See also uca.
E. ut upwards, ci to gather, and ḍa aff.
f. cā, 1. High, Kir. 5, 5. 2. Deep,
Caurap. 44. 3. Loud, Bhartṛ. 3, 85.
II. uccais (instr. pl.), adv. 1. High,
Kumāras. 6, 72. 2. Loud, Nal. 11, 2.
3. Much, excessively, Amar. 94. 4.
Powerfully, Pañc. iv. d. 22. III. m.
Culmination, Rām. 1, 19, 2. — Comp.
An-, adj. low, Rājat. 5, 478.
mfn. (-ccaḥ-ccā-ccaṃ) High, tall.
m. (-ccaḥ) The apex of the orbit of a
planet.
E. ut upwards, ci to gather, and ḍa aff.
Synonyme de udātta, tg.
uccaka a. A l'i. pl. n. uccakais hautement, beaucoup; excessivement.
°gir- a. qui proclame ; qui a une voix forte.
°gopura- a. (ville) à haute porte d'entrée.
°nīca- a. situé haut et bas ; multiple, divers.
uccāvaca- a. id. ; instable, mobile.
uccaiḥ-kula- nt. famille noble.
°pada- nt. haute situation.
°pramodam adv. avec des marques de joie bruyantes.
°śiras- a. (homme) de haut rang ; °sthāna- id. ; nt. haut rang.
°śravas- -a- m. cheval d'Indra.
uccair-abhijana- a. de haute extraction.
°gati- f. fait de monter.
°dviṣ- a. qui a des ennemis puissants.
°dhāman- a. qui brille haut.
°vāda- m. fanfaronnade.
1) adj.
a) in der Höhe befindlich, hoch, erhöht AK. 3, 2, 19. H. 1428. purastāduccam KĀTY. ŚR. 7, 1, 21. uccāḥ - pakṣigaṇāḥ ŚIŚUP. 4, 18. uccāṭṭāla R. 1, 5, 17. °śṛṅga 5, 11, 7. KUMĀRAS. 7, 68. °lalāṭā TRIK. 2, 6, 2. °lalāṭikā HĀR. 130. atyucca LAGHUJ. 2, 13 in Ind. St. 2, 286. divyānāmatyuccapadajanmanām KATHĀS. 17, 135. kiṃ sviduccataraṃ ca khāt . - . khātpitoccataraḥ MBH. 3, 17344. fg. uccatama KĀTY. ŚR. 7, 1, 10. 11. uccapaṅka ein tiefer Sumpf CAURAP. 44.
— b) laut: uccavacas BHARTṚ. 3, 85, v. l. hochbetont: viṃśaterupasargāṇāmuccā ekākṣarā nava ṚV. PRĀT. 12, 8. 3, 19.
— c) gesteigert, heftig: uccasaṃrāga R. 5, 87, 9.
— 2) m. der Höhestand eines Planeten (Gegens. nīca) KĀLAS. 393. svoccasaṃstheṣu pañcasu graheṣu R. 1, 19, 2. grahaiḥ - pañcabhiruccasaṃśrayairasūryagaiḥ RAGH. 3, 13. LAGHUJ. in Ind. St. 2, 282. 283. — ud + ca von añc . Vgl. uccā, uccakais, uccais, uccanīca, uccāvaca .
1)
a) °śilāntaragopura KIR. 5, 5. anuccakulajāta RĀJA-TAR. 5, 479.
— b) vom Tone Ind. St. 8, 261. VARĀH. BṚH. S. 93, 7. °nīcaviśeṣaḥ VS. PRĀT. 1, 32.
— 2) Höhe überh.: jantoruccācca patanam MBH. 12, 857.
2) SŪRYAS. 1, 33. 44. 55. 58. 2, 1. 3. fgg. 10. 12, 87.
— 1) Adj.
— a) in der Höhe befindlich , hoch.
— b) tief (Sumpf).
— c) hoch , so v.a. vornehm.
— d) laut.
— e) hoch (Ton) , hoch betont.
— f) gesteigert , heftig (Leidenschaft).
— 2) m.
— a) Höhe.
— b) Höhestand eines Planeten.
