Blog
Sanskrit
About
ilāvṛta
Sanskrit-English
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 133 .
ilāvṛta n. (
-taṃ ) One of the nine
Varṣas or divisions of the known world, comprehending the highest and most centrical part of the old continent.
E. ilā the earth, and āvṛta chosen: the fairest part of the globe.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 108, col. 2 .
ilā_vṛta (taṃ) 1. n. A division of the earth, a ninth part of it.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 168, col. 2 .
ílā °vṛta m.
N. of a son of Āgnīdhra (who received the Varṣa Ilāvṛta as his kingdom)
☞
p. 168, col. 2 .
ilā —°vṛta n. one of the nine Varṣas or divisions of the known world (comprehending the highest and most central part of the old continent,
cf. varṣa ),
MBh. ;
BhP. ;
MārkP. ;
VP. &c.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 109, col. 2 .
ilāvṛta n. (-taṃ ) One of the nine Varshas or divisions of the known world, comprehending the highest and most centrical part of the old continent.
E. ilā the earth, and āvṛta chosen: the fairest part of the globe.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 817 .
ilāvṛta m. N. pr. ein Sohn Agnīdhra's, dem das nach ihm benannte Varṣa
ilāvṛta n. als Herrschaft zufiel,
VP. 162. 163. 168.
Verz. d. B. H. No. 476.
TRIK. 2, 1, 3.
H. 947,
Sch. (
ilāvṛtta ). Wird in
ilā + āvṛta zerlegt.
☞
vol. 5,
p. 1144 .
ilāvṛta MBH. 6, 233.
BHĀG. P. 5, 2, 19. fg. 16, 23.
MĀRK. P. 60, 7. Z. 1 lies Āgnīdhra's.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 208, col. 2 .
ilāvṛta N.pr. — 1) m. eines Sohnes des Agnīdra VP. 2,1,17. 20.
— 2) n. eines Varṣa VP. 2,2,14. 22.
Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch
☞
p. 106, col. 2 .
[ilāvṛta] , °varṣa m. Aniruddha zu Sāṃkhyas. 6, 52.
Vācaspatyam
☞
p. 983, col. 2 .
ilāvṛta na0 ilā pṛthivīvāvṛtaṃ niṣadhādibhiḥ . navava- rṣātmakajambudvīpasya varṣabhede tacca varṣam “paścānmālyavataḥ, prācyāṃ ganghamādanaśailataḥ . ilāvṛtaṃ nīlagireryāmyato, niṣadhādudak ” ityukta catuḥsīmāvacchinne deśe'sti . “mālyavāṃśca yamakoṭipattanādromakācca kila gandhamādanaḥ . nīlaśailani- ṣadhāvadhī ca tāvantarālamanayorilāvṛtam . niṣadhanīlasuga- ndhasumālyakairalamilāvṛtamāvṛtamābabhau . amarakelikulāya- samākulaṃ rucirakāñcanacitramahītalam ” si0 śi0 . “etena bhāratabhilāvṛtavad vibhāti ” māghaḥ . ilāvṛtasthaparvvatā- divarṇṇanam . bhāga0 5 ska0 6 a0 . “eṣāṃ madhye ilāvṛtaṃ nāmābhyantaravarṣaṃ yasya nābhyāmavasthitaḥ sarvataḥ sauvarṇaḥ kulagirirājomerurdvīpāyāmasamunnāhaḥ karṇi- kābhūtaḥ kuvalayakamalasya murddhani dvātriṃśatsahasrayojana- vitato mūle ṣoḍaśasāhasraṃ tāvatāntarbhūmyāṃ praviṣṭaḥ . uttarottareṇelāvṛtaṃ nīlaḥ śvetaḥ śṛṅgavāniti trayoramyaka- hiraṇmayakurūṇāṃ varṣāṇāṃ maryyādāgirayaḥ prāgāyatā ubhayataḥ kṣārodāvadhayodvisāhasrapṛthava ekaikaśaḥ pūrvasmāt pūrvasmāduttarottareṇa daśāṃśādhikāṃśena dairghyaeva hrasanti . evaṃ dakṣiṇenelāvṛtaṃ niṣadhohemakūṭo himālaya iti prāgā- yatā yathā nīlādayaḥ . ayutayojanotsedhā harivarṣakiṃ- puruṣabhāratānāṃ yathāsaṃkhyam . tathaivelāvṛtamapareṇa pū- rveṇa ca mālyavadgandhamādanāvānīlaniṣadhāyatau dvisahasraṃ paprathatuḥ . ketumālabhadrāśvayoḥ sīmānaṃ vidadhāte . manda- romerumandaraḥ supārśvaḥ kumuda ityayutayojanavistāronnāhā meroścaturdiśamavaṣṭambhagiraya upakḷptāḥ . caturṣveteṣu cūta jambūkadambanyagroghāścatvāraḥ pādapapravarāḥ parvataketava ivadvi- sahasrayojanonnāhāstāvadviṭapavitatayaḥ śatayojanapariṇā- hāḥ . hradāścatvāraḥ payomadhvikṣurasamṛṣṭajalāḥ . yadupa- sparśina upadevagaṇā yogaiścaryyāṇi svābhāvikāni bharatara- rṣabha! dhārayanti . devodyānāni ca bhavanti catvāri nandanaṃ caitrarathaṃ vaimrājakaṃ sarvatobhadramiti . yeṣvamaraparivṛḍhāḥ sahasuralalanālalāmayūthapataya upadevagaṇairupagīyamānama- himānaḥ kila viharanti . mandarotsaṅga ekādaśaśata- yojanottuṅgadevacūtaśiraso giriśikharasthūlāni phalā- nyamṛtakalpāni patanti . teṣāṃ viśīryyamāṇānāmatimadhura suramigandhabahalāruṇarasodenāruṇodā nāma nadīṃ mandara- giriśikharānnipatantī pūrveṇelāvṛtamupaplāvayati . yadu- pajoṣaṇādbhavānyā anucarīṇāṃ puṇyajanavadhūnāmavayavasparśa sugandhavāto daśayojanaṃ samantādanuvāsayati . evaṃ jambū- phalānāmatyuccanipātaviśīrṇānāmanasthiprāyāṇāmibhakāya- nibhānāṃ rasena jambūnadī nāma merumandaraśikharādayuta- yojanādavanitale nipantī dakṣiṇenātmānaṃ yāvadilāvṛta mupasyandati . tāvadubhayorapi rodhasormṛttikā tadrase- nānuvidhyamānā ca vāyvarvasaṃyogavipākena sadāmaralokā bharaṇaṃ jāmbūnadaṃ nāma suvarṇaṃ mavati . yaduha vāva vivudhā- dayaḥ sahayuvatibhirmukuṭakakaṭisūtrakuṇḍalādyābharaṇarūpeṇa khalu dhārayanti . yastu mahākadambaḥ supārśvapārśvanirūḍha- stasya koṭarebhyo viniḥsṛtāḥ pañcāyāmapariṇāhāḥ sumadhurāḥ supārśvaśikharāt patantyo'pareṇātmānamilā- vṛtamanumodayanti . yāhyupayuñjānānāṃ mukhanirvāsito vāyuḥ samantācchatayojanamanu vāsayati . evaṃ kumudani- rūḍho yaḥ śatavallonāma vaṭastastha skandhebhyonīcīnāḥ payo- dadhimadhughṛtaguḍānnādāmbaraśayyāsanābharaṇādayaḥ sarva eva kāmadughānadāḥ kumudāgrāt patantamuttareṇelāvṛtamupa- yojayanti . yānupajuṣāṇānāṃ na kadācidapi prajānāṃ valīpalitaklamasvedadaurgandhyajarāmayāpamṛtyuśītoṣṇavaivarṇyo- pasargādayastāpaviśeṣā bhavanti . yāvajjīvaṃ sukhaṃ nira- tiśayameva kuraṅgakurarakusumbhavaikaṅkatrikūṭaśikharapataṅgaruca- kaniṣadhasitikāsakapilaśaṅkhavaidūryyajārudhihaṃsarṣabhanāgakā- ñjaranīradādayogirayo meroḥ karṇikāyā iva keśara- bhūtāmūladeśe parita upakḷptāḥ . jaṭharadevakūṭau meruṃ pūrve- ṇāṣṭādaśayojanasahasramudagāyatau dvisahasraḥpṛthutuṅgau bhavataḥ . evamapareṇa pavanapāripātrau dakṣiṇena kailāsakaravīrau prāgāyatau . evamuttarataḥ triśṛṅgamakarau . aṣṭābhirebhiḥ pariṣkṛto'gniriva paritaścakāsti kāñcanagiriḥ . merormū- rddhvani bhagavata ātmayonermadhyata upakḷptāṃ purīmayutayojana- sāhasrīṃ samacaturasrāṃ śātakaumbhīṃ vadanti . tāmanu parito lokapālānāmaṣṭānāṃ yathādiśaṃ yathārūpaṃ turīyamānena puro'ṣṭāvupakḷptāḥ ” . bhā0 bhī0 6 a0 jambūkhaṇḍavibhāge tu . “dhanuḥsaṃsthe mahārāja! dve varṣe dakṣiṇottare . ilāvṛtaṃ madhyamantu pañca varṣāṇi caiva ha . uttarottarametebhyo varṣa- mudricyate guṇaiḥ . āyuḥpramāṇaṃ cārogyaṃ dharmmataḥ kāmato- 'rthataḥ . samanvitāni bhūtāni teṣu varṣeṣu bhārata! . eva- meṣā mahārāja! parvvataiḥ pṛthivī citā . hemakūṭastu suma- hān kailāso nāma parvataḥ . yatra vaiśravaṇo rājan! guhyakaiḥ saha modate . astyuttareṇa kailāsāt mainākaṃ parvatamprati . hiraṇyaśṛṅgaḥ sumahān divyo maṇimayo