1 An example or illustration, an apposite argument, one of five modes of logical reasoning.
2 Declaring, saying.
E. ud over, āṅ before hṛ to convey, and lyuṭ affix, or with ghañ affix udāhāra.
+ ana, n. 1. Speaking, Kumāras. 6, 65.
2. Declaration, Vikr. d. 32. 3. An
example.
n. (-ṇaṃ)
1. An example or illustration, an opposite argument,
one of five modes of logical reasoning.
2. Declaring, saying.
E. ud
over, āṅ before hṛ to convey, and lyuṭ affix, or
with ghañ affix
udāhāra.
1) das Sprechen, Reden: aṅgirasamagraṇyamudāharaṇavastuṣu KUMĀRAS. 6, 65. Aussage, Geständniss: lalitārthabandhaṃ patre niveśitamudāharaṇaṃ priyāyāḥ VIKR. 32.
— 2) die Anwendung einer allgemeinen Regel auf einen besondern Fall, das Anführen eines Beispiels; Beispiel AK. 1, 1, 5, 10. kimudāharaṇam KĀŚ. zu P. 1, 1, 56. ṅiti nāstyudāharaṇamasya P. 6, 1, 16, Sch. ityādidaśagaṇī paṭhitodāharaṇam 1, 3, 1, Sch. sasvaje iti bhāṣyodāharaṇāt 1, 2, 6, Sch. in der Calc. Ausg. udāharaṇāvalī H. 4. udāharaṇa heisst das dritte Glied im fünftheiligen Syllogismus COLEBR. Misc. Ess. I, 292. Z. d. d. m. G. VII, 307.
2) SĀH. D. 438. 434. füge TARKAS. 32 am Ende hinzu.
— 3) steigernde Rede SĀH. D. 368. Schol. zu DAŚAR. S. 30, Z. 1.
— 1) das Sprechen , Reden.
— 2) das Aussprechen , Hersagen GAUT.
— 3) Beispiel 241,16.
tum, sententia. UR. 25. 16.
“pratijñāhetūdāharaṇopanayanigamanānyavayavāḥ” . anena
vibhāgena pratijñādyanyatamatvamiti lakṣaṇaṃ sūcitam atra
ca pratijñādīnāṃ pañcānāmavayavatvakathanāddaśāvayavavādovyu-
dasta iti mantavyaṃ te ca bhāṣye darśitā yathā “jijñā
sā saṃśayaḥ śakyaprāptiḥ prayojanaṃ saśayavyudāsaśceti” ete
pratijñādisahitā daśa” vyākhyātaṃ cedaṃ tātparyyaṭīkāyām
“prayojanaṃ hānādibuddhayaḥ tatpravarttikā jijñāsā, tajjanakaḥ
saṃśayaḥ, śakyaprāptiḥ pramāṇānāṃ jñānajananasāmarthyaṃ, saṃśaya-
vyudāsastarkaḥ, ayamevārthonibandhe niṣṭaṅkitaḥ . jijñāsā
vipratipattiriti kaśrit eteṣāñca na nyāyāvayavatvaṃ
nyāyāghaṭakatvāt . na nyāyajanyabodhānukūlatvenaivā vayavatvaṃ
ekadeśasyāpi tattvaprasaṅgāt prayojane'tivyāpteśca” vṛttiḥ .
tatra udāharaṇalakṣaṇavibhāgau tatraiva daśitau yathā
“sādhyasādharmmyāttaddharmmabhāvī dṛṣṭāntaudāharaṇam” sū0 .
