• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • udakya


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 153, col. 2.
    Udakya, as, ā, am, being in water; (ā), f. a woman

    in her courses (requiring water for purification).

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 301, col. 1.
    udakya a. [udakamarhati daṃḍā° yat]

    1 Requiring water.

    2 Being in water.

    — kyā A woman in her courses (requiring water for purification).

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 84.
    udakya a. being in water; f. ā a woman in her courses.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 50, col. 2.
    udakya udak-ya, a. being in the water; ā, f.
    menstruating; -gamana, n. intercourse with
    a woman in her courses.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 1321, col. 3.
    uda—°kya a m. or n. a water-plant, Kauś.
    ☞ p. 183, col. 3.
    udakya b mfn. being in water, Kauś.; Pāṇ.
    ☞ p. 183, col. 3.
    wanting water (for purification)

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 418.
    udakya a. [udakamarhati daṇḍā˚ yat] 1 Requiring water. -2 Being in water. -kyā A woman in her courses (requiring water for purification). nodakyayābhibhāṣeta yajñaṃ gacchenna cāvṛtaḥ Ms.4.57;5.85. (na) bhuñjītodakyayā dṛṣṭam Bhāg.6.18.49.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 910.
    udakya (von udaka)

    1) adj. am Ende eines comp. in Bezug auf den Accent gaṇa vargyādi zu P. 6, 2, 131.

    a) im Wasser befindlich: taṇḍula KAUŚ. 22, 56.

    — b) f. udakyā́ menstruirend gaṇa daṇḍādi zu P. 5, 1, 66 (udakamarhati). AK. 2, 6, 1, 21. H. 535. KĀTY. ŚR. 25, 11, 13. M. 4, 57. 208. 5, 85. 11, 173. YĀJÑ. 1, 168.

    — 2) udakyâ (saṃjñāyām) im gaṇa digādi zu P. 4, 3, 54.

    ☞ vol. 5, p. 1169.
    udakya

    1)

    b) LĀṬY. 2, 6, 14. MBH. 13, 5008.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 227, col. 3.
    udakya Adj.

    — 1) im Wasser befindlich.

