See also irāvant.
1 The ocean.
2 A cloud.
3 A king. mfn. (-vān-vatī-vat) Watery, having or yielding water, &c.
E. irā and matup aff.
m. (-vān)
1. The ocean.
2. A cloud.
3. A king. mfn. (-vān-vatī-
vat) Watery, having or yielding water, &c.
E. irā and matup aff.
-at 2) vartís {556,5}; {583,10}.
-atīm 2) vā́cam {417,6}.
-atī [du. f.] 1) ródasī {615,3}.
-atīs [N.] 1) dhenávas {423,2}.
“arjunasyātmajaḥ śrīmānirāvānnāma vīryyavān . snuṣāyāṃ
nāgarājasya jātaḥ pārthena dhīmatā . airāvatena sā
dattā hyanapatyā mahātmanā . patthau hate suparṇena kṛpaṇā
dīnacetanā . bhāryyārthaṃ tāñca jagrāha pārthaḥ kāmavaśā-
nugām . evameṣa samutpannaḥ parakṣetre'rjunātmajaḥ . sa
nāgaloke saṃvṛddho nātrā ca parirakṣitaḥ . pitṛvyeṇa
parityaktaḥ pārthadveṣāddarātmanā . rūpavān balasampanno guṇa-
vān satyavikramaḥ . indralokaṃ jagāmāśu śrutvā tatrā-
rjunaṃ gatam . so'bhigamya mahābāhuḥ pitaraṃ satyavikramaḥ .
abhyavādayadavyagrī vinayena kṛtāñjaliḥ . nyavedayata cā-
tmānamarjunasya mahātmanaḥ . irāvānasmi bhadraṃ te puttra-
ścāhaṃ tava prabho! . mātuḥ samāgamo yaśca tatsarvaṃ pratyaveda-
yat . tacca sarvaṃ yathāvṛttamanusasmāra pāṇḍavaḥ . pariṣvajya
sutañcāpi sotmanaḥ sadṛśaṃ guṇaiḥ . prītimānabhavat pārtho
devarājaniveśane . so'rjunena samādiṣṭo devaloke tadā
nṛpa! . prītipūrvaṃ mahābāhuḥ svakāryyaṃ prati bhārata .
yuddhakāle tvayāsmākaṃ sahya deyamiti prabho . vāḍhamityeva-
muktvā ca yuddhakāla ihāgataḥ” .
“irāvantaṃ tu nihataṃ dṛṣṭvā pārthā mahārathāḥ” bhā0 bhī0
92 a0 . “putraṃ vinihataṃ śrutvā irāvantaṃ dhanañjayaḥ .” 95
a0 . 3 nadībhede strī ṅīp . bhā0 sa0 pa0 9 a0 varuṇa-
sabhāvarṇane . “irāvatī vitastā ca sindhurdevanadī tathā” “i-
rāvatyāṃ hato bhojaḥ kārttavīryyasamo yudhi” bhā0 va0 12 a0
“śatadrukāmahaṃ tīrtvā tathā ramyāmirāvatīm” . bhā0 ka0 44
a0 . “irāvatyāṃ mahābhojāvagnisūryyasamau yudhi” harivaṃ0
161 . “irāvatī dhenumatī hi bhūtaṃ” ṛ0 7, 99, 3 . 4 annā-
diyukte tri0 “yāsiṣṭaṃ varttiraśvināvirāvat” ṛ0 7, 40
5 . “irāvat havirannādiyuktam” bhā0 . “sunṛtāvantaḥ
subhagā irāvantohatapramāḥ” atha0 7, 60, 6 .
VI, 4521, 1737 (fought with Śrutāyus).—§ 580 (do.): VI,
56θ, 2418 (in the array of the Pāṇḍavas).—§ 583 (do.):
VI, 75β, 3288 (do.).—§ 584 (do.): VI, 811, 3557 (attacked
by Vinda and Anuvinda (Āvantyau)); 833, 3650 (fought with
Vinda and Anuvinda), 3651, 3654, 3657, 3659, [3661 (Nāga-
rājasutāsutaḥ, vanquished Vinda and Anuvinda)].—§ 585b
(do.): I. was begotten by Arjuna on the daughter (so C.
(sutāyāṃ) and PCR., B. has snuṣāyāṃ) of the king of the
Nāgas; when her husband had been slain by Garuḍa, childless
as she was, she was bestowed upon Arjuna by Airāvata.
I. grew up in the Nāgaloka, protected by his mother, and
when his wicked uncle (pitṛvyeṇa) had abandoned him from
hatred of Arjuna, I. went to Indraloka, having heard that
Arjuna had gone thither. There he gladdened Arjuna who,
dismissing him, told him to render him assistance in the battle:
VI, 90, 3977 (Arjunasyātmajaḥ), 3983.—§ 585 (do.): VI,
90, 4000 (fought with the brothers of Śakuni), 4002, 4004,
4006, 4008, 4011, 4012 (slew the brothers of Śakuni, except
Vṛṣabha), 4024 (attacked by Alambuṣa), 4025, 4030, 4032,
4036, 4040, 4042, 4046 (is slain by Alambuṣa), 4047; 91,
4064 (nihataṃ), 4065 (do.); 96, 4323 (do.). Cf. Arjunasuta,
Arjunātmaja, Ārjuni.