ M. 4, 175. 8, 125. YĀJÑ. 3, 95. SUŚR. 1, 66, 2. ŚĀK. 38. vātenodaraṃ pūrayitvā HIT. 23, 7. udarapūraṇa PAÑCAT. 125, 11. I, 28. svodarapūraka AK. 3, 1, 21. dagdhodara ein hungriger Magen HIT. I, 62. anūdara (die Länge durch das Versmaass gesichert) ohne Bauch MBH. 14, 1305. kuṇḍodara (kṣepe) P. 6, 2, 108, Sch. pāṭitodarā KATHĀS. 26, 223. mahodarī R. 3, 23, 15. kṛśodarī 5, 13, 48. VIKR. 154. KATHĀS. 26, 157. ŚRUT. 31. nirnatodarī R. 6, 74, 8. — yadā hyevaiṣa etasminnudaramantaraṃ kurute TAITT. UP. 2, 7. udare gṛhasya PRAB. 52, 13. girikandarodara ŚĀNTIŚ. 1, 5. vadanodara HIT. II, 40. taḍāgodarasaṃsthānāṃ parīvāha ivāmbhasām PAÑCAT. II, 157. puṇḍarīkodara HIḌ. 1, 2. tāmarasodara AMAR. 88. kamalodara PAÑCAT. 260, 11. ŚĀK. 147. tāmrodareṣu - tarupallaveṣu RAGH. 5, 70. kusumamiva pinaddhaṃ pāṇḍupatrodareṇa ŚĀK. 18. DHŪRTAS. 74, 3. dhārā javena patitā jaladodarebhyaḥ MṚCCH. 76, 15. ṚT. 3, 12. ghanānāṃ vārigarbhodarānāṃ ŚĀK. 166. latādipihitodara ein durch Schlingpflanzen eingeschlossener Raum AK. 2, 3, 8.

    — 2) Wasserbauch (medicinisch: udakodara): tasya hodaraṃ jajñe AIT. BR. 7, 15.

    — 3) Anschwellung des Leibes, Bezeichnung einer Krankheitsklasse, welche acht verschiedene Formen (in der That ganz verschiedene, sämmtlich im Unterleibe auftretende Krankheiten) in sich begreift: vātodara, pittodara, śleṣmodara (kaphodara), dūṣyudara (triliṅgodara), plīhodara (yakṛdudara), baddhaguda, parisrāvyudara (āgantukodara), udakodara (dakodara, jalodara), die letzte die eigentliche Wassersucht. WISE 354. SUŚR. 1, 275. fgg. 2, 86. fgg. Vgl. gulmodara .

    — 4) aṅguṣṭhodara die dicke, innere Seite des Daumens: aṅguṣṭhodarapariṇāha SUŚR. 2, 49, 7. 197, 3.

    — 5) Schlacht H. an. 3, 524. MED. r. 117. BALA beim Sch. zu NAIṢ. 7, 81. — Wohl wie udāra von ar mit ud .

    ☞ vol. 5, p. 1171.
    udara

    1) ko hi nāma nu kurvīta kevalodarapūraṇam KATHĀS. 60, 34. śātodarī adj. VARĀH. BṚH. S. 58, 50. mahodarā adj. 78, 18. Uebertragen: darpaṇodara 4, 2. brahmāṇḍodare Spr. 1994.

    — 3) Verz. d. Oxf. H. 313,b,26. 357,a, No. 849. fg. °cikitsā 306,b,2 v. u. °nidāna a,32.

    — 4) yavodara der dicke Theil eines Gerstenkorns MIT. 152, 11; vgl. VARĀH. BṚH. S. 79, 8.

    — Vgl. mahodara, lambodara, sahodara, sodara .

    Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda

    ☞ p. 253.
    udára, n., ursprünglich „Anschwellung” [von ar mit úd], daher der Bauch.

    -am {42,9}; {621,23}; {622,1}; {687,7}; {912,23}.

    -asya ū́vadhyam {162,10}.

    -e {30,3}; {700,5}.

    -eṣu {25,15}.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 229, col. 1.
    udára n. (adj. Comp. f. ā und ī)

    — 1) Bauch ; Mutterleib 73,9. 11. 105,28. m. CARAKA. 1,20.