    — 2) f. ā menstruirend. °gamana n. Beischlaf mit einer m. Frau GAUT. 23,34.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 56, col. 1.
    udakya im Wasser befindlich.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 113, col. 2.
    udakya = udaśyāmāka, Kauś. 22, 10.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1133, col. 1.
    udakya tri0 udakamarhati daṇḍā0 yat . 1 jalārhe vrīhyādau .
    2 tatsnānārhe'śucau 3 ṛtumatyāṃ strī . tasyāśca snānadiva
    saparyyantamaśuddheḥ tataḥ śuddhyarthamudakārhatvāt tathātvam . “uda-
    kyā sūtikā vāpi antyajaṃ saṃspṛśedyadi . trikhatreṇaiva
    śudhyeta iti śātātapo'bravīt” śu0 ta0 vṛddhaparā0 .
    “udakyayā ca saṃbhāṣāṃ na kurvvīta kadācana” bhā0 a0 pa0
    104 a0 . “udakyayāsate ye ca dvijāḥ kecidana-
    snayaḥ” bhā0 śānti0 165 a0 . atha prasaṅgāt prathama-
    rajodarśanatithyādiphalatadīyadharmabhedā ucyante te ca vidhā-
    mapārijāte darśitā yathā . “prathamarttau dvitīye vā śubhāśubha
    nirīkṣaṇam . karttavyaṃ jñātipriḥ samyag dharmmaśāstrabidhāna-
    taḥ” . tatra vastraphalam . varāhasaṃhitāyām “subhagā śvetava-
    strāḍhyā rogiṇīraktavāsasā . nīlāmbaradharā nārī vidhavā
    jāyate dhruvam . bhoginī pītavastrā syānnavavastrā patibratā .
    durbhagā śīrṇavastrā ca sumagā kṣaumavastriṇī” . rajovarṇaphalam .
    “ālohite bhavedbandhyā śvetavarṇe ca putriṇī . kṛṣṇe ca
    vidhavā nārī rajasyetattulakṣaṇam” vivāhottarakālabheda-
    phalam “ūḍhānāṃ vatsarārdhena māse pakṣe tathā khalu . raja
    sodarśanaṃ strīṇāṃ sarvadaivāśubhāvaham” . atha tithiphalam
    “ādyarttau vidhavā nārī pratipadyāvṛtā'sṛjā . vaidhavyadā
    pratipadā dvitīyā putravarddhinī . saubhāgyadā tṛtīyā
    ca caturthī sukhanāśinī . pañcamī subhagā caiva paṣṭhī
    sampattināśinī . saptamī dhananāśāya, putradā sokhya
    dāṣṭamī . navamī kleśadā strīṇāṃ daśamī ca sukhapradā .
    ekādaśyarthanāśāya dvādaśī rativarddhinī . trayodaśī śubhā-
    jñeyā durbhagā ca caturdaśī . paurṇamāsī tvamāvāsyā
    duḥkharogavivarddhinī” . atha māsaphalam tatraiva “caitremāsi
    viśeṣeṇa vaidhavyaṃ labhate dhruvam . vaiśākhe bahuputrāḍhyā jyaiṣṭhe
    rogāvṛtā bhavet . āṣāḍho mṛtyudaḥ proktaḥ śrāvaṇodhanahā
    bhavet . bhādre tu durbhagā klīvā hyāśvine ca tapasvinī .
    kārttike nirddhanā bālā mārgaśīrṣebahuprajā . pauṣe syāt
    puṃścalī nārī māghe putrasukhānvitā . phālgune sarvva
    sapannā prathamarttau phalaṃ smṛtam” . athavāraphalam . “ā-
    ditye vidhavā nārī some dainyamavāpnuyāt . maṅgale
    hyāptaghātāya budhe ca dhaninī bhavet . gurau ca bharttṛsukhadā
    kanyāputrapasūrbhṛgau . pauścalyakāriṇī mande mriyate
    bhartturagrataḥ” . anyatrānyathāpi “rugṇā patibratā duḥkha
    putriṇī bhogabhāginī . pativratā kleśabhogā sūryyavārādiṣu
    kramāt” atha velāphalam . “prātaḥkāle rajaḥ strīṇāṃ
    prathasaṃ śokavarddhanam . saṅgave sukhasantatyai madhyāhne dhana-
