• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • uchī


    Kṛdantarūpamālā

    ☞ p. 95.
    (98) “uchī vivāse” (I-bhvādiḥ-216. saka. seṭ. para.)

    vivāsaḥ = samāptiḥ . prāyeṇāyaṃ vipūrvakaḥ prayujyate iti puruṣakāraḥ .

    ‘śaśaporuñchatītyuñche svarabhedād dvirucyate . ucchatīti vivāse syāt

    idito'niditastayoḥ .’ (ślo-56) iti devaḥ .

    vyucchakaḥ-cchikā, ucchakaḥ-cchikā, ucicchiṣakaḥ-ṣikā;

    vyucchitā-trī, ucchayitā-trī, ucicchiṣitā-trī;

    vyucchan-ntī, vyucchayan-ntī, ucicchiṣan-ntī;

    vyucchiṣyan-ntī-tī, ucchayiṣyan-ntī-tī, ucicchiṣiṣyan-ntī-tī;

    — vyucchayamānaḥ, vyucchayiṣyamāṇaḥ; 1 vyuṭ-vyuśau-vyuśaḥ; — -- 2 vyuṣṭaḥ-ṣṭam-ṣṭavān- A vyuṣṭā, vyucchitam-taḥ-tavān, ucicchiṣitaḥ-tavān;

    ucchaḥ, ucchaḥ, ucicchiṣuḥ, ucicchayiṣuḥ;

    vyucchitavyam, vyucchayitavyam, ucicchiṣitavyam;

    vyucchanīyam, ucchanīyam, ucicchiṣaṇīyam;

    vyucchyam, ucchyam, ucicchiṣyam;

    īṣaducchaḥ-durucchaḥ-sūcchaḥ; — --

    vyucchyamānaḥ, ucchyamānaḥ, ucicchiṣyamāṇaḥ;

    ucchaḥ, ucchaḥ, ucicchiṣaḥ;

    ucchitum, vyucchayitum, ucicchiṣitum; B 3 uṣṭiḥ-ucchā 4, vyucchanā, ucicchiṣā, ucicchayiṣā;

    ucchanam, ucchanam, ucicchiṣaṇam;

    ucchitvā, ucchayitvā, ucicchiṣitvā;

    vyucchya, vyucchya, vyucicchiṣya;

    uccham 2, ucchitvā 2, uccham 2, ucchayitvā 2, ucicchiṣam 2; ucicchiṣitvā 2.

    [Footnote]1. ‘cchvoḥ śūḍ—’ (6-3-19) iti śaḥ . padānte ‘vraśca—’ (8-2-36) ityādinā

    ṣatve jaśtve ca rūpam .

    [Footnote]2. ‘śvīdito niṣṭhāyām’ (7-2-14) iti iṭ na . ‘vraścabhrasja—’ (8-2-36) iti ṣatvam .

    [Footnote]A. ‘rajanyāṃ vyuṣṭāyāmuṣasi janayāmāsa tanayam .’ iti kṣīrataraṅgiṇyāmupāttaḥ

    ślokaḥ .

    [Footnote]B. “ahūrṇacittāḥ parimūrcchitavratāḥ sphūrṇāmayā aprayuśaḥ kṛtoñchanāḥ . bhajanti yāṃ

    vyuṣṭimato'pi bhūyasīṃ dhrajanti yat dhrañjanamātrato janāḥ ..” dhā. kā. 1-29.

    [Footnote]3. bāhulakāt ktin . ṣatvam . ‘vyuṣṭiḥ phale samṛddhau ca’ ityamaraḥ .

    [Footnote]4. ‘gurośca halaḥ’ (3-3-103) iti apratyayaḥ .

    ☞ p. 96.
    (99) “uchī vivāse” (VI-tudādiḥ-1295-saka. seṭ-para.)

    ‘śaśaporuñchatītyuñche svarabhedād dvirucyate . ucchatīti vivāse syāt

    idito'niditastayoḥ ..’ (ślo-55) iti devaḥ .

    ‘atikramaṇabandhanavarjaneṣu ca drume—’ iti dhātukāvye . śatari ucchan-

    ntī-tī-iti rūpāṇi, ‘ācchīnadyornum—’ (7-1-80) iti numo baikalpi-

    katvāt . anyāni sarvāṇyapi rūpāṇi bhauvādikocchativat (98) jñeyāni . A ucchitam .

    [Footnote]A. ‘vṛkṇavyācarasoñchatī phalagaṇan avyucchitāyāṃ niśi snāntī narcchati

    micchitā sujanatā yasmin hitaṃ jarjatī .’ dhā. kā. 2-73.