indriyasannikarṣa
Vācaspatyam
☞
p. 957, col. 2.
indriyasannikarṣa pu0 indriyasya svasvaviṣayaiḥ saha sannikarṣaḥ
mambandhabhedaḥ . pratyakṣasādhane indriyastha svasvaviṣayaiḥ sambandha-
bhedarūpe pratyakṣajanakavyāpāre . sa ca nyāyamate ṣoḍhā yathā
“viṣayendriyasaṃbandhovyāpāraḥ so'pi ṣaddhidhaḥ . dravyagrahastu
saṃyogāt saṃyuktasamavāyataḥ dravyeṣu samavetānāṃ, tathā tat-
samavāyataḥ tatrāpi samavetānāṃ, śabdasya samavāyataḥ . tadvṛ-
ttīnāṃ samavetasamavāyena tu grahaḥ . viśeṣaṇatayā tadvada-
bhāvānāṃ graho bhavet” bhāṣā0 . tathā ca dravyasya pratyakṣe
indriyasaṃyogaḥ kāraṇam dravyasamavetaguṇakarmmajātītāṃ pratyakṣe
indriyasaṃyuktasamavāyaḥ . dravyasamavetasamavetānāṃ guṇatvakarmma-
tvādīnāṃ pratyakṣe indriyasaṃyuktasamavetasamavāyaḥ . śavdasya
pratyakṣe śrotrasamavāyaḥ śabdavṛttiśabdatvādeḥ, śrotrasama-
vetasamavāyaḥ kāraṇam . “abhāvapratyakṣe samabāyapratyakṣe ca
indriyasaṃyuktasvarūpasambandhaviśeṣaṇatā hetuḥ . vaiśaṣikamate
tu samavāyasya na pratyakṣam . atra yadyapi viśeṣaṇatā
nānāvidhā tathā hi bhūtalādau ghaṭābhāvaḥ saṃyuktaviśeṣa-
ṇatayā gṛhyate saṃkhyādau rūpādyabhāvaḥ saṃyuktasa-
mavetaviśeṣaṇatayā, saṃkhyātvādau rūpādyabhāvaḥ sayuktasama-
vevatamavetaviśeṣaṇatayā . śabdābhāvaḥ kevalaśrotrāvacchinna-
viśeṣaṇatayā . kādau khatvādyabhāvaḥ śrotrāvacchinnasamaveta-
viśeṣaṇatayā . evaṃ katvāvacchinnābhāve khatvābhāvādikaṃ
viśeṣaṇaviśeṣaṇatayā . evaṃ ghaṭābhāvādau paṭādyabhāvaḥ
saṃyuktaviśepaṇaviśeṣaṇatayā . evamanyadapyūhyam tathāpi
viśeṣaṇatātvarūpeṇaikaiva sā gaṇyate anyathā ṣīḍhā sannikarṣa
iti prācāṃ pravādo vyāhanyateti” muktā0 . indriya
saṃyogādayo'pyatra