— c) *Pinus longifolia RĀJAN. 12,38. *Kokospalme NIGH. PR.
lock», cambro-bril. uched «élevé». Pikt. p. 21.).
sa caṃ dvividhaḥ śīghroccaḥ mandoccaśca tādṛśocca-
tāyāṃ kāraṇañca sū0 si0 raṅganāthābhyāṃ darśitaṃyathā
“adṛśyarūpāḥ kālasya mūrtayo bhagaṇāśritāḥ . śīdhrama-
ndoccapātākhyā grahāṇāṃ gatihetavaḥ” sū0 si0 1 . “śīghro-
cca mandoccapātasañjñakāḥ pūrvvoktapadārthā jīvaviśeṣāḥ sūryyā-
digrahāṇāṃ gatikāraṇabhūtāḥ santi . nanu kālenaiva graha-
calanaṃ bhavatīti kālo gatiheturnaita ityata āha
kālasyeti . pūrvvapratipāditakālasya svarūpāṇi tathā
caiṣāṃ kālamūrttitvena grahagatihetutvaṃ nāsambhavīti
bhāvaḥ . nanu kālasya ghaṭhyādimūrttitvādeṣāṃ tadātmaka-
tvābhāvāt kathaṃ kālamūrtitvamityata āha bhagaṇāśritā
iti . bhagolasthakrāntivṛttānusṛtagrahagolasthakāntivṛtta-
pradeśāśritā ityarthaḥ . tathā ca graharāśyādibhogānāṃ
kālavaśenaivotpannatvāt tadātmakānāṃ kālamūrtitvamiti bhāvaḥ .
nanu te dṛśyante kuto netyata āha adṛśyasūpā iti .
vāyavīthaśarīrā avyaktarūpatvādapratyakṣā iti bhāvaḥ . evaṃ
ca grahāṇāmuccādisambhavāt spaṣṭakriyotpanneti tātparyyam 1 .
athānayoruccapātayormadhya uccayorgatihetutvaṃ pratipādayati”
ra0 nā0 1 “tadvātaraśmibhirbaddhāstaiḥ savyetarapāṇibhiḥ . prāk
paścādaprakṛṣyante yathāsannaṃ svadiṅmukham” 2 sū0 si0 .
“teṣāmuccasaṃjñakajīvānāṃ vāyurūpā ye raśmayo rajjavastā-
bhirbaddhā bimbātmakagrahāstairuccasaṃjñakajīvaiḥ savyavāmahastai-
ruccabahutvena hastabāhulyādbahuvacanaṃ hastābhyāmityarthaḥ .
svadiṅmukhaṃ svābhimukhaṃ yathāsannaṃ grahavimbaṃ bhavati tathā
grāk paścāt pūrvvapaścimamārmābhyāmityarthaḥ . apakṛṣyante
ākaṣyante . ayamabhiprāyaḥ bhavakragolasyakrānti-
vṛttānusṛtagrahākāśagolāntargatakrāntivṛtte kakṣārūpe svasva-
pradeśe grahoccapātāstiṣṭhānti . tatra bimbavyāsonakakṣā-
kārasūtraṃ pravahayāyvatiriktavāyurūpaṃ svatogatisthāne
kampamānaṃ grahabimbaṣyāse pūrvāpare protamuccajīvahastadva-
yāntargatamasti . atha grahabimbamuccasthānāt svaśaktyā
gacchadapi vāmahastasthitasūtreṇoccasthānāt, pūrvarūperā graha-
sthānāt paścimarūpeṇa vṛhatsūtrāvayavātmakena svasthā-
nād paścāt svābhimukhamapakṛṣyate nirantaramuccadaivataiḥ sva-
śaktyā yāvat ṣaḍbhāntaraṃ tayorantaraṃ tanmārgeṇākarṣaṇasa-
mbhavāt pūrvasmin gacchadgrahabimbaṃ, savyahastasthitasūtre-
ṇoccasthānāt pūrvasmin svāmimukhamākṛṣyate svaśaktyā ni-
rantaraṃ yāvadantarābhāvastayoriti” ra0 nā0 . “athāta evaika-
rūpāṃ pūrvādhikārāvagatāṃ gatiṃ tyaktvā kutaḥ pratyakṣavilakṣaṇāṃ
gatiṃ prāptā grahā ityata āha . “pravahākhyo marut tāṃstu
svoccābhimukhamīrayet . pūrvāparāpakṛṣṭāste gatiṃ yānti pṛ-
thagvidhām” sū0 si0 3 . “pravahākhyaḥ pravahasaṃjñako marudvāyuḥ
paścimābhimukhaṃ bhrasaṃstāt tukārāduccāni svoccābhimukha
svasya pravahabhramaṇenoccaṃ bhāvapradhānanirdeśāduccatā yasyāṃ
diśi tat svoccaṃ pūrvadik pūrvaṃbhāga eva grahāṇāṃ pravahabhrame-
ṇoccagamanadarśanāt tatsammukhaṃ pūrvvadiśīti tātparyyārthaḥ .
