Blog
Sanskrit
About
udakya
Sanskrit-English
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 153, col. 2 .
Udakya, as, ā, am, being in water; (
ā ), f. a woman
in her courses (requiring water for purification).
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 301, col. 1 .
udakya a. [
udakamarhati daṃḍā° yat ]
1 Requiring water.
2 Being in water.
— kyā A woman in her courses (requiring water for purification).
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 84 .
udakya a. being in water; f. ā a woman in her courses.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 50, col. 2 .
udakya udak-ya, a. being in the water; ā, f. menstruating; -gamana, n. intercourse with a woman in her courses.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 1321, col. 3 .
uda—°kya a m. or n. a water-plant,
Kauś.
☞
p. 183, col. 3 .
udakya b mfn. being in water,
Kauś. ;
Pāṇ.
☞
p. 183, col. 3 .
wanting water (for purification)
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 418 .
udakya a. [udakamarhati daṇḍā ˚ yat ] 1 Requiring water. -2 Being in water. -kyā A woman in her courses (requiring water for purification). nodakyayābhibhāṣeta yajñaṃ gacchenna cāvṛtaḥ Ms.4.57;5.85. (na ) bhuñjītodakyayā dṛṣṭam Bhāg.6.18.49.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 910 .
udakya (von
udaka )
1) adj. am Ende eines comp. in Bezug auf den Accent gaṇa vargyādi zu P. 6, 2, 131.
a) im Wasser befindlich : taṇḍula KAUŚ. 22, 56.
— b) f. udakyā́ menstruirend gaṇa daṇḍādi zu P. 5, 1, 66 (udakamarhati ). AK. 2, 6, 1, 21. H. 535. KĀTY. ŚR. 25, 11, 13. M. 4, 57. 208. 5, 85. 11, 173. YĀJÑ. 1, 168.
— 2) udakyâ (saṃjñāyām) im gaṇa digādi zu P. 4, 3, 54.
☞
vol. 5,
p. 1169 .
udakya 1)
b) LĀṬY. 2, 6, 14. MBH. 13, 5008.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 227, col. 3 .
udakya Adj.
— 1) im Wasser befindlich.
— 2) f. ā menstruirend. °gamana n. Beischlaf mit einer m. Frau GAUT. 23,34.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 56, col. 1 .
udakya im Wasser befindlich.
Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch
☞
p. 113, col. 2 .
udakya = udaśyāmāka , Kauś. 22, 10.
Vācaspatyam
☞
p. 1133, col. 1 .
udakya tri0 udakamarhati daṇḍā0 yat . 1 jalārhe vrīhyādau . 2 tatsnānārhe'śucau 3 ṛtumatyāṃ strī . tasyāśca snānadiva saparyyantamaśuddheḥ tataḥ śuddhyarthamudakārhatvāt tathātvam . “
uda- kyā sūtikā vāpi antyajaṃ saṃspṛśedyadi . trikhatreṇaiva śudhyeta iti śātātapo'bravīt ”