    — 2) Wasserbauch und überh. Anschwellung des Leibes (Bez. einer best. Krankheitsklasse).

    — 3) der dicke Theil eines Dinges (z.B. des Daumens , eines Korns).

    — 4) Höhlung , das Innere eines Dinges.

    — 5) Kampf NAIṢ. 7,81.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 56, col. 2.
    udará n. (adj. — ° f. ā u. ī) Bauch, Mutterleib, Wasserbauch (Krankheit), Höhlung.
    ☞ p. 539, col. 1.
    udára st. udará.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 113, col. 3.
    udara n. °Ellbogen, H 43, 278.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 47, col. 2.
    udara m. (r. ṛ praef. ut s. a) venter (lat. uterus).

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 59.
    udara;
    ūruḥ sakthi picaṇḍaṃ jaṭharodaratundakukṣigarbhāḥ syuḥ .. 515 ..
    2.1.1.515
    ☞ p. 95.
    udara;
    udare jale kṛpīṭaṃ sambādhaḥ saṅkaṭe bhage'pyuktaḥ .
    5.1.1.827

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1149, col. 2.
    udara na0 ud + ṛ—ap . 1 jaṭhare nābhistanayormadhyabhāge .
    “daśa sthānāni daṇḍasyetyupakramya “upasthamudaraṃ jihvā hastau
    pādau ca pañcamau . cakṣurnāsā ca karṇṇau ca dhanaṃ deha
    stathaivaca” manuḥ . “mastakodarapṛṣṭhanābhilalāṭanāsācivuka-
    vastigrīvāityetā ekaikāḥ” śarīravibhāge suśrutaḥ .
    “udarañca gudau koṣṭhyau vistāro'yamudāhṛtaḥ” yā0 smṛ0 .
    “udare'nnapaktiḥ” śata0 brā0 8, 6, 21, 3 . “udaraṃ
    pārimāti muṣṭinā” “sadasatsaṃśayagocarodarī” naiṣa0
    ādhāre ap . 2 yuddhe . 3 madhyabhāgamātre ca “tāmro-
    dareṣu tarupallaveṣu” raghuḥ “latādivihitodare” ama0
    “kusumamiva pinaddhaṃpāṇḍupatrodareṇa” śaku0 ud + dṛ—ap
    pṛṣo0 dalopaśca, udarasthatvādvāsyodaraśabdavācyatā
    “tātsthyāttaddharmmatābhyāñca tatsamīpatayā'pi ca . tat-
    sāhacaryyāt śabdānāṃ vṛttiruktācaturvidhā” bhā0 pra0 ukteḥ .
    4 udararoge . udararoganidānādi suśrute uktaṃ yathā
    “athāta udarāṇāṃ nidānaṃ vyāṇvāsyāmaḥ . dhanvantarirdha-
    rmabhṛtāṃ variṣṭho rājarṣirindrapratimo babhūva . brahmarṣiputraṃ
    vinayopapannaṃśiṣyaṃ śubhaṃ suśrutamanvaśātsaḥ . pṛthak samastai-
    rapi ceha doṣaiḥ plīhodaraṃ baddhagudaṃ tathaiva . āgantukaṃ
    saptamamaṣṭamañca dakodaraṃ ceti vadanti tāni . sudurbalāgnera-
    hitāśanasya saṃśuṣkapūtyannaniṣevaṇādvā . snehādimi-
    thyācaraṇācca jantorvṛddhiṃ gatāḥ koṣṭhamabhiprapannāḥ . gul-
    mākṛtivyañjitalakṣaṇāni kurvanti ghorāṇyudarāṇi doṣāḥ .
    koṣṭhādupasnehavadannasāro niḥsṛtya duṣṭo'nilaveganunnaḥ .
    tvacaḥ samunnamya śanaiḥ samantādvibarddhamāṇo jaṭharaṃ karoti .
    tatpūrvvarūpaṃ balavarṇakāṅkṣābalīvināśī jaṭhare hi rājyaḥ .