    santatiḥ . aparāhṇe dhanāvāptiḥ sāyāhne madhyamaṃ phalam .
    pūrvvarātre sukhāyālaṃ madhyarātre dhanakṣayaḥ . pararātre'rtha
    nāśāya prathamarttuphalaṃ smṛtam” . atha sthānaphalam .
    “gṛhamadhye susvāvāptirgṛhadvāre viyoginī . śayyāyāṃ
    sukhadā bhūmāvanekāpatyasantatiḥ” . draṣṭṛphalam . “pura-
    ndhyrā dṛśyate yattu rajaḥ strīṇāṃ susvāya tat . viśvastayā
    tu yaddṛṣṭaṃ rajo vaidhavyadaṃ smṛtam . rajaḥ paśyati cetka-
    nyā pumānvā tatsukhaṃ bhavet . svayaṃ dṛṣṭaṃ tathā strīṇā
    mātmaghātāya kalpate” . athāvāsaphalam . “piturgṛhe rajo
    dainyaṃ vidadhāti pituḥ kule . devasthāne pitṛsthāne
    dhanasthāne'nyaveśmani . mārge bharttṛviyoge ca caṇḍālāḍhye
    mṛtaprajā” . atha nakṣatra phalam . “aśvinī sukhadā strīṇāṃ
    bharaṇī kāmabarddhinī . kṛttikā dainyadā jñeyā rohiṇī
    sukhadā bhavet . mṛgastu kāmabhogāya sukhadaṃ rudradaivatam .
    adityṛkṣaṃ sukhaṃ dadyādgurubhaṃ sukhavarddhanam . aśleṣā śu-
    bhanāśāya śokāyātha maghā matā . vaidhavyaṃ phalgunīdvandve
    hastaḥ putvivarddhanaḥ citrā citratanuṃ nārīṃ kurute
    nātra saṃśayaḥ . svātī śubhāya nārīṇāṃ viśākhā sukha-
    nāśinī . anurādhārthabhogāya jyeṣṭhā bhartṛviyogadā .
    śubhahāpyaśubhaṃ mūlaṃ pūrvvaṣāḍhārthanāśinī . sukhadā cota-
    rāṣāḍhā śravaṇaḥ sukhavarddhanaḥ . dhaniṣṭhāpañcakaṃ strīṇāṃ pratha-
    marttau sukhapradam . tithirekaguṇā proktā nakṣatraṃ ca catu-
    rguṇam . bāraḥ ṣaṣṭhaguṇo jñeyo māsaścāṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ .
    vastraṃ daśaguṇaṃvidyāddarśanaṃ ca tato'dhikam . aśubhaṃ cedrajaḥ
    strīṇāṃ prathamarttau hi dṛśyate . vidhāna tatra karttavyama-
    riṣṭaghnaṃ viśeṣata” iti . atha yogādiphalam . pari-
    dhasya tu pūrvvārddhe vyatīpāte ca vaidhṛtau . vyāghātaśūlayo-
    rviṣṭyāmaśubhaṃ prathamārttavam” . viṣṭirviṣṭi bhadretyarthaḥ . anya-
    trāpi . “amā saṃkrāntiviṣṭyādau vyatīpāte ca vaidhṛtau .
    parighasya tu pūrvvārddhe ṣaṭca gaṇḍātigaṇḍayoḥ . vyāghāte
    nava, śūle tu nāḍyaḥ pañcadaśaiva tu . vaidhavyamarthahāniñca su-
    tanāśaṃ mahat bhayam . vaidhavyaṃ śatruvṛddhiñca dāridryaṃ kṣīṇajīva-
    nam . tejohāniṃ samāyāti eṣu puṣpavatī kramāt . atha
    rāśiphalam . “meṣe savyabhicārā syādvṛṣabhe parabhogiṇī .
    mithune dhanabhogāḍhyā karkaṭe vyabhicāriṇī . puṣpāḍhyā
    siṃharāśau tu kanyāyāṃ śrīmatī tathā . vilakṣaṇā tu-
    lāyāṃ tu vṛścike tu patibratā . duścāriṇī dhanuḥpūrve
    tvapare ca patibratā . makare mānahīnā ca kumme nirddhana
    bandhyatā . mīne vilakṣaṇā lagne grahasaṃsthā vivāha-
    vat” . atha lagnaphalam nārasiṃhīye0 . “lagnasya saptama-
    sthāne sūryyo vaidhavyakārakaḥ . putrahānikarastvāro budhaḥ
    satputrado bhavet . vṛhaspatirdhanāyuṣyaṃ śukraḥ sāpatnyakā-
    rakaḥ . śanaiścare ca bandhyā syādrāhau tu maraṇaṃ dhruvam” .
    atha guruśukrodayaphalam . “āyuḥ śrīḥ prītirārogyamudite
    gurubhārgave . mandodaye virodhaḥ syāt kleśaḥ syāttāmasodaye .