śu0 ta0 vṛddhaparā0 . “
udakyayā ca saṃbhāṣāṃ na kurvvīta kadācana ”
bhā0 a0 pa0 104 a0 . “
udakyayāsate ye ca dvijāḥ kecidana- snayaḥ ”
bhā0 śānti0 165 a0 . atha prasaṅgāt prathama- rajodarśanatithyādiphalatadīyadharmabhedā ucyante te ca vidhā- mapārijāte darśitā yathā . “
prathamarttau dvitīye vā śubhāśubha nirīkṣaṇam . karttavyaṃ jñātipriḥ samyag dharmmaśāstrabidhāna- taḥ ”
. tatra vastraphalam . varāhasaṃhitāyām “
subhagā śvetava- strāḍhyā rogiṇīraktavāsasā . nīlāmbaradharā nārī vidhavā jāyate dhruvam . bhoginī pītavastrā syānnavavastrā patibratā . durbhagā śīrṇavastrā ca sumagā kṣaumavastriṇī ”
. rajovarṇaphalam . “
ālohite bhavedbandhyā śvetavarṇe ca putriṇī . kṛṣṇe ca vidhavā nārī rajasyetattulakṣaṇam ”
vivāhottarakālabheda- phalam “
ūḍhānāṃ vatsarārdhena māse pakṣe tathā khalu . raja sodarśanaṃ strīṇāṃ sarvadaivāśubhāvaham ”
. atha tithiphalam “
ādyarttau vidhavā nārī pratipadyāvṛtā'sṛjā . vaidhavyadā pratipadā dvitīyā putravarddhinī . saubhāgyadā tṛtīyā ca caturthī sukhanāśinī . pañcamī subhagā caiva paṣṭhī sampattināśinī . saptamī dhananāśāya, putradā sokhya dāṣṭamī . navamī kleśadā strīṇāṃ daśamī ca sukhapradā . ekādaśyarthanāśāya dvādaśī rativarddhinī . trayodaśī śubhā- jñeyā durbhagā ca caturdaśī . paurṇamāsī tvamāvāsyā duḥkharogavivarddhinī ”
. atha māsaphalam tatraiva “
caitremāsi viśeṣeṇa vaidhavyaṃ labhate dhruvam . vaiśākhe bahuputrāḍhyā jyaiṣṭhe rogāvṛtā bhavet . āṣāḍho mṛtyudaḥ proktaḥ śrāvaṇodhanahā bhavet . bhādre tu durbhagā klīvā hyāśvine ca tapasvinī . kārttike nirddhanā bālā mārgaśīrṣebahuprajā . pauṣe syāt puṃścalī nārī māghe putrasukhānvitā . phālgune sarvva sapannā prathamarttau phalaṃ smṛtam ”
. athavāraphalam . “
ā- ditye vidhavā nārī some dainyamavāpnuyāt . maṅgale hyāptaghātāya budhe ca dhaninī bhavet . gurau ca bharttṛsukhadā kanyāputrapasūrbhṛgau . pauścalyakāriṇī mande mriyate bhartturagrataḥ ”
. anyatrānyathāpi “
rugṇā patibratā duḥkha putriṇī bhogabhāginī . pativratā kleśabhogā sūryyavārādiṣu kramāt ”
atha velāphalam . “
prātaḥkāle rajaḥ strīṇāṃ prathasaṃ śokavarddhanam . saṅgave sukhasantatyai madhyāhne dhana- santatiḥ . aparāhṇe dhanāvāptiḥ sāyāhne madhyamaṃ phalam . pūrvvarātre sukhāyālaṃ madhyarātre dhanakṣayaḥ . pararātre'rtha nāśāya prathamarttuphalaṃ smṛtam ”
. atha sthānaphalam . “
gṛhamadhye susvāvāptirgṛhadvāre viyoginī . śayyāyāṃ sukhadā bhūmāvanekāpatyasantatiḥ ”
. draṣṭṛphalam . “
