• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • indraśatru


    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 129, col. 2.
    índra-śatru, a. having Indra as his conqueror. [1302.]

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 75.
    1 indraśatru m. Indra's conqueror.
    ☞ p. 75.
    2 índraśatru a. having Indra as conqueror.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 46, col. 1.
    indraśatru indra-śatru, m. Indra's foe, Prahlāda;
    -suta, m. pat. of Arjuna; -sena, m.
    N. of various men; -senā́, f. Indra's missile;
    N.; -stuti, f. praise of Indra; -stotra, n. id..

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 167, col. 1.
    índra—śatru (índra°), mfn. one whose enemy or conqueror is Indra, conquered by Indra, RV. i, 32, 6; TS.; ŚBr.
    ☞ p. 167, col. 1.
    índra—śatru m. ‘Indra's enemy’ (in this sense the accent is Indra-śatrú cf. Introd. p. xviii), N. of Prahlāda, Ragh. vii, 32; BhP. vi, 9, 11 (with both the meanings).

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 808.
    índraśatru (i° + śa°) adj. dessen Ueberwinder Indra ist NIR. 2, 16. dī̀rghaṃ tàma āśâyàdindrâśatruḥ ṚV. 1, 32, 6. TS. 2, 4, 12, 1. 5, 2, 1. ŚAT. BR. 1, 6, 3, 8. 10. Wie schon in diesen Stellen der TS. und des BR., so wird auch in exegetischen Büchern zum Veda auf die richtige Betonung des Wortes besonderes Gewicht gelegt, weil dasselbe anders betont einen Ueberwinder Indra's bezeichnen und eine Gotteslästerung sein würde. ŚIKṢĀ 52. RAGH. 7, 32 ist unter indraśatru Indra's Feind nach MALLIN. Prahlāda gemeint.
    ☞ vol. 7, p. 1714.
    indraśatru vgl. BHĀG. P. 6, 9, 11 in Betreff der Doppelsinnigkeit.

    Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda

    ☞ p. 215.
    índra-śatru, a., dem Indra feindlich [śátru Feind], von Vritra.

    -us {32,6. 10}.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 206, col. 1.
    1. indraśatru m.

    — 1) Indra's Ueberwinder.

    — 2) Indra's Feind , Bez. Prahiāda's.

