• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ucchāsa


    Vācaspatyam

    ☞ p. 1068, col. 2.
    ucchāsa pu0 ud + śvasa—ghañ . 1 antarmukhaśvāse, ākhyāyikā
    yāḥ 2 paricchede, yathā daśakumārasya prathamocchvāsādi prāṇa-
    vāyordīrghagatyā 3 bahirgatau 4 āśvāse ca . “dīrvā-
    ṅgulīparvocchvāsaprekṣaṇabāhum” kātyā0 “vāyormārganiro-
    dhācca na garbhasthaḥ praroditi” niśvāsocchvāsasaṃkṣobhasvapnān
    garbho'dhigacchati” tuśru0 . ucchvāsavahanāḍībhedāstu tatra
    darśitāḥ . “ūrddhagāḥ śabdasparśaṇaparasagandhapraśvāsocchvāsa-
    jṛmbhitakṣuddhasitakathitaruditādīni viśeṣānabhivahantyaḥ
    śarīraṃ dhārayanti “pīḍayannarujogāḍhaḥ socchvāsaḥ śithi-
    laḥ smṛtaḥ” . “śītapādakarocchvāsaśchannaśvāsaśca yo bhavet .
    kākocchvāsaśca yo martyastaṃ dhīraḥ parivarjjayet” suśru0 .
    “santatocchvāsinaṃ kṣīṇaṃ naraṃ kṣapayati jvaraḥ” suśru0 .
    ucchvāsaścadīrghaniśvāsaḥ sa ca yāvatkālena śvāsarūpaprāṇa-
    kriyā bhavati tato'lpakālena, dīrghadeśaparyyantaprāṇavāyorba-
    hirgamane bhavati . “uṣṇocchvāsaṃ samadhikatarocchvā-
    sinā dūrayartī” meghadū0 “ityucchvāso'mṛtaṃ prāṇa ādadha”
    kātyā0 4, 8, 29 .