pura- ndhyrā dṛśyate yattu rajaḥ strīṇāṃ susvāya tat . viśvastayā tu yaddṛṣṭaṃ rajo vaidhavyadaṃ smṛtam . rajaḥ paśyati cetka- nyā pumānvā tatsukhaṃ bhavet . svayaṃ dṛṣṭaṃ tathā strīṇā mātmaghātāya kalpate ”
. athāvāsaphalam . “
piturgṛhe rajo dainyaṃ vidadhāti pituḥ kule . devasthāne pitṛsthāne dhanasthāne'nyaveśmani . mārge bharttṛviyoge ca caṇḍālāḍhye mṛtaprajā ”
. atha nakṣatra phalam . “
aśvinī sukhadā strīṇāṃ bharaṇī kāmabarddhinī . kṛttikā dainyadā jñeyā rohiṇī sukhadā bhavet . mṛgastu kāmabhogāya sukhadaṃ rudradaivatam . adityṛkṣaṃ sukhaṃ dadyādgurubhaṃ sukhavarddhanam . aśleṣā śu- bhanāśāya śokāyātha maghā matā . vaidhavyaṃ phalgunīdvandve hastaḥ putvivarddhanaḥ citrā citratanuṃ nārīṃ kurute nātra saṃśayaḥ . svātī śubhāya nārīṇāṃ viśākhā sukha- nāśinī . anurādhārthabhogāya jyeṣṭhā bhartṛviyogadā . śubhahāpyaśubhaṃ mūlaṃ pūrvvaṣāḍhārthanāśinī . sukhadā cota- rāṣāḍhā śravaṇaḥ sukhavarddhanaḥ . dhaniṣṭhāpañcakaṃ strīṇāṃ pratha- marttau sukhapradam . tithirekaguṇā proktā nakṣatraṃ ca catu- rguṇam . bāraḥ ṣaṣṭhaguṇo jñeyo māsaścāṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ . vastraṃ daśaguṇaṃvidyāddarśanaṃ ca tato'dhikam . aśubhaṃ cedrajaḥ strīṇāṃ prathamarttau hi dṛśyate . vidhāna tatra karttavyama- riṣṭaghnaṃ viśeṣata ”
iti . atha yogādiphalam . pari- dhasya tu pūrvvārddhe vyatīpāte ca vaidhṛtau . vyāghātaśūlayo- rviṣṭyāmaśubhaṃ prathamārttavam ”
. viṣṭirviṣṭi bhadretyarthaḥ . anya- trāpi . “
amā saṃkrāntiviṣṭyādau vyatīpāte ca vaidhṛtau . parighasya tu pūrvvārddhe ṣaṭca gaṇḍātigaṇḍayoḥ . vyāghāte nava, śūle tu nāḍyaḥ pañcadaśaiva tu . vaidhavyamarthahāniñca su- tanāśaṃ mahat bhayam . vaidhavyaṃ śatruvṛddhiñca dāridryaṃ kṣīṇajīva- nam . tejohāniṃ samāyāti eṣu puṣpavatī kramāt . atha rāśiphalam . “
meṣe savyabhicārā syādvṛṣabhe parabhogiṇī . mithune dhanabhogāḍhyā karkaṭe vyabhicāriṇī . puṣpāḍhyā siṃharāśau tu kanyāyāṃ śrīmatī tathā . vilakṣaṇā tu- lāyāṃ tu vṛścike tu patibratā . duścāriṇī dhanuḥpūrve tvapare ca patibratā . makare mānahīnā ca kumme nirddhana bandhyatā . mīne vilakṣaṇā lagne grahasaṃsthā vivāha- vat ”
. atha lagnaphalam nārasiṃhīye0 . “
lagnasya saptama- sthāne sūryyo vaidhavyakārakaḥ . putrahānikarastvāro budhaḥ satputrado bhavet . vṛhaspatirdhanāyuṣyaṃ śukraḥ sāpatnyakā- rakaḥ . śanaiścare ca bandhyā syādrāhau tu maraṇaṃ dhruvam ”
. atha guruśukrodayaphalam . “
āyuḥ śrīḥ prītirārogyamudite gurubhārgave . mandodaye virodhaḥ syāt kleśaḥ syāttāmasodaye . tāmaso rāhuḥ . anyacca . “
