• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • induja


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 166, col. 1.
    indu—ja m. ‘son of the moon’, N. of the planet Mercury, VarBṛS.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 802.
    induja (i° + ja)

    1) m. Bein. des Planeten Mercur (Sohn des Mondes) Ind. St. 2, 261.

    — 2) f. ā Beiname des Flusses Revā oder Narmadā H. 1083.

    ☞ vol. 5, p. 1141.
    induja

    1) VARĀH. BṚH. S. 7, 17.

    ☞ vol. 7, p. 1713.
    induja

    1) SŪRYAS. 12, 31.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 204, col. 2.
    induja

    — 1) m. der Planet Mercur.

    — 2) *f. ā Patron. des Flusses Revā.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 934, col. 1.
    induja pu0 indorjāyate jana—ḍa . vṛhaspapatibhāryyātārāgarbhe
    candreṇotpādite budhe tadutpattikathā harivaṃ0 26 a0
    somasya rājasūyayajñakaraṇānantaramaiśvaryyeṇa mattasya mati-
    bhrāntimupavarṇya “vṛhaspateḥ sa vai bhāryyāṃ tārāṃ nāma
    yaśasvinīm . jahāra tarasā sarvānavamatyāṅgiraḥsutān”
    ityupakramya ṛṣīṇāṃ tatra yuddhaṃ varṇayitvā tatra yuddhopa-
    draveṇa upadrutadevaiḥ prārthitena brahmaṇā yat kṛta
    taduktaṃ tatraiva “tatonivāryyośanasaṃ taṃ vai rudraṃ bhayaṅka-
    ram . dadāvaṅgirase tārāṃ svayameva pitāmahaḥ .
    tāmantaḥprasavāṃ dṛṣṭvā tārāmāha vṛhaspatiḥ . madī-
    yāyāṃ na te yonau garbho dhāryyaḥ kathañcana . yonerudasṛttaṃ
    vai kumāraṃ dasyuhantamam . iṣīkāstambamāsādya jva-
    lantamiva pāvakam . jātamātraḥ sa bhagavān devānāmakṣi-
    padvasu . tataḥ saṃśayamāpannāstārāmūcuḥ surottamāḥ .
    satyaṃ brūhi sutaḥ kasya somasyātha vṛhaspateḥ . pṛcchyamānā
    yadā devairnāha sā sādhvasādhu vā . tadā tāṃ śaptumārabdhaḥ
    kumārodasyuhantamaḥ . taṃ nivāryya tato brahmā tārāṃ prapaccha
    saṃśayam . yadatra tathyaṃ tadbrūhi tāre! kasya sutohyayam .
    sā prāñjaliruvācedaṃ brahmāṇaṃ varadaṃ śanaiḥ . somasyeti ma-
    hātmānaṃ kumāraṃ dasyuhantamam . taṃ bhūrddhnyāghrāya tanayaṃ
    somodhātā prajāpatiḥ . budha ityakaronnāma tasya putrasya dhī-
    mataḥ” . asyaiva grahatvaprāptiḥ kāśī0 varṇitā yathā” hari-
    rvaśavat budhasyotpattiṃ varṇṇayitvā . “tataḥ sarvvebhyodevebhya-
    stejorūpabalādhikaḥ . budhaḥ somaṃ samāpṛcchya tapase dhṛta
    niścayaḥ . jagāma kāśīṃ nirvāṇarārśiṃ viśveśapālitām .
    tato liṅgaṃ pratiṣṭhāpya svanāmnā sa budheśvaram . tapaścacāra
    cātyugramugraṃ saṃśīlayan hṛdi” . iti tattapovaṇitam
    tattapasā toṣitaśca mahādevastasmai graharūpeṇa gaganesthiti
    rūpaṃ varaṃ dadau” yathā “tataḥ prāha maheśānastatstutyā pari-
    toṣitaḥ . rauhiṇeya! mahābhāgya! saumya . saumyavaco-
    nidheḥ . nakṣatralokādupari tava loko bhaviṣyati . madhye
    sarvagrahāṇāñca saparyyāṃ lapsyase parām” rāśicakre
    tatsthānañca sū0 si0 “mandāmarejyamūputrasūryyaśukrenduje-
    ndavaḥ . paribhramantyadho'dhaḥsthāḥ siddhavidyādharāghanāḥ”
    ityanena candrasthānādupari śukrāccādhaḥ pradeśe uktam .
    tatkakṣāmānañca . induśabde pṛ0 931 śrīpativākye uktam
    tasya cāraprakāraḥ vṛhatsaṃhitāyāṃ darśitā yathā .