    tāmaso rāhuḥ . anyacca . “saṃmārjanīkāṣṭhatṛṇāgniśūrpān
    haste dadhānā kulaṭā tadā syāt . talpopayoge tamasi-
    sthitā ceddṛṣṭaṃ rajo bhāgyavatī tadā syāt” ityādi sarvaṃ
    jyotiḥśāsrato'vagantavyam .
    atha ṛtusvarūpam . “nābhimūle sthitaṃ puṣpañcaturdalasama-
    nvitam . tāsvan sarvāśca dadhate garbhasambhavakāraṇam .
    adhomukhaṃ sthitaṃ strīṇāṃ taddala mukulākṛti . bālyāt-
    paravaya prāptau mukulaṃ vikasadbhavet . utphullaṃ kusumaṃ strīṇāṃ
    svabhāvāt prasravedrajaḥ . tadā prabhṛti sarvāsāṃ māsi māsi-
    ṛturbhavediti” . atha prathamarttau maṅgalācāraḥ prayo-
    gapārijāte smṛticandrikāyām . “prathamarttau tu puṣpiṃṇyāḥ
    patiputravatī striyāḥ . akṣatairāsanaṃ kuryyāttasmiṃstāmu-
    paveśayet . haridrāgandhapuṣpādīn dadyāttāmbūlakasrajaḥ .
    āśiṣovācayeyustāḥ patiputravatī bhava . dāpairnīrājanaṃ
    kuryātsadīpe vāsayedgṛhe . tāḥ sarvāḥ pūjayetpaścādgandhapuvyā-
    kṣatādibhiḥ . lavaṇāpūpamudgādi dadyāttābhyaḥ svaśa-
    ktitaḥ” . anyaccāha dakṣaḥ . “ārttavābhiplutā nārī naikā
    veśmani saṃviśet . na saṃsargaṃ brajedadbhiḥsnātvā pāpāt-
    pramucyate . añjanābhyañjane svānaṃ pravāsaṃ dantadhāvanam .
    na kuryātsārttavā nārī grahāṇāmīkṣaṇaṃ tathā . nakhānāṃ
    kṛntanaṃ rajjutālapatrādibandhanam” . netyanuvṛttau saeva “dagdhe
    śarāve bhuñjīta peyaṃ cāñjalinā pibet” . atha rajasvalā
    sparśaśuddhividhānam smṛtiratnāvalyāṃ dakṣaḥ “udakye dve
    sagotre vā savarṇe vā'thavā punaḥ . tayoḥ snānaṃ mithaḥ
    sparśe pañcagavyaṃ tataḥ pibet . savarṇe yonisambandhe sagītre
    ca rajasvale . mithaḥ saṃspṛśato'matyā snānamātreṇa śu-
    ddhyataḥ . matyaikarātraṃ nāśnītaḥ pañcagavyaṃ pibettataḥ .
    udakyayoryadānyonyamasambandhaḥ savarṇayoḥ . spṛśedamatyā
    snātvā ca tasminnādyāt śucirbhavet” . tasmin sparśa-
    dine . “matyā tu nā''dyādāśuddherbhuktā cet prativāsaram .
    upoṣaṇaṃ tadā kecidāhustadidanasaṃkhyayā . upavāse-
    tpaśaktā cettatsamaṃ dānamācaret . sambhāṣetāṃ spṛśetāṃ
    vā brāhmaṇyau ca rajasvale . āsnānakālānnāśnīto-
    hyubhe matyā mithaḥ kvacit . svātvopavāsaṃ kuryyātāṃ
    pañcagavyena śudhyataḥ . evamabhyasataścābdaprāyaścitaṃ samā-
    caret . matyā rajasvalānyonyaṃ vṛṣalīṃ brāhmaṇī spṛ-
    śet . āsnānakālānnāśnīyādatikṛcchraṃ samācaret . cā-
    ṇḍālaṃ sārttavā nārī saṃspṛśet bhojanāntare . vāgyatā
    bahirāsīnā''snānakālādupoṣaṇam . prājāpatyañcaret pa-
    ścāt pañcagavyaṃ tataḥ pibet . viprān dvādaśasaṃkhyākān
    bhojayitvā viśudhyati . puṣpiṇī saṃspṛśenmohādaśuddhaṃ vā
    naraṃstriyam . snānādarvāṅ na muñjīta bhūktvā kṛcchraṃ samā-
    caret . spṛṣṭvodakyā pañcanakhān dviśaphaikaśaphān paśūn .
    aṇḍajāni ca sarvāṇi nādyādā snānavāsarāt” . parā-
    śaraḥ . “rajasvalā yadā daṣṭā śunā jambūkarāsanaiḥ .
    pañcarātraṃ nirāhārā pañcagavyena śuddhyati . urddhaṃ tu dvi-
    guṇaṃ yāme rvaktre tu triguṇaṃ tathā . caturguṇaṃ smṛtaṃ mūrddhni
    daṃśe'nyatrāvratā mavediti” .