    jīrṇāparijñānavidāhavatyo vastau rujaḥ pādargataśca śophaḥ .
    saṅgṛhya pārśvodarapṛṣṭhanābhīryadvarddhate kṛṣṇasirāvanaddham .
    saśūlamānāhavadugraśabdaṃ satodabhedaṃ pavanātmakaṃ tat 1 .
    yacchoṣatṛṣṇājvaradāhayuktaṃ paittaṃ sirā yatra bhavanti pītāḥ .
    pītākṣiviṇmūtranakhānanasya pittodaram 2 tattvacirābhivṛ-
    ddhi . yacchītalaṃ śuklasirāvanaddhaṃ gurusthiraṃ śuklanakhānanasya .
    snigdhaṃ mahacchophayutaṃ sasādaṃ kaphodaram 3 tacca cirābhi-
    vṛddhi . striyo'nnapānaṃ nakharomamūtraviḍārttavairyuktamasādhuvṛttāḥ .
    yasmai prayacchantyarayo garāṃśca duṣṭāmbudūṣīviṣasavanādvā .
    tenāśu raktaṃ kupitāśca doṣāḥ kurvanti ghoraṃ jaṭharaṃ trili-
    ṅgam 5 . tacchītavātābhrasamudbhaveṣu viśeṣataḥ kupyati dahyate ca .
    sa cāturo mūrcchati samprasaktaṃ pāṇḍuḥ kṛśaḥ śuṣyati
    tṛṣṇayā ca . prakīrttitaṃ dūṣyudarantu ghoraṃ plīhodaram
    kīrttayato nibodha . vidāhyabhiṣyandiratasya jantoḥ praduṣṭa-
    matyarthamasṛk kaphaśca . plīhābhivṛddhiṃ satataṃ karoti plīho-
    daram 5 tatpravadanti tañjñāḥ . vāme ca pārśve parivṛddhimeti
    viśeṣataḥ sīdati cāturo'tra . mandajvarāgniḥ kaphapittali-
    ṅgairupadutaḥ kṣīṇabalo'tipāṇḍuḥ . savyetarasmin yakṛti praduṣṭe
    jñeyaṃ yakṛddālyudaraṃ tadeva . tasyāntramannairupalepibhirvā bā-
    lāśmabhirvā sahitaiḥ pṛthagvā . sañcīyate tatra malaḥ sadoṣaḥ
    krameṇa nāḍyāmiva saṅkarohi . nirudhyate cāsya gude purīṣaṃ
    nireti kṛcchrādapi cālpamalpam . hṛnnābhimadhye parivṛddhi-
    meti yaccodaraṃ viṭsamagandhikañca . pracchardayat badvagudaṃ 6
    vibhāvyaṃ tataḥ parisrāvyudaraṃ nibodha . śalyaṃ yadannopapa-
    hitaṃ tadantraṃ bhinatti yasyāgatamanyathā vā . tasmāt snutā-
    ntrātsalilaprakāśaḥ srāvaḥ sravedvai gudatastu mūyaḥ . nābheradha-
    ścodarameti vṛddhiṃ nistuddhyate'tīva vidahyate ca . etatpari-
    srābyudaraṃ 7 pradiṣṭaṃ dakodaraṃ kīrttayato nibodha . yaḥ
    snehapīto'pyanuvāsito vā vānto virikto'pyatha bā nirūḍhaḥ .
    pibejjalaṃ śītalamāśu tasya srotāṃsi duṣyanti hi tadva-
    hāni . snehopalipteṣvatha vāpi teṣu dakodarampūrva-
    vadabhyupaiti . sigdhaṃ mahatsamparivṛttanāmi bhṛśonnataṃ pūrṇṇa-
    mivāmbunā ca . yathā dṛtiḥ kṣubhyati kampate ca śabdāyate
    cāpi dakodaraṃ 8 tat . ādhmānaṃ gamane'śaktirdaurbalyaṃ
    durbalāgninā . śophaḥ sadanamaṅgānāṃ saṅgo vātapurīṣayoḥ .
    dāhastṛṣṇā ca sarveṣu jaṭhareṣu bhavanti hi . ante sali-
    labhāvantu bhajante jaṭharāṇi tu . sarvāṇyeva parīpākāttadā-
    tāni vivarjjayet” . vistarastu bhā0 pra0 dṛśyaḥ . garbhapā-
    tanajārogā yakṛtplīhajalodarāḥ ityukteḥ puṃstvamapi .
    5 alpe tri0 “udaramantaraṃ kurute” śrutiḥ