uḍupa
See also
uḍupaḥ.
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 139.
uḍupa mn. (
-paḥ-paṃ) A raft or float. m. (
-paḥ) The moon.
E. uḍu as above, and pa from pā to preserve, affix ḍa.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 113, col. 2.
uḍu-pa (paḥ-paṃ) 1. m. n. A raft or float.
m. The moon.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 110, col. 2.
uḍupa uḍupa, i. e. I. uḍu (perhaps
akin to udan, and a dialectical form of
udra in samudra) -pa (vb. 2. pā), m.
and n. A raft, Mṛcch. 123, 20. II.
uḍu-pa (vb. 2. pā), m. The moon.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 80.
uḍupa m. n. boat; m. =
seq.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 48, col. 3.
uḍupa uḍu-pa, m. moon; m. n. boat, skiff;
-pati, m. moon.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 175, col. 1.
uḍu—pa mn. a raft or float,
MBh.;
Ragh. &c.
☞
p. 175, col. 1.
a kind of drinking vessel covered with leather
Comm. on
Ragh. i, 2
☞
p. 175, col. 1.
the moon (the half-moon being formed like a boat),
MBh.;
Mṛcch. &c.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 114, col. 2.
uḍupa mn. (-paḥ-paṃ) A raft or float.
m. (-paḥ) The moon.
E. uḍu as above,
and pa from pā to preserve, affix ḍa.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 878.
uḍupa n.
TRIK. 3, 5, 7.
SIDDH. K. 249,
a, 11.
1) Floss, Nachen, n. AK. 1, 2, 3, 11. m. H. 879. an. 3, 440. m. n. TRIK. 3, 3, 274. MED. p. 15. brahmoḍupena pratareta vidvānsrotāṃsi sarvāṇi bhayāvahāni ŚVETĀŚV. UP. 2, 8. uḍupaplavasaṃtāra MBH. 1, 3487. 3, 10983. kenoḍupena paralokanadīṃ tariṣye MṚCCH. 123, 20. titīrṣurdustaraṃ mohāduḍupenāsmi sāgaram RAGH. 1, 2. am Ende eines adj. comp. f. ā MBH. 16, 140.
— 2) m. (der nachenförmige Halbmond) Mond TRIK. 1, 1, 87. 3, 3, 274. H. an. MED. apaśyadvadanaṃ tasya raśmivantamivoḍupam MBH. 3, 11149. guṇaprakarṣāduḍupena śaṃbhoralaṅghyamullaṅghitamuttamāṅgam MṚCCH. 66, 10.
☞
vol. 5,
p. 1157.
uḍupa 1) BHĀG. P. 4, 22, 40.
— 2) BHĀG. P. 11, 30, 43. In südlichen Breiten hat der zunehmende Mond bekanntlich die Gestalt eines ganz horizontal schwimmenden Nachens.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 218, col. 3.
uḍupa — 1) m. n. (adj. Comp. f. ā) Nachen.
— 2) m. der Nachen am Himmel , der Mond.
— 3) n. eine Art Tanz S. S. S. 257.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 54, col. 1.
uḍupa m. n. Nachen; m. auch = folg.
Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch
☞
p. 109, col. 3.
uḍupa , vgl. rathoḍupa weiter unten.
Abhidhānaratnamālā of Halāyudha
☞
p. 76.
uḍupa;
ātarastarapaṇyaṃ ca talpaṃ syāduḍupaḥ plavaḥ .. 671 ..
3.1.1.671
Vācaspatyam
☞
p. 1071, col. 2.
uḍu(ḍū)pa pu0 uḍuni jale pāti pā—ka . 1 plave bhelāyām .
“uḍupaplavasantāroyatra nityaṃ bhaviṣyati” bhā0 ā0
81 a0 . “vahantovāribahulaṃ phenoḍupapariplutam .
bhā0 va0 146 . “titorṣurdustaraṃ māhādudupenāsmi sāgaram”
raghuḥ . uḍurūpajalasantārahetutvādasya uḍupatvam . carmā-
vanaddhayānapātre na0 tacchlokavyākhyāne mallināthena “uḍupena
carmāvanaddhayānapātreṇetyabhidhāya “carmābanaddhamuḍupaṃ plavakāṣṭhaṃ
kasṇḍavaditi” sajjanoktirudāhṛtā . pṛṣo0 . uḍa-
po'pi plave amaraṭī0 . uḍūni uḍūrpā nakṣatrāṇi
pāti pā—ka . 2 candre sa hi tārāṇāṃ patiratasta-
drakṣakaḥ . uḍūnāṃ divā hi sūryyakiraṇairabhibhavādaprakāśatvena
rātrau ca prakāśavattyena niśādhīśacandrasya tatapatitvam .
evam “nakṣatrāṇāmavīśatvamoṣidhīnāṃ tathaiva ceti” kā0 kha0
prajāpatinā tadadhīśatvadānamuktam” . gotāyāmapi “nakṣatrā-
ṇāmahaṃ śaśī” ityukteḥ tanmadhye tasya śreṣṭhatvādapi tatpatitā
“salilamaye śaśini” vṛha0 saṃ0 tasya jalamayatvokteḥ
uḍumayatvāt jalamayatvāt tasya uḍupatitvaṃ vā bodhyam
dakṣakanyāśvinyāditārāpatitvādvā tathātvam .
Index to the Names in the Mahābhārata
☞
p. 687, col. 1.
Uḍupa (“lord of the sturs”) = Soma (the Moon): III,
11149 (iva).