    tasyā vaimittikasnānaśuddhisnānaprakārastatraiva darśitaḥ
    yathā . tatra vaimicikasnātaprakārastu smṛvyarthasāre . “snāne
    naipittike prāptai rajodarśane pātrāntaritatoyena snātvādbhiḥ
    siktagātrā sāṅgopāṅgaṃ vastraṃ saṃniṣpīḍyānyavastradhāraṇaṃ
    kṛtvā vratañcarediti” . atha śuddhisnānaṃ smṛtyarthasāraeva .
    “rajasvalā ṣaṣṭimṛttikāmiḥ śausaṃ kṛtvā malaṃ prakṣālya-
    dantadhāvanapūrvvakaṃ saṃgave snāyāt” iti . atha snānā-
    nantaramapi rajaḥkhyave viśeṣo'bhidhīyate . kātyāyanena
    “rajasvalā sadā nārī trirātramaśucirbhavet . prathame'hani
    cāṇḍālī dvitīye brāhmaghātinī . tṛtīye rajakī proktā
    caturthe'hani śuddhyati . marttuḥ śuddhā caturthe'hni snātā
    nāro rabasvalā . daive karmaṇi pitrye ca pañcame'-
    hani śuddhyatī” tyuktvābhihitam . “rāgajaṃ rogajañcaiva dravya
    jaṃ kālajaṃ tathā . yadrāgarogadravyotthaṃ tadraktaṃ prāha mā-
    rgavaḥ . kālajaṃ tu rajaḥsaṃjñaṃ tasmāt tatraiva sā'-
    śuciḥ” . eṣāṃ lakṣaṇāni . “arvāk prasūterutpannaṃ medo-
    badhyāṅgavāsu ṇat . tadrāgajamiti proktaṃ prajodbheda-
    samudbhavam . rogeṇa yadraśaḥ strīṇāmanvahaṃ saṃpravarttate .
    nā'śusiḥ strī tatastena yato vaikārikaṃ malam . antryadi-
    doṣavaiṣamyādasakṛtsaṃpravarttate . rogajaṃ tatsamuddiṣṭamatha
    dravyajamucyate . dravyajaṃ dhātuvaiṣamyahetudravyopabhogaja-
    miti” . “ārabhya cārttavadinādekaviṃśativāsare . māsā-
    dūrddhvaṃ rajoyat syāttatkālajamudāhṛtam . rajasvalā yadā
    nārī punareva rajasvalā . sā0 viṃśatidinādūrddhva
    trirātramaśucirbhavet” . tataḥ pūrvaṃ tu “rajasvalā yadi
    snātā puvareva rajasvalā . aṣṭādaśadinādarvāgaśucitvaṃ
    na vidyate . ekobaviṃśaterarvāgekāhaṃ syāt tatodvyaham .
    viṃśatpramṛtyuttareṣu trirātramaśucirbhavediti” . kaśya-
    pastu . “rajasvalā satī nārī punareva rajasvalā .
    aṣṭādaśāhāt prāmbāpi aśuciḥ syāttrirātrakam .
    trayodaśadivādūrddhvaṃ rajasā yujyate yadā . aṣṭādaśāhāt
    vāgvā'pi trirātramiti niścayaḥ . ekādaśetvaho'rātraṃ
    trirātraṃ dvādaśe'hani . urddhvaṃ trirātraṃ vijñeyamiti kuṇḍa-
    licoditamityādi” parasparavirudvavacanam” jātiguṇavayo'-
    sthādeśarbhadena vyavasthāpanīyam” . snānakālottarānuttaratvena
    vyavastheti raghu0 . rajaḥkālājñāne prajāpatirāha “avijñāte
    male sā ca malavadvasanā yadi . kṛtaṃ geheṣu juṣṭhaṃ syācchu-
    ddhistasyāḥ trirātrataḥ . rajaḥ prāptakālasaṃdehe'pi saevāha .
    “niḥsaṃdehe parijñāne ārttave śuddhikāraṇam . saṃdeha-
