ucchāsa
Vācaspatyam
☞
p. 1068, col. 2.
ucchāsa pu0 ud + śvasa—ghañ . 1 antarmukhaśvāse, ākhyāyikā
yāḥ 2 paricchede, yathā daśakumārasya prathamocchvāsādi prāṇa-
vāyordīrghagatyā 3 bahirgatau 4 āśvāse ca . “dīrvā-
ṅgulīparvocchvāsaprekṣaṇabāhum” kātyā0 “vāyormārganiro-
dhācca na garbhasthaḥ praroditi” niśvāsocchvāsasaṃkṣobhasvapnān
garbho'dhigacchati” tuśru0 . ucchvāsavahanāḍībhedāstu tatra
darśitāḥ . “ūrddhagāḥ śabdasparśaṇaparasagandhapraśvāsocchvāsa-
jṛmbhitakṣuddhasitakathitaruditādīni viśeṣānabhivahantyaḥ
śarīraṃ dhārayanti “pīḍayannarujogāḍhaḥ socchvāsaḥ śithi-
laḥ smṛtaḥ” . “śītapādakarocchvāsaśchannaśvāsaśca yo bhavet .
kākocchvāsaśca yo martyastaṃ dhīraḥ parivarjjayet” suśru0 .
“santatocchvāsinaṃ kṣīṇaṃ naraṃ kṣapayati jvaraḥ” suśru0 .
ucchvāsaścadīrghaniśvāsaḥ sa ca yāvatkālena śvāsarūpaprāṇa-
kriyā bhavati tato'lpakālena, dīrghadeśaparyyantaprāṇavāyorba-
hirgamane bhavati . “uṣṇocchvāsaṃ samadhikatarocchvā-
sinā dūrayartī” meghadū0 “ityucchvāso'mṛtaṃ prāṇa ādadha”
kātyā0 4, 8, 29 .