    “notpātaparityaktaḥ kadācidapi candrajo vrajatyudatham .
    jaladahanapavanabhayakṛddhvānyārghakṣayavivṛddhyai vā . vicarañchravaṇa-
    dhaniṣṭhāprājāpatyenduviśvadevāni . mṛdnan himakaratanayaḥ
    karotyavṛṣṭiṃ sarogabhayām . raudrādīni maghāntānyupāśrite
    candrajeprajāpīḍā . śastranipātakṣudbhayarogānāvṛṣṭisantāpaiḥ .
    hastādīni vicaran ṣaḍṛkṣāṇyupapīḍayan gavāmaśubhaḥ .
    sneharasārghavivṛddhiṃ karoti corvīṃ prabhūtānnām . āryamṇaṃ
    hautabhujaṃ bhādrapadāmuttarāṃ yameśaṃ ca . candrasya suto nighnan
    prāṇabhṛtāṃ dhātusaṅkṣayakṛt . āśvinavāruṇamūlānyupamṛdgan
    revatīṃ ca candrasūnuḥ . paṇyabhiṣagnaujīvikasalilajatura-
    gopaghātakaraḥ . pūrvādyṛkṣatritayādekamapīndoḥ suto'bhimṛ-
    dnīyāt . kṣucchastrataskarāmayabhayapradāyī caran jagataḥ .
    prākṛtavimiśrasaṅkṣiptatīkṣṇayogāntaghorapāpākhyāḥ . sapta parā-
    śaratantre nakṣatraiḥ kīrtitā gatayaḥ . prākṛtasaṃjñā vāyavya-
    yāmyapaitāmahāni bahulāśca . miśrā gatiḥ pradiṣṭā śaśi-
    śivapitṛbhujagadaivāni . saṅkṣiptāyāṃ puṣyaḥ punarvasuḥ phalgu-
    nīdvayaṃ ceti . tīkṣṇāyāṃ bhādrapadādvayaṃ saśākrāśvayuk
    pauṣṇam . yogāntiketi mūlaṃ dve cāṣāḍhe gatiḥ suta-
    syendoḥ . ghorā śravaṇastvāṣṭraṃ vasudevaṃ vāruṇaṃcaiva . pāpākhyā
    sāvitraṃ maitraṃ śakrāgnidaivataṃ ceti . udayapravāsadivasaiḥ
    sa eva gatilakṣaṇaṃ prāha . catvāriṃśattriṃśad dvisametā
    viṃśatirdvinavakaṃ ca . nava māsārdhaṃ daśa caikasaṃyutāḥ prākṛtā-
    dyānām . prākṛtagatyāmārogyavṛṣṭisasyapravṛddhayaḥ kṣemam .
    saṅkṣiptamiśrayormiśrametadanyāsu viparītam . ṛjvyativakrā
    vakrā vikalā ca matena devalasyaitāḥ . pañcacaturdvyekāhā
    ṛjvāpādīnāṃ ṣaḍabhyastāḥ . ṛjvī hitā prajānāmativakrārthaṃ
    gatirvināśayati . śastrabhayadā ca vakrā vikalā bhayaroga-
    sañjananī . pauṣāṣāḍhaśrāvaṇavaiśāsveṣvindujaḥ samāgheṣu .
    dṛṣṭo bhayāya jagataḥ śubhaphalakṛt proṣitasteṣu . kārttike
    'śvayuji vā yadi māse dṛśyate tanubhavaḥ śiśirāṃśoḥ .
    śastracaurahutabhuggadatoyakṣudbhayāni ca tadā vidadhāti .
    ruddhāni saumye'stamite purāṇi yānyudgate tānyupayānti
    mokṣam . anyetu paścādudite vadanti lābhaḥ purāṇāṃ bhava-
    tīti tajjñāḥ . hemakāntiratha vā śukavarṇaḥ sasyakena
    maṇinā sadṛśo bā . snigdhamūrtiralaghuśca hitāya vyatyaye
    na śubhakṛcchaśiputraḥ” . gagane budhasthānamuktaṃ bhā0 5 ska0 .
    “tato budhaḥ somasuta ulabhyamāna tata upariṣṭāt prāyeṇa
    śukravat . yadārkāt vyatiricyeta tatrātibhayaprāyānā-
    vṛṭyādibhayamāśaṃsate” . indujātandunandanenduputrādayo'-
    pyatra . 2 narmmādāyāṃ nadyāṃ strī sā ca mekalakanyakā
    somasutā muniśāpāt nadītvamāptā . iyaṃ ca pratīcyāmabantiṣu
    sthitā pratyaksrotovahā ca yathā . “avantiṣu pratīcyāṃ vai
    kīrttamiṣyāmi te diśi . yāni tatra pavitrāṇi puṇyā-
    nyāyatanāni ca . priyaṅgvāmrabaṇopetā vānīraphalaśālinī .
    pratyaksrotā nadī puṇyā narmadā tatra bhārata! .
    trailokye yāni tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca . saridva-
    nāni śailendrā devāśca sapitāmahāḥ . narmadāyāṃ kuruśreṣṭha!
    saha siddharṣicāraṇaiḥ . snātumāyānti puṇyaudhaiḥ sadā vāriṣu
    bhārata” bhā0 ā0 89 a0 .