    mātre snānaṃ syādityuvāca prajāpatiriti” . atha rātrau
    rajodarśane viśeṣaḥ . “arddharātraparyyantaṃ pūrvvadinamivyapare
    paradinagaṇanā vā trimāgāyā rātrermāgadvayaṃ pūrvvadi-
    yāntargatamityavye . sūryyedayābadhipūrvadinamityapare . tadāha
    kāśyapaḥ . “udite tu yadā sūryye nārīṇāṃ dṛśyate rajaḥ .
    janavaṃ vā vipattirvā yasyāhastasya śarvaro . arddharātrāvadhiḥ
    kālaḥ sūtakādau vidhīyate . rātriṃ kuryyāttribhāgāṃ tu
    dvau bhāgau pūrpagāmiṇau . uttamo'ṃśaḥ pragātena yujya-
    te mṛtasūtake . rātrāveva samutpanne mṛte rajasi sūtake .
    pūrvvameva dinaṃ grāhyaṃ yāvannāmyuditoraviriti” . atrāpi
    deśācārādinā vyavasthā draṣṭavyā . atha rajasvalāyā jva-
    rādirogasaṃbhave śuddhividhānaṃ smṛtyarthasāre . rajasvalāṃ
    jvaritāṃ caturthe'hani sacelanavagāhyācamya daśakṛtvodvādaśa
    kṛtvo vānyā tāṃ spṛṣṭācamediti” . uśanāpi “jvarā-
    bhimūtā thā mārī rajasāpi pariplutā . kathaṃ tasyā bhave-
    cchaucaṃ śuddhiḥ syāt keva karmaṇā? . caturthe'hani saṃprāpte
    smṛśedanyā tu tāṃ striyam . sā sacelāvagāhyāpaḥ snātvā
    snātvā punaḥ spṛśet . daśadvādaśakṛtvo vā ācāmecca punaḥ
    punaḥ . anve ca vāsasāṃ tyāmastataḥ śuddhā bhavettu sā . dadyā-
    cchaṃktyā tatodānaṃ pruṇyāhena viśudhyati . āturāṇāṃ tu sarve-
    ṣāmevaṃ śuddhirvidhīyata” iti . athodakyāspaṣṭānāṃ
    cetanānāṃ sacelaṃ snānam acetanapīṭhādīnāṃ prakṣāla
    naṃ, tatrodakyādispṛṣṭācetanasparśe ācamanam “udakyā'śu-
    ttibhiḥ snāyātsaṃspṛṣṭastairupaspaśediti” yājñavalkyaspara-
    raṇāt udakyādispṛṣṭacetanasparśe tu dvitīyasvāpi snāna-
    meva yathāha manuḥ “divākīrttimudakyāṃ ca patitaṃ sūti-
    kāṃ tathā . śavantatsparśinaṃ caiva spṛṣṭvā snānena śuddhyati”
    tṛtoyasya tvācamanaṃ yathāha saṃvarttaḥ “tatsmarśinaṃ spṛśe-
    dyastu snānaṃ tasya vidhīyate . ūrddhvamācamanaṃ proktaṃ dra-
    vyāṇāṃ prokṣaṇaṃ tathā” etadamativiṣayaṃ buddhipūrvasparśe
    tu tṛtīyasyāpi snānameva “patitacaṇḍālasūtikodakyā-
    śavasparśitat sparśyupasparśane sacelamupasparśanācchuddhiriti” gau-
    tamasyaraṇāt . caturthāsyācamanaṃ yathāha devasaḥ “upa-
    spṛśyāśucispṛṣṭaṃ tṛtīyaṃ cāpi mānavaḥ . hastau pādau
    ca toyena prakṣālyācamya śuddhyati” aśuddhasyodakyādisparśetu
    devalaḥ “aśuddhān svayamapyetānaśudvastu yadi spṛśet .
    sa śudhyatyupavāsena tathā kṛcchreṇa vā punaḥ . śvādisparśe
    tūpavāsaḥkṛcchrastu śvapacādike” iti . adhikamārttavaśabde
    808 pṛṣṭhe uktam .