• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • udāvartta

    See also udāvarta, udāvartaḥ, udāvarttaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 147.
    udāvartta m. (-rttaḥ) A disease of the bowels, iliac passion. f. (-tā) Difficult menstruation.

    E. ud upper, āvartta abode.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 120, col. 2.
    udā_vartta (rttaḥ) 1. m. Colic; difficult
    menstruation.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 120, col. 2.
    udāvartta

    m. (-rttaḥ) A disease of the bowels, iliac passion.

    f. (-tā) Difficult
    menstruation.

    E. ud upper, āvartta abode.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 1163, col. 1.
    udāvartta pu0 ud + ā + vṛta—ghañ . rogabhede tallakṣmādi su-
    śrute darśitaṃ yathā

    “athāta udāvarttapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ . a-
    dhaścorddhvañca bhāvānāṃ pravṛttānāṃ svabhāvataḥ . na vegān dhāra-
    yetprājño vātādīnāṃ jijīviṣuḥ . vātaviṇmūtrajṛmbhāśrukṣa-
    vodgāravamīndriyaiḥ . vyāhanyamānairuditairudāvartto nirucyate .
    kṣuttṛṣṇāśvāsanidrāṇāmudāvartto vidhāraṇāt . tasyābhi-
    dhāsye vyāsena lakṣaṇañca cikitsitam . trayodaśavidhaścāsau
    bhinna etaistu kāraṇaiḥ . apathyabhojanāccāpi vakṣyate
    ca tathāparaḥ . ādhmānaśūlau hṛdayoparodhaṃ śirorujaṃ
    śvāsamatīva hikkām . kāsapratiśyāyagalagrahāṃśca balāsapitta-
    prasarañca ghoram . kuryyādapānābhihataḥ svamārge hanyātpurīṣaṃ
    mukhataḥ kṣipedvā . āṭopaśūlau parikarttanañca saṅgaḥ purīṣasya
    tathorddhvavātaḥ 1 . purīṣamāsyādapi vā nireti purīṣavege'-
    bhihate 2 narasya . mūtrasya vege'bhihate 3 narastu kṛcchreṇa
    mūtraṃ kurute'lpamalpam . meḍhre gude vaṅkṣaṇamuṣkavośca nābhi-
    pradeśeṣvatha vāpi mūrddhni . ānaddhavastiśca bhavanti tīvrāḥ
    śūlāśca śūlairiva bhinnamūrtteḥ . manyāgalastambhaśirovikārā
    jṛmbhopaghātāt 4 pavanātmakāḥ syuḥ . śrotrānanaghrāṇavilo-
    canotthā bhavanti tīvrāśca tathā vikārāḥ . ānandajaṃ
    śokasamudbhavaṃ vā netrodakaṃ 5 prāptamamuñcato hi . śirogurutvaṃ
    nayanāmayāśca bhavanti tīvrāḥ saha pīnasena . bhavanti gāḍhaṃ
    kṣavayorvvighātāt 6 śiro'kṣināsāśravaṇeṣu rogāḥ . kaṇṭhā-
    syapūrṇatvamatīva todaḥ kūjaśca vāyoratha vā pravṛttiḥ .
    udgāravege'bhihate 7 bhavanti jantorvvikārāḥ pavanaprasūtāḥ .
    chardervvighātena 8 bhavecca kuṣṭhaṃ tenaiva doṣeṇa vidagdhamannam .
    mūtrāśaye vā gudamuṣkayośca śopho rujā mūtravinigrahaśca .
    śukrāśmarī tatsravaṇaṃ bhavedvā te te vikārā vihate tu
    śukre 9 . tandrāṅgamardāvaruciḥ śramaścakṣudho'bhighātāt 10 kṛ-
    śatā ca dṛṣṭeḥ . kaṇṭhāsyaśoṣaḥ śravaṇāvarodhastṛṣṇābhighā-
    tāt 11 hṛdaye vyathā ca . śrāntasya niśvāsavinigraheṇa 12
    hadrogamohāvatha vāpi gulmaḥ . jṛmbhāṅgamardo ṅgaśiro-
    'kṣijāḍyaṃ nidrābhighātādatha 13 vāpi tandrā . tṛṣṇāditaṃ
    parikliṣṭaṃ kṣīṇaṃ śūlairabhidrutam . śakṛdvamantaṃ matimā-
    nudāvarttinamutsṛjet . sarveṣveteṣu “vidhivadudāvartteṣu
    kṛtsnaśaḥ . vāyīḥ kriyāvidhātavyā svamārgapratipattaye” .
    udna udakasyāvarttaḥ . 2 jalasya svatobhramaṇe . 3 strīcihna-
    rogabhede strī sā ca suśrute darśitā yathā “viṃśatirvyāpa-
    doyonernnirdiṣṭā rogasaṅgrahe . mithyācāreṇa tā strīṇāṃ
    praduṣṭenārttavena ca . jāyante vījadoṣācca daivācca śṛṇu tāḥ
    pṛthak . udāvarttā tathā bandhyā viplutā ca pariplutā .
    vātalā ceti vātotthā pittotthā rudhirakṣarā . vāminī
    sraṃsinī cāpi puttraghnī pittalā ca yā . atyānandā ca
    yā yoniḥ karṇinī caraṇādvayam . ślaiṣmikā sakapā jñeyā
    ṣaṇḍī ca phalinī tathā . mahatī sūcivaktrā ca sarvajeti
    tridoṣajā” . “saphenilamudāvarttā rajaḥ kṛccheṇamuñcati” .