saṃmārjanīkāṣṭhatṛṇāgniśūrpān haste dadhānā kulaṭā tadā syāt . talpopayoge tamasi- sthitā ceddṛṣṭaṃ rajo bhāgyavatī tadā syāt ”
ityādi sarvaṃ jyotiḥśāsrato'vagantavyam . atha ṛtusvarūpam . “
nābhimūle sthitaṃ puṣpañcaturdalasama- nvitam . tāsvan sarvāśca dadhate garbhasambhavakāraṇam . adhomukhaṃ sthitaṃ strīṇāṃ taddala mukulākṛti . bālyāt- paravaya prāptau mukulaṃ vikasadbhavet . utphullaṃ kusumaṃ strīṇāṃ svabhāvāt prasravedrajaḥ . tadā prabhṛti sarvāsāṃ māsi māsi- ṛturbhavediti ”
. atha prathamarttau maṅgalācāraḥ prayo- gapārijāte smṛticandrikāyām . “
prathamarttau tu puṣpiṃṇyāḥ patiputravatī striyāḥ . akṣatairāsanaṃ kuryyāttasmiṃstāmu- paveśayet . haridrāgandhapuṣpādīn dadyāttāmbūlakasrajaḥ . āśiṣovācayeyustāḥ patiputravatī bhava . dāpairnīrājanaṃ kuryātsadīpe vāsayedgṛhe . tāḥ sarvāḥ pūjayetpaścādgandhapuvyā- kṣatādibhiḥ . lavaṇāpūpamudgādi dadyāttābhyaḥ svaśa- ktitaḥ ”
. anyaccāha dakṣaḥ . “
ārttavābhiplutā nārī naikā veśmani saṃviśet . na saṃsargaṃ brajedadbhiḥsnātvā pāpāt- pramucyate . añjanābhyañjane svānaṃ pravāsaṃ dantadhāvanam . na kuryātsārttavā nārī grahāṇāmīkṣaṇaṃ tathā . nakhānāṃ kṛntanaṃ rajjutālapatrādibandhanam ”
. netyanuvṛttau saeva “
dagdhe śarāve bhuñjīta peyaṃ cāñjalinā pibet ”
. atha rajasvalā sparśaśuddhividhānam smṛtiratnāvalyāṃ dakṣaḥ “
udakye dve sagotre vā savarṇe vā'thavā punaḥ . tayoḥ snānaṃ mithaḥ sparśe pañcagavyaṃ tataḥ pibet . savarṇe yonisambandhe sagītre ca rajasvale . mithaḥ saṃspṛśato'matyā snānamātreṇa śu- ddhyataḥ . matyaikarātraṃ nāśnītaḥ pañcagavyaṃ pibettataḥ . udakyayoryadānyonyamasambandhaḥ savarṇayoḥ . spṛśedamatyā snātvā ca tasminnādyāt śucirbhavet ”
. tasmin sparśa- dine . “
matyā tu nā''dyādāśuddherbhuktā cet prativāsaram . upoṣaṇaṃ tadā kecidāhustadidanasaṃkhyayā . upavāse- tpaśaktā cettatsamaṃ dānamācaret . sambhāṣetāṃ spṛśetāṃ vā brāhmaṇyau ca rajasvale . āsnānakālānnāśnīto- hyubhe matyā mithaḥ kvacit . svātvopavāsaṃ kuryyātāṃ pañcagavyena śudhyataḥ . evamabhyasataścābdaprāyaścitaṃ samā- caret . matyā rajasvalānyonyaṃ vṛṣalīṃ brāhmaṇī spṛ- śet . āsnānakālānnāśnīyādatikṛcchraṃ samācaret . cā- ṇḍālaṃ sārttavā nārī saṃspṛśet bhojanāntare . vāgyatā bahirāsīnā''snānakālādupoṣaṇam . prājāpatyañcaret pa- ścāt pañcagavyaṃ tataḥ pibet . viprān dvādaśasaṃkhyākān bhojayitvā viśudhyati . puṣpiṇī saṃspṛśenmohādaśuddhaṃ vā naraṃstriyam . snānādarvāṅ na muñjīta bhūktvā kṛcchraṃ samā- caret . spṛṣṭvodakyā pañcanakhān dviśaphaikaśaphān paśūn . aṇḍajāni ca sarvāṇi nādyādā snānavāsarāt ”