    ☞ vol. 1, p. 206, col. 1.
    2. índraśatru Adj. Indra zum Ueberwinder habend.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 951, col. 2.
    indraśatru pu0 indraḥ śatruḥ śātayitā yasya . vṛtrāsure . vṛttā-
    surasya tathātvamuktam yathā “sa tvaṣṭā cukrodha . kuvinme'nupa-
    hūtaḥ sosamabhakṣaditi sa svayameva yajñavaiśasaṃ cakre sayodroṇa-
    kalase śukraḥ pariśiṣṭa ā śataṃ pravattatā cakārendraśatru-
    rvardhasveti so'gnimeva prāpya samvabhūvāntaraiva sambabhūvetyuhaike
    prāhuḥ agnīṣomāvevābhi sambabhūva sarvāvidyāḥ sarvaṃ yaśaḥ
    sarvamannādyaṃ sarvāṃ śrīm . sa yadvartamānaḥ samabhavat . tasmā-
    dvṛtro'tha yadapāt samabhavattasmādahistaṃ danuśca danāyuśca .
    māteva ca piteva ca parijagṛhatustasmāddānava ityāhuḥ adha
    yadavravīdindraśatrurvardhasveti tasmāduhainamindra eva ja-
    ghānātha yaddha śaśvadavakṣyadindrasya śatrurvardharati śaśvadu ha sa
    evendramahaniṣyat” śata0 brā0 1, 6, 3, 8, 9, 10, “indraśatru-
    riti pūrvapadodāttatayendraḥ śatruryasyeti vahuvrīhisamāsaṃ
    kṛtvā mantraṃ prayuktava natastamindro jaghāna . yadyasau antyo-
    dāttatayā tatpuruṣasamamāsenaṃ, indrasya śatruriti vyastani-
    rdeśenavā brūyāttadāniścitameva sa indraṃ hanyāt” iti mā0
    bhā0 tathā ca ṣaṣṭhītatpuruṣe'ntodāttasvaraḥ tathātve indrasya
    śatrurityarthake bhavet bahuvrīhau tu pūrvapadasvarateti tathā tena
    prayogāt tameva indrojaghāna “ataeva vede svarahīnatayoccā-
    raṇe yajamānasyāniṣṭaṃ phalaṃ bhavati yathoktaṃ śikṣayāyām .
    “mantrohīnaḥ svarato varṇato vā mithyāprayukto na tamartha-
    māhaḥ sa vāgvajro yajamānaṃ hiṃnasti yathendraśatruḥ
    svarato'parādhāt” . uktaśrutyanusāriṇī kathā bhāga0 yathā
    tvaṣṭaḥ putrasya viśvarūpa guṇādikamupavarṇya “tasyāsan
    viśvarūpasya śirāṃsi trīṇi bhārata . somapīthaṃ surā
    pīthamannādamiti śuśruma . sarve barhiṣi devebhyo bhāgaṃ
    pratyakṣamuccakaiḥ . avadadyasya pitaro devāḥ sapraśraya nṛpa! .
    sa eva hi dadau bhāgaṃ parokṣamasurān prati . yajamāno
    'vahadbhārga mātṛsnehavaśānugaḥ . taddevahelanaṃ tasya dharmā-
    nīka sureśvaraḥ . ālakṣya tarasā bhītastacchīrṣāṇyacchina
    druṣā . somapīthaṃ tu yattasyaśira āsīt kapiñjalaḥ . ka-
    laviṅkaḥ surāpīthamannādaṃyat sa tittiriḥ . brahmahatyā-
    mañjalinā jagrāhayadapīśvaraḥ . saṃvatsarānte tadaghaṃ bhūtānāṃ
    ma viśuddhaye . bhūmyambudrumayoṣidbhyaścaturddhā vyabhajaddhariḥ .
    bhūmisturīyaṃ jagrāha khātapūravareṇa vai . īriṇaṃ brahmahatyā-
    yā rūpaṃ bhūmau pradṛśyate . turyyaṃ chedaviroheṇa vareṇa jagṛhu-
    rdrumāḥ . teṣāṃ niryāsarūpeṇa brahmahatyā pradṛśyate . śaśvat
    kāmavareṇāṃhasturīyaṃ jagṛhuḥ striyaḥ . rajorūpeṇa tāsva-
    homāsimāsi pradṛśyate . dravamūyovareṇāpasturāyaṃ jagṛhu-
    rmmalam . tāsu budbudaphenābhyāṃ dṛṣṭaṃ taddharati kṣipan .
    hataputrastatastraṣṭā juhāvendrāya śatrave . indraśatrurvivarddhasva
    mā ciraṃ jahi vidvipam . athānvāhāryyapacanādutthitī
    ghoradarśanaḥ . kṛtānta iva lokānāṃ yugāntasamayo yathā,
    viṣvagvivarddhamānaṃ tamiṣumātraṃ dine dine . dagdhaśaila-
    pratīkāśaṃ sandhyābhrānīkavarccasam . taptatāmraśikhāśmaśruṃ
    madhyāhnārkogralocanam . dedīpyamāne triśikhe śūla āro-
    pya rodasī . nṛtyantamulvadantañca cālayantaṃ padā mahīm .
    darīgambhīravaktreṇa pibatā ca nabhastalam . lihatā jihvaya-
    rkṣāṇi grasatā bhuvanatrayam . mahatā raudradaṃṣṭreṇa jṛmbhamāṇaṃ
    muhurmuhuḥ . vitrastādudruvurlokā vīkṣya sarve diśo daśa .
    yenāvṛtā iye lokāstapasā tvāṣṭramūrttinā . sa vai vṛtra
    iti proktaḥ pāpaḥ paramadāruṇaḥ bhā0 6 ska0 8 a0 . tataḥ
    “saindraśatraḥ kupitobhṛśaṃ tayā mahendravāhuṃ gadayogravi-
    krama iti” tayoryuddhamabhidhāya “bhittvā vajreṇa tatkakṣiṃ niṣ-
    kramya balabhidruṣā . uccakartta śiraḥ śatrorggiriśṛṅgamivo-
    nnatam” bhāga0 6 ska0 10 a0 indreṇa tasya inanaṃ varṇitam .

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 197.
    Indraśatru — one of Bhaṇḍa's councillors.

    Br. IV. 12. 12.