• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • irāvat

    See also irāvant.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 133.
    irāvat m. (-vān)

    1 The ocean.

    2 A cloud.

    3 A king. mfn. (-vān-vatī-vat) Watery, having or yielding water, &c.

    E. irā and matup aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 108, col. 2.
    irāvat (vān) 1. m. Ocean; cloud;
    a king. a. Watery, having water.
    ☞ p. 918, col. 2.
    *irāvat (vatī) 3. f. Durgā.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 280, col. 1.
    irāvat a.

    1 Granting drink or refreshment, satiating.

    2 Endowed with provisions, comfortable.

    — m. (

    — vān)

    1 Ocean.

    2 A cloud.

    3 A king.

    4 N. of a son of Arjuna.

    — tī

    1 N. of a river in the Panjab (rāvī).

    2 N. of a plant.

    3 N. of Durgā, Rudra's wife.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 46, col. 2.
    irāvat írā-vat, a. refreshing, quickening;
    -ī, f. N. of a river; N..

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 168, col. 1.
    írā—vat (írā°), mfn. possessing food, full of food
    ☞ p. 168, col. 1.
    granting drink or refreshment, satiating, giving enjoyment
    ☞ p. 168, col. 1.
    endowed with provisions
    ☞ p. 168, col. 1.
    comfortable, RV.; AV.; AitBr.; MBh. &c.
    ☞ p. 168, col. 1.
    írā—vat m. (ān) N. of a son of Arjuna, VP.
    ☞ p. 168, col. 1.
    the ocean
    ☞ p. 168, col. 1.
    a cloud
    ☞ p. 168, col. 1.
    a king, L.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 109, col. 2.
    irāvat

    m. (-vān)

    1. The ocean.

    2. A cloud.

    3. A king. mfn. (-vān-vatī-
    vat) Watery, having or yielding water, &c.

    E. irā and matup aff.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 388.
    irāvat a. 1 Granting drink or refreshment, satiating. -2 Endowed with provisions, comfortable. ātmā hi jajña ātmanaḥ sa irāvatyatitāriṇī Ait. Br.VII.13. m. (-vān) 1 Ocean. -2 A cloud. -3 A king. -4 N. of a son of Arjuna. -tī 1 N. of a river in the Panjab (rāvī). -2 N. of a plant. -3 N. of Durgā, Rudra's wife.

    Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda

    ☞ p. 220.
    írāvat, a., 1) mit Labetrunk versehen; 2) Labung gewährend, erquickend.

    -at 2) vartís {556,5}; {583,10}.

    -atīm 2) vā́cam {417,6}.

    -atī [du. f.] 1) ródasī {615,3}.

    -atīs [N.] 1) dhenávas {423,2}.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 982, col. 2.
    irāvat irā + bhūmri matup masya vaḥ . samudre tatra bhavaḥ aṇ airā-
    vataḥ . arjunena nāgakanyāyāmutpādite 3 vīrabhede tadu-
    tpattikathā” bhā0 bhī0 91 a0 .

    “arjunasyātmajaḥ śrīmānirāvānnāma vīryyavān . snuṣāyāṃ
    nāgarājasya jātaḥ pārthena dhīmatā . airāvatena sā
    dattā hyanapatyā mahātmanā . patthau hate suparṇena kṛpaṇā
    dīnacetanā . bhāryyārthaṃ tāñca jagrāha pārthaḥ kāmavaśā-
    nugām . evameṣa samutpannaḥ parakṣetre'rjunātmajaḥ . sa
    nāgaloke saṃvṛddho nātrā ca parirakṣitaḥ . pitṛvyeṇa
    parityaktaḥ pārthadveṣāddarātmanā . rūpavān balasampanno guṇa-
    vān satyavikramaḥ . indralokaṃ jagāmāśu śrutvā tatrā-
    rjunaṃ gatam . so'bhigamya mahābāhuḥ pitaraṃ satyavikramaḥ .
    abhyavādayadavyagrī vinayena kṛtāñjaliḥ . nyavedayata cā-
    tmānamarjunasya mahātmanaḥ . irāvānasmi bhadraṃ te puttra-
    ścāhaṃ tava prabho! . mātuḥ samāgamo yaśca tatsarvaṃ pratyaveda-
    yat . tacca sarvaṃ yathāvṛttamanusasmāra pāṇḍavaḥ . pariṣvajya
    sutañcāpi sotmanaḥ sadṛśaṃ guṇaiḥ . prītimānabhavat pārtho
    devarājaniveśane . so'rjunena samādiṣṭo devaloke tadā
    nṛpa! . prītipūrvaṃ mahābāhuḥ svakāryyaṃ prati bhārata .
    yuddhakāle tvayāsmākaṃ sahya deyamiti prabho . vāḍhamityeva-
    muktvā ca yuddhakāla ihāgataḥ” .

