• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • uñchaṃ


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 222.
    uñchaṃ , klī, (uchi + ghañ .) pakṣicañcvādānavat śasya-
    grahaṇaṃ . yathā . upāttaśasyāt kṣetrāt śeṣāvaca-
    yane . uñchena pakṣicañcvādānavadgrahaṇena śilyate
    sañcīyate uñchaśilaṃ ucchiuñche śila uñche
    kṛddhorityukteḥ kṛgṛjñeti ijuṅatvāt kaḥ uñchaśi-
    lam . saṃghātaṃ vigṛhītaṃ viparyyastañca nāma . “śakyā
    na ceduñchaśilena vṛttiḥ . phalena mūlena ca vāriṇā
    ca” iti . samāhāradvandve uñchaṃ śilañca . uñchaṃ
    bhaikṣañca yaccānyattat parigrahaṇantu ṛtam . iti
    nigamābhidhāne klīvam . pumānuñchaṛtaśilaṃ iti
    vopālite puṃsyuñchaḥ . bhavabhūtikṛtaśiloñche iti
    govarddhanaḥ . keciduñchaśilayorbhedamāhuḥ . “prati-
    grahāt śilaṃ śreyastato'pyañchaḥ praśasyate” . iti
    tatra śālyādernipātitaparityaktamañcarīṇāṃ ādānaṃ
    śilaṃ . śilaṃ dhānyamañjarīsaṃgrahaḥ . iti svāmī
    ca . ekaikaśaḥ kapotavaddhānyakaṇodgrahaṇamuñchaḥ .
    taduktaṃ uñcho dhānyakaṇoccaya iti . śilaṃ tāla-
    ṣyādi dantyādi ca . dharmmātvāt satyamiti ṛtam .
    iti uñchaśilaśabdaṭākāyāṃ bharataḥ ..