“dṛṣṭāntaudāharaṇamiti lakṣaṇaṃ dṛṣṭāntavacanaṃ dṛṣṭāntakatha-
nayogyāvayava ityarthaḥ tena dṛṣṭāntasya sāmayikatvenāsārvatri-
katve'pi na kṣatiḥ . yogyatāvacchedakantu avayavāntarāthā-
nanvitārthakāvayavatvaṃ tacca dvividhaṃ anvayivyatirekibhedātta-
trānvayyudāharaṇaṃ lakṣayati sādhyasādhammyottaddharmmabhāvīti
anthayyudāharaṇamiti śeṣaḥ pare tu sampūrṇasūtramanvayyudāharaṇa
lakṣaṇameva sāmānyalakṣaṇa tūhyamityāhuḥ sādhyasādharmmyā
tsādhyasahacaritadharmmāt prakṛtasādhanādittharthaḥ taṃ sādhya-
rūpaṃ dharmmaṃ bhāvayati tathā ca sādhanavattāprayaktasādhyava-
ttānubhāvako'vayavaḥ sādhyasādhanavyāptyupadarśaka udāharaṇa-
miti yāvat . vyatirekyudāharaṇaṃ lakṣayati” vṛ0 . “tadvipa-
ryyāyādvā viparītaṃ vyatirekyudāharaṇam” sū0 . tadviparyyayāt
sādhyasādhanavyatirekavyāptipradarśanāttathā ca sādhyasādhanavya-
tirekavyāptyupadarśakodāharaṇaṃ vyatirekyudāharaṇaṃ yathā
jīvaccharīraṃ sātmakaṃ prāṇādimattvāt yannevaṃ tannaivaṃ
yathā ghaṭa iti . vākāraḥ prayogamapekṣya tathā cānvayyu-
dāharaṇaṃ vyatirekyudāharaṇaṃ vā prayoktavyatimityarthaḥ” vṛ0 .
cintāmaṇikṛtā tu tallakṣaṇādikamuktaṃ yathā
“hetāvukte kathamasya gamakatvamityākāṅkṣāyāṃ vyāptipakṣa-
dharmmatayoḥ pradarśanaprāptau vyāpteḥ prāthamyāt tatpradarśanāyo-
dāharaṇaṃ tatrānumitihetuliṅgaparāmarśaparavākyajanyajñāna-
janakavyāpyatvābhimatavanniṣṭhaniyatavyāpakatvābhimatasambandhabodha-
janakaśabdatvamudāharaṇatvaṃ sāmānyalakṣaṇam sādhyasādhana-
sambandhabodhakatvaṃ, sādhyasādhanābhāvasambandhabodhakatvañca viśeṣa-
lakṣaṇadvayam . nyāyāvayavadṛṣṭāntavacanamudāharaṇamiti tu
ma dṛṣṭāntaprayogasya sāmayikatvenāsārvvatrikatvāt, yoyo-
dhūmavān so'gnimānityeva vyāptipratīteḥ . nāpi prakṛtānu-
mitihetuliṅgaparāmarśaparavākyajanyajñānaviṣayavyāptyupanā-
yakaṃ vacanaṃ tat, upanayātivyāpteḥ . upanayābhidhāna-
prayojakajijñāsājanakabākyamudāharaṇam etadevānvayavyati-
rekivyāptiviṣayatvaviśeṣita viśeṣalakṣaṇadvayamityanye, atra
ca vyabhicāravāraṇāya vīpsāmāhuḥ yatra ca sāmānādhi-
karaṇyādeva vyāptistatra na vīpsā kebalānvayinyabhedānumāne
ca vīpsāyāmapi vyabhicāratādavasthyamiti tu vayaṃ, vīpsā ca
yatpada, na tapade'pi viruddharūpopasthitayorapi tatpadena
parāmarśādbuddhisthavācakatvāditi na vyutpattivirodhaḥ yathā
“yadyat pāpaṃ pratijahi jagannātha! namrasya tanma ityādau” .
dīdhitikṛtā tu niṣkṛṣyoktam . itarārthānvitasvārthā-
bodhakanyāyāvayavatvamudāharaṇatvam anvayavyāptiyodhaka
tattvaṃ vyatirekavyāptibodhakatattvañca viśeṣalakṣaṇadvayamiti” .
4 kathāprasaṅge ca . “athāṅgirasamagraṇyamudāharaṇavastuṣu”
kumā0 “udāharaṇāni kathāprasaṅgāḥ tānyevavastūni” malli0 .
bhāve lyuṭ . 5 kathanamātre . 6 lakṣaṇasambaddhatayā prāmāṇika-
vākyopanyāse ca .