See also udāvarta, udāvartaḥ, udāvarttaḥ.
E. ud upper, āvartta abode.
m. (-rttaḥ) A disease of the bowels, iliac passion.
f. (-tā) Difficult
menstruation.
E. ud upper, āvartta abode.
“athāta udāvarttapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ . a-
dhaścorddhvañca bhāvānāṃ pravṛttānāṃ svabhāvataḥ . na vegān dhāra-
yetprājño vātādīnāṃ jijīviṣuḥ . vātaviṇmūtrajṛmbhāśrukṣa-
vodgāravamīndriyaiḥ . vyāhanyamānairuditairudāvartto nirucyate .
kṣuttṛṣṇāśvāsanidrāṇāmudāvartto vidhāraṇāt . tasyābhi-
dhāsye vyāsena lakṣaṇañca cikitsitam . trayodaśavidhaścāsau
bhinna etaistu kāraṇaiḥ . apathyabhojanāccāpi vakṣyate
ca tathāparaḥ . ādhmānaśūlau hṛdayoparodhaṃ śirorujaṃ
śvāsamatīva hikkām . kāsapratiśyāyagalagrahāṃśca balāsapitta-
prasarañca ghoram . kuryyādapānābhihataḥ svamārge hanyātpurīṣaṃ
mukhataḥ kṣipedvā . āṭopaśūlau parikarttanañca saṅgaḥ purīṣasya
tathorddhvavātaḥ 1 . purīṣamāsyādapi vā nireti purīṣavege'-
bhihate 2 narasya . mūtrasya vege'bhihate 3 narastu kṛcchreṇa
mūtraṃ kurute'lpamalpam . meḍhre gude vaṅkṣaṇamuṣkavośca nābhi-
pradeśeṣvatha vāpi mūrddhni . ānaddhavastiśca bhavanti tīvrāḥ
śūlāśca śūlairiva bhinnamūrtteḥ . manyāgalastambhaśirovikārā
jṛmbhopaghātāt 4 pavanātmakāḥ syuḥ . śrotrānanaghrāṇavilo-
canotthā bhavanti tīvrāśca tathā vikārāḥ . ānandajaṃ
śokasamudbhavaṃ vā netrodakaṃ 5 prāptamamuñcato hi . śirogurutvaṃ
nayanāmayāśca bhavanti tīvrāḥ saha pīnasena . bhavanti gāḍhaṃ
kṣavayorvvighātāt 6 śiro'kṣināsāśravaṇeṣu rogāḥ . kaṇṭhā-
syapūrṇatvamatīva todaḥ kūjaśca vāyoratha vā pravṛttiḥ .
udgāravege'bhihate 7 bhavanti jantorvvikārāḥ pavanaprasūtāḥ .
chardervvighātena 8 bhavecca kuṣṭhaṃ tenaiva doṣeṇa vidagdhamannam .
mūtrāśaye vā gudamuṣkayośca śopho rujā mūtravinigrahaśca .
śukrāśmarī tatsravaṇaṃ bhavedvā te te vikārā vihate tu
śukre 9 . tandrāṅgamardāvaruciḥ śramaścakṣudho'bhighātāt 10 kṛ-
śatā ca dṛṣṭeḥ . kaṇṭhāsyaśoṣaḥ śravaṇāvarodhastṛṣṇābhighā-
tāt 11 hṛdaye vyathā ca . śrāntasya niśvāsavinigraheṇa 12
hadrogamohāvatha vāpi gulmaḥ . jṛmbhāṅgamardo ṅgaśiro-
'kṣijāḍyaṃ nidrābhighātādatha 13 vāpi tandrā . tṛṣṇāditaṃ
parikliṣṭaṃ kṣīṇaṃ śūlairabhidrutam . śakṛdvamantaṃ matimā-
nudāvarttinamutsṛjet . sarveṣveteṣu “vidhivadudāvartteṣu
kṛtsnaśaḥ . vāyīḥ kriyāvidhātavyā svamārgapratipattaye” .
udna udakasyāvarttaḥ . 2 jalasya svatobhramaṇe . 3 strīcihna-
rogabhede strī sā ca suśrute darśitā yathā “viṃśatirvyāpa-
doyonernnirdiṣṭā rogasaṅgrahe . mithyācāreṇa tā strīṇāṃ
praduṣṭenārttavena ca . jāyante vījadoṣācca daivācca śṛṇu tāḥ
pṛthak . udāvarttā tathā bandhyā viplutā ca pariplutā .
vātalā ceti vātotthā pittotthā rudhirakṣarā . vāminī
sraṃsinī cāpi puttraghnī pittalā ca yā . atyānandā ca
yā yoniḥ karṇinī caraṇādvayam . ślaiṣmikā sakapā jñeyā
ṣaṇḍī ca phalinī tathā . mahatī sūcivaktrā ca sarvajeti
tridoṣajā” . “saphenilamudāvarttā rajaḥ kṛccheṇamuñcati” .