    “irāvantaṃ tu nihataṃ dṛṣṭvā pārthā mahārathāḥ” bhā0 bhī0
    92 a0 . “putraṃ vinihataṃ śrutvā irāvantaṃ dhanañjayaḥ .” 95
    a0 . 3 nadībhede strī ṅīp . bhā0 sa0 pa0 9 a0 varuṇa-
    sabhāvarṇane . “irāvatī vitastā ca sindhurdevanadī tathā” “i-
    rāvatyāṃ hato bhojaḥ kārttavīryyasamo yudhi” bhā0 va0 12 a0
    “śatadrukāmahaṃ tīrtvā tathā ramyāmirāvatīm” . bhā0 ka0 44
    a0 . “irāvatyāṃ mahābhojāvagnisūryyasamau yudhi” harivaṃ0
    161 . “irāvatī dhenumatī hi bhūtaṃ” ṛ0 7, 99, 3 . 4 annā-
    diyukte tri0 “yāsiṣṭaṃ varttiraśvināvirāvat” ṛ0 7, 40
    5 . “irāvat havirannādiyuktam” bhā0 . “sunṛtāvantaḥ
    subhagā irāvantohatapramāḥ” atha0 7, 60, 6 .

    Index to the Names in the Mahābhārata

    ☞ p. 345, col. 1.
    Irāvat, a son of Arjuna Pāṇḍava. § 578 (Bhīṣmavadhap.):

    VI, 4521, 1737 (fought with Śrutāyus).—§ 580 (do.): VI,

    56θ, 2418 (in the array of the Pāṇḍavas).—§ 583 (do.):

    VI, 75β, 3288 (do.).—§ 584 (do.): VI, 811, 3557 (attacked

    by Vinda and Anuvinda (Āvantyau)); 833, 3650 (fought with

    Vinda and Anuvinda), 3651, 3654, 3657, 3659, [3661 (Nāga-

    rājasutāsutaḥ, vanquished Vinda and Anuvinda)].—§ 585b

    (do.): I. was begotten by Arjuna on the daughter (so C.

    (sutāyāṃ) and PCR., B. has snuṣāyāṃ) of the king of the

    Nāgas; when her husband had been slain by Garuḍa, childless

    as she was, she was bestowed upon Arjuna by Airāvata.

    I. grew up in the Nāgaloka, protected by his mother, and

    when his wicked uncle (pitṛvyeṇa) had abandoned him from

    hatred of Arjuna, I. went to Indraloka, having heard that

    Arjuna had gone thither. There he gladdened Arjuna who,

    dismissing him, told him to render him assistance in the battle:

    VI, 90, 3977 (Arjunasyātmajaḥ), 3983.—§ 585 (do.): VI,

    90, 4000 (fought with the brothers of Śakuni), 4002, 4004,

    4006, 4008, 4011, 4012 (slew the brothers of Śakuni, except

    Vṛṣabha), 4024 (attacked by Alambuṣa), 4025, 4030, 4032,

    4036, 4040, 4042, 4046 (is slain by Alambuṣa), 4047; 91,

    4064 (nihataṃ), 4065 (do.); 96, 4323 (do.). Cf. Arjunasuta,

    Arjunātmaja, Ārjuni.

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 199.
    Irāvat — a son of Arjuna by Ulūpi.

    Bhā. IX. 22. 32; Vi. IV. 20. 49.