giriḥ . tasya pārśve mahaddivyaṃ śubhaṃ kāñcanavālukam . ramyaṃ vindusaro nāma yatra rājā bhagīrathaḥ . dṛṣṭvā bhāgīrathīṃ gaṅgāmuvāsa bahulāḥ samāḥ . yūpā maṇimayāstatra caityāścāpi hira- ṇmayāḥ . tatheṣṭvā tu gataḥ siddhiṃ sahasrākṣo mahāyaśāḥ . sraṣṭā bhūtapatiryatra sarvalokaiḥ sanātanaḥ . upāsyate tigmatejā yatra bhūtaiḥ samantataḥ . naranārāyaṇau brahmā manuḥ sthāṇuśca pañcamaḥ . tatra divyā tripathagā prathamantu pratiṣṭhitā . brahmalokādapakrāntā saptadhā pratipadyate . vasvokasārā na- linī pāvanī ca sarasvatī . jambūnadī ca sītā ca gaṅgā sindhūśca saptamī . acintyā divyasaṅkāśāḥ prabhorevaiṣa saṃ- vidhiḥ . upāsate yatra satraṃ sahasrayugaparyyaye . dṛśyādṛśyā ca bhavati tatra tatra sarasvatī . etā divyāḥ sapta gaṅgā striṣu lokeṣu viśrutāḥ ” .
Index to the Names in the Mahābhārata
☞
p. 327, col. 2 .
Ilāvṛta , name of a varṣa. § 574 (Jambūkh.): VI,
6 , 233
(in the middle of Jambudvīpa).
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 202 .
Ilāvṛta — a son of Agnīdhra and apsaras Pūrvacitti; lord
of Ilāvṛtam (Sumerumadhyama-
Vā. P. )
Bhā. V. 2. 19; Br. II. 14. 46; Vā. 33. 39, 43; Vi. II. 1. 16
and 20.
☞
vol. 1,
p. 202 .
Ilāvṛta(m) (varṣam) — the central continent of Jambū-
dvīpa. To its north are mountains Nīla, Śveta and Śṛnga-
vān, (Supārśva-
Vi. P. ) and to its south are Niṣadha, Hema-
kūṭa and Himalayas. To its east and west are Mālyavat and
Gandhamādana. (Mandara-
Vi. P. ). The abode of Śiva.
He who enters this region would be turned into a woman
by the curse of Pārvati. Here Śiva worships the Fourth
form of Viṣṇu called Saṅkarṣṇa by praises.
1 Ilāvṛta (s.v.)
was its first king.
2 Here there is no sun or moon; people
eat wood apple fruits.
3
After Ila who spent here the evening of his life; Bali
performed
yajñas here.
4 Next to Harivarṣa;
5 in shape like a
bow and lotus coloured; people here eat of
jaṃbū and live
to 13,000 years.
6 The middle
varṣa of Jambudvīpam sur-
rounding Meru in extent 9000
yojanas; appears like a ball of
smokeless fire; on each of the two sides are three
varṣas or
continents;
7 trees special to the region are
kadamba, jambū,
pippala, and
vaṭa; lies between Bhadrāśva and Ketumāla; the
forests are
Caitraratha, Gandhamādana, Vaibhrāja and
Nan-
dana; there are besides four lakes.
8 [Footnote] 1) Bhā. V. 16. 7-10; 17. 15-24.
[Footnote] 2) Br. II. 14. 49; 15. 24, 33-37.
[Footnote] 3) Ib. II. 17. 9-14, 22.
[Footnote] 4) M. 113. 19 & 30; 114. 69; 135. 2.
[Footnote] 5) Vā. 34.
29.
[Footnote] 6) Vā. 46. 11-15.
[Footnote] 7) Vā. 34. 22.
[Footnote] 8) Vi. II. 2. 15-26.
Puranic Encyclopedia
☞
p. 317, col. 2 .
ILĀVṚTA (ILAVṚTTA). A locality. (See Bhūguṇita).
☞
p. 317, col. 2 .
ILĀVṚTA VARṢA. That part of the country in the
centre of Jambūdvīpa. (M.B. Sabhā Parva, Chapter
28).
Mahābhārata Cultural Index
☞
p. 634, col. 1 .
Ilāvṛta m.: Name of a Varṣa.
Ilāvṛta stands in the middle of the form
of a bow of which two Varṣas (viz. Airā-
vata and Bhārata) stand on the northern
and southern ends; there are in all five
Varṣas between Airāvata varṣa and Bhārata
varṣa (dhanuḥsaṃsthe mahārāja dve varṣe
dakṣiṇottare/ilāvṛtaṃ madhyamaṃ tu
pañca varṣāṇi caiva ha/ ) 6. 7. 36; cf. 6.
7. 6, 35.