īrayet paścimābhimukhamramaṇasiddhaprāguktagrahāvalambanarūpeṇa
cālayatītyarthaḥ . ataḥ kāraṇāt te grahāḥ pūrvaṃ paści-
madiśorākṛṣṭāḥ pṛthagvidhāṃ prathamāvagataikarūpabhinnaprakā-
rāvagatāṃ pratikṣaṇavilakṣaṇāṃ gatiṃ gamanakriyāṃ yānti
prāpnuvanti . avalambanākarṣaṇābhyāṃ pratidinaṃ grahāṇāṃ
gateranyādṛśatvaṃ tadanusāreṇa grahacārajñānaṃ yuktamiti
grahāṇāṃ spaṣṭakriyotpanneti bhāvaḥ . yadvā nanu vāyu-
rajjubhiḥ kathaṃ grahāṇāmākarṣaṇaṃ sambhavati tadrajjūnāṃ
viralatayā dhanībhūtatvābhāvenākarṣaṇāyogyatvādityata āha .
pravāhākhya iti . uccadevatāhastadvayasthitakakṣākārasūtraṃ
vāyuḥ pravahavāyusambandhāt pravahasañjño na paścimābhimu-
khabhramatpravahātmakastān grahān svoccābhimukhaṃ svīccadevatā
sthānasammukhamīrayet prerayati cālayati . tukārāducca
sthānāt pūrvasmin grahe vāyuḥ paścimagatyā grahaṃ cāla-
yati paścimasthe vāyuḥ pūrvagatyā grahaṃ cālayatītyarthaḥ .
tathā ca kakṣākārasūtraṃ tadā tadā tathā tathā bhramatīti
daivatairākṛṣyata ityupacārāducyata iti bhāvaḥ . ata eva
grahāṇāṃ svaṣṭakriyotpannetyāha . pūrvāparāpakṛṣṭā iti
uccadaivataiḥ pūrvāparadiśayorākṛṣṭā grahāḥ pṛthagvidhāṃ
madhyamātiriktaprakārāṃ gatiṃ gamanakriyāṃ yānti . ato
na kevalaṃ madhyakriyayā nirvāhaḥ” 3 ra0 nā0 . atha prāk
paścādapakṛṣyanta ityuktaṃ viśadayati . “grahāt prāgbhagaṇā-
rddhasthaḥ prāṅmukhaṃ karṣati graham . uccasañjño'parārddhastha-
stadvat paścānmukhaṃ graham” 4 sū0 si0 . “grahasthānāt
pūrvabhāgastharāśiṣaṭkasthita uccasañjño jīvo grahavimbaṃ
pūrvvadigabhimukhaṃ svābhimukhaṃ karṣatyākarṣati . aparā-
rddhastho grahasthānāt paścimabhāgastharāśiṣaṭkasyitaucca-
sañjño jīva ityarthaḥ . grahavimbaṃ paścānmukhaṃ paścima-
digabhimukhaṃ svābhimukhaṃ tadvadākarṣatītyarthaḥ” 4 ra0 nā0 .
“atha pūrvoktasiddhaṃ phalitamāha . “svoccāpakṛṣṭā bhaṇaṇaiḥ
prāṅmukhaṃ yānti yadgrahāḥ . tat teṣu dhanamityuktamṛṇaṃ
paścānmukheṣu tu” sū0 si0 5 . “svoccajīvākarṣitā
grahāḥ pūrvābhimukhaṃ magaṇaiḥ rāśibhirbhagolasthakrānti-
vṛttānusṛtasvākāśagolāntargatakrāntivṛtte dvādaśarāśya-
ntike yadrāśivibhāgairityarthaḥ . yad yatsaṃkhyāmitaṃ
gacchanti tat tatsaṅkhyāmitaṃ bhāgādikaṃ phalarūpaṃ teṣu
pūrvāvagatagraharāśyādibhogeṣu dhanaṃ yojyam . paścānmukheṣu
paścimākarṣitagrahapūrvāvagatarāśyādibhogeṣu tukārādyatsa-
ṅkhyāmitaṃ phalarūpaṃ paścimato gacchanti tadityarthaḥ . ṛṇaṃ
hīnamiti etat pūrvaiḥ kathitam” ra0 nā0 5 . si0 śi0
“sūṣṭvā bhacakraṃ kamalodbhavena grahaiḥ sahaitadbhagaṇādisaṃsthaiḥ .