. parā- śaraḥ . “
rajasvalā yadā daṣṭā śunā jambūkarāsanaiḥ . pañcarātraṃ nirāhārā pañcagavyena śuddhyati . urddhaṃ tu dvi- guṇaṃ yāme rvaktre tu triguṇaṃ tathā . caturguṇaṃ smṛtaṃ mūrddhni daṃśe'nyatrāvratā mavediti ”
. tasyā vaimittikasnānaśuddhisnānaprakārastatraiva darśitaḥ yathā . tatra vaimicikasnātaprakārastu smṛvyarthasāre . “snāne naipittike prāptai rajodarśane pātrāntaritatoyena snātvādbhiḥ siktagātrā sāṅgopāṅgaṃ vastraṃ saṃniṣpīḍyānyavastradhāraṇaṃ kṛtvā vratañcarediti ” . atha śuddhisnānaṃ smṛtyarthasāraeva . “rajasvalā ṣaṣṭimṛttikāmiḥ śausaṃ kṛtvā malaṃ prakṣālya- dantadhāvanapūrvvakaṃ saṃgave snāyāt ” iti . atha snānā- nantaramapi rajaḥkhyave viśeṣo'bhidhīyate . kātyāyanena “rajasvalā sadā nārī trirātramaśucirbhavet . prathame'hani cāṇḍālī dvitīye brāhmaghātinī . tṛtīye rajakī proktā caturthe'hani śuddhyati . marttuḥ śuddhā caturthe'hni snātā nāro rabasvalā . daive karmaṇi pitrye ca pañcame'- hani śuddhyatī ” tyuktvābhihitam . “rāgajaṃ rogajañcaiva dravya jaṃ kālajaṃ tathā . yadrāgarogadravyotthaṃ tadraktaṃ prāha mā- rgavaḥ . kālajaṃ tu rajaḥsaṃjñaṃ tasmāt tatraiva sā'- śuciḥ ” . eṣāṃ lakṣaṇāni . “arvāk prasūterutpannaṃ medo- badhyāṅgavāsu ṇat . tadrāgajamiti proktaṃ prajodbheda- samudbhavam . rogeṇa yadraśaḥ strīṇāmanvahaṃ saṃpravarttate . nā'śusiḥ strī tatastena yato vaikārikaṃ malam . antryadi- doṣavaiṣamyādasakṛtsaṃpravarttate . rogajaṃ tatsamuddiṣṭamatha dravyajamucyate . dravyajaṃ dhātuvaiṣamyahetudravyopabhogaja- miti ” . “ārabhya cārttavadinādekaviṃśativāsare . māsā- dūrddhvaṃ rajoyat syāttatkālajamudāhṛtam . rajasvalā yadā nārī punareva rajasvalā . sā0 viṃśatidinādūrddhva trirātramaśucirbhavet ” . tataḥ pūrvaṃ tu “rajasvalā yadi snātā puvareva rajasvalā . aṣṭādaśadinādarvāgaśucitvaṃ na vidyate . ekobaviṃśaterarvāgekāhaṃ syāt tatodvyaham . viṃśatpramṛtyuttareṣu trirātramaśucirbhavediti ” . kaśya- pastu . “rajasvalā satī nārī punareva rajasvalā . aṣṭādaśāhāt prāmbāpi aśuciḥ syāttrirātrakam . trayodaśadivādūrddhvaṃ rajasā yujyate yadā . aṣṭādaśāhāt vāgvā'pi trirātramiti niścayaḥ . ekādaśetvaho'rātraṃ trirātraṃ dvādaśe'hani . urddhvaṃ trirātraṃ vijñeyamiti kuṇḍa- licoditamityādi ” parasparavirudvavacanam ” jātiguṇavayo'- sthādeśarbhadena vyavasthāpanīyam ” . snānakālottarānuttaratvena vyavastheti raghu0 . rajaḥkālājñāne prajāpatirāha “avijñāte male sā ca malavadvasanā yadi . kṛtaṃ geheṣu juṣṭhaṃ syācchu- ddhistasyāḥ trirātrataḥ . rajaḥ prāptakālasaṃdehe'pi saevāha . “niḥsaṃdehe parijñāne ārttave śuddhikāraṇam . saṃdeha- mātre snānaṃ syādityuvāca prajāpatiriti ” . atha rātrau rajodarśane viśeṣaḥ . “arddharātraparyyantaṃ pūrvvadinamivyapare paradinagaṇanā vā trimāgāyā rātrermāgadvayaṃ pūrvvadi- yāntargatamityavye . sūryyedayābadhipūrvadinamityapare . tadāha kāśyapaḥ . “udite tu yadā sūryye nārīṇāṃ dṛśyate rajaḥ . janavaṃ vā vipattirvā yasyāhastasya śarvaro . arddharātrāvadhiḥ kālaḥ sūtakādau vidhīyate . rātriṃ kuryyāttribhāgāṃ tu dvau bhāgau pūrpagāmiṇau . uttamo'ṃśaḥ pragātena yujya- te mṛtasūtake . rātrāveva samutpanne mṛte rajasi sūtake . pūrvvameva dinaṃ grāhyaṃ yāvannāmyuditoraviriti ” . atrāpi deśācārādinā vyavasthā draṣṭavyā . atha rajasvalāyā jva- rādirogasaṃbhave śuddhividhānaṃ smṛtyarthasāre . rajasvalāṃ jvaritāṃ caturthe'hani sacelanavagāhyācamya daśakṛtvodvādaśa kṛtvo vānyā tāṃ spṛṣṭācamediti ” . uśanāpi “jvarā- bhimūtā thā mārī rajasāpi pariplutā . kathaṃ tasyā bhave- cchaucaṃ śuddhiḥ syāt keva karmaṇā? . caturthe'hani saṃprāpte smṛśedanyā tu tāṃ striyam . sā sacelāvagāhyāpaḥ snātvā snātvā punaḥ spṛśet . daśadvādaśakṛtvo vā ācāmecca punaḥ punaḥ . anve ca vāsasāṃ tyāmastataḥ śuddhā bhavettu sā . dadyā- cchaṃktyā tatodānaṃ pruṇyāhena viśudhyati . āturāṇāṃ tu sarve- ṣāmevaṃ śuddhirvidhīyata ” iti . athodakyāspaṣṭānāṃ cetanānāṃ sacelaṃ snānam acetanapīṭhādīnāṃ prakṣāla naṃ, tatrodakyādispṛṣṭācetanasparśe ācamanam “udakyā'śu- ttibhiḥ snāyātsaṃspṛṣṭastairupaspaśediti ” yājñavalkyaspara- raṇāt udakyādispṛṣṭacetanasparśe tu dvitīyasvāpi snāna- meva yathāha manuḥ “divākīrttimudakyāṃ ca patitaṃ sūti- kāṃ tathā . śavantatsparśinaṃ caiva spṛṣṭvā snānena śuddhyati ” tṛtoyasya tvācamanaṃ yathāha saṃvarttaḥ “tatsmarśinaṃ spṛśe- dyastu snānaṃ tasya vidhīyate . ūrddhvamācamanaṃ proktaṃ dra- vyāṇāṃ prokṣaṇaṃ tathā ” etadamativiṣayaṃ buddhipūrvasparśe tu tṛtīyasyāpi snānameva “patitacaṇḍālasūtikodakyā- śavasparśitat sparśyupasparśane sacelamupasparśanācchuddhiriti ” gau- tamasyaraṇāt . caturthāsyācamanaṃ yathāha devasaḥ “upa- spṛśyāśucispṛṣṭaṃ tṛtīyaṃ cāpi mānavaḥ . hastau pādau ca toyena prakṣālyācamya śuddhyati ” aśuddhasyodakyādisparśetu devalaḥ “aśuddhān svayamapyetānaśudvastu yadi spṛśet . sa śudhyatyupavāsena tathā kṛcchreṇa vā punaḥ . śvādisparśe tūpavāsaḥkṛcchrastu śvapacādike ” iti . adhikamārttavaśabde 808 pṛṣṭhe uktam .