śaśvadbhrame viśvasṛjā niyuktaṃ tadantatāre ca tathā
dhruvatve . tato'parāśābhimukhaṃ bhapañjare sakhecare śīdhratare
bhramatyapi . tadalpagatyendradiśaṃ nabhaścarāścaranti nīco-
ccatarātmavartmasu” . “yadetadbhacakraṃ grahaiḥ saha bhramaddṛśyate
tadviśvasṛjā jagadutpādakena kamalodbhavena brahmaṇā sṛ-
ṣṭyādau sṛṣṭvā tataḥ śaśvadmrame'navaratabhramaṇe niyuktam .
etaduktaṃ bhavati . bhānyaśvinyādīnyanyāni viśiṣṭāni
jyotīṃṣi teṣāṃ samūhaścakraṃ grahāśca sūryyādayastaiḥ saha
sṛṣṭam . tāni bhāni prāksaṃsthāyā samantānnive-
śitāni . grahāstu bhagaṇādāvaścinīmukhe niveśitāsta
uparyyuparisaṃsthayā . tatrādau tāvadadhaścandraḥ tadupari
budhaḥ, tataḥ śukraḥ, tato raviḥ tasmādbhaumaḥ, tato guruḥ
tataḥ śaniḥ . sarveṣāmupari dūre bhacakram . eṣāṃ kakṣā-
pramāṇāni cakṣādhyāye pratipādayiṣyante . aho yadyū-
rdhvordhvasthā grahāstadopari dūrato bhagaṇastat kathaṃ bhaga-
ṇādisaṃsthairgrahairityucyate? satyam . atra bhūmadhye sūtra-
syaikamagraṃ baddhvā dvitīyamagraṃ bhacakre'śvinīmukhe kila ni-
baddham . tasmin sūtre protā maṇaya iva candrādayo
grahā sṛṣṭyādau brahmaṇā niveśitāḥ . bhamaṇḍalaṃ dvāda-
daśadhā vibhajyaivaṃ bhūmadhyāt sūtrāṇi pratibhāgaṃ nītvā
kila baddhāni taiḥ sūtraiḥ saha grahakakṣāyāṃ ye saṃpātāste
tāsu kakṣāsu rāśyantāḥ . tadvatprakārā rāśaya iti
saṃkṣiptamihoktam . kakṣādhyāye gole ca kiñcidvistāryya
bakṣyāmaḥ . evaṃvidhaṃ bhacakraṃ sṛṣṭvā brahmaṇā gaṇne ni-
veśitam . yatra niveśitaṃ tatra pravaho nāma vāyuḥ .
sa ca nityaṃ pratyaggatiḥ . tena samāhataṃ bhacakraṃ sakhecaraṃ
paścimābhimukhabhrame pravṛtam . yat tasya pratyagbhramaṇaṃ
tacchīghrataram . yata ekenāhnā bhamaṇḍalasya parivarttaḥ .
evaṃ tasmin bhapañjare sakhecare śīghratare bhramatyapi khecarā
indradiśaṃ caranti pūrvvābhimukhaṃ vrajanti nīcoccatarā-
tmavartmasu . anantarakathiteṣu khasvamārgeṣu teṣāṃ prāgbhra-
maṇam . tat tadalpagatyā, pratyaggaterbahutvāt prāgalpa-
gatyā vrajanto nopalakṣyanta iti bhāvaḥ . tathā tasma bhapa-
ñjarasya yo dakṣiṇottarāvarttau tatra ye tāre te dhrūvatve
niyukte” prami0 . tathā śrīpatiḥ . “svavyāpārāt
prāggatiḥ khecarāṇāmūrdhvādhastādyāmyasaumyāparāṇi . go-
lābhijñaiḥ pañca yātāni yāni teṣāmuktānyanyahetūni
tāni . pratyaggatiḥ pravahavāyuvaśena teṣāṃ nīcoccavṛttajani-
tīrdhvamadhaśca sā syāt . yāmyottarā tvapamavṛttavimaṇḍa-
lābhyāṃ ṣoḍhā gatirnigaditaivamiha grahāṇām” uccatā ca
mahattvavyāpyaguṇabhedaḥ . sā ca uparyyuparisanniveśi-
tāvayavanāṃ mahattve bhavati tasya guṇacanatvāt tataḥ bhāve'rthe
ṣyaj . auccyam uccatāyāṃ na0 . tva . uccatva tatrārthe
na0 tal . uccatā strī . “uccasthe grahapañcake suragurau
sendau navamyāṃ tithau lagne karkaṭake punarvasudine
meṣaṃ gate pūṣaṇi . nirdagdhuṃ nikhilāḥ palāśasamidhaḥ
madhyādayodhyāraṇerāvirbhūtamabhūdapūrvvavibhavaṃ yatkiñcidekaṃ
mahaḥ” tithita0 pu0 . “grahaistataḥ pañcabhiruccasaṃsthitai-
rasūryyagaiḥ sūcitabhāgyasampadam” raghuḥ . “svoccasthaḥ
svagṛhe'pi vā svasuhṛdāṃ varge'pi vā” jyoti0 ta0 .