• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ilāvṛta


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 133.
    ilāvṛta n. (-taṃ) One of the nine Varṣas or divisions of the known world, comprehending the highest and most centrical part of the old continent.

    E. ilā the earth, and āvṛta chosen: the fairest part of the globe.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 108, col. 2.
    ilā_vṛta (taṃ) 1. n. A division of the
    earth, a ninth part of it.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 168, col. 2.
    ílā°vṛta m. N. of a son of Āgnīdhra (who received the Varṣa Ilāvṛta as his kingdom)
    ☞ p. 168, col. 2.
    ilā—°vṛta n. one of the nine Varṣas or divisions of the known world (comprehending the highest and most central part of the old continent, cf. varṣa), MBh.; BhP.; MārkP.; VP. &c.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 109, col. 2.
    ilāvṛta

    n. (-taṃ) One of the nine Varshas or divisions of the known world,
    comprehending the highest and most centrical part of the old
    continent.

    E. ilā the earth, and āvṛta chosen: the fairest part of the
    globe.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 817.
    ilāvṛta m. N. pr. ein Sohn Agnīdhra's, dem das nach ihm benannte Varṣa ilāvṛta n. als Herrschaft zufiel, VP. 162. 163. 168. Verz. d. B. H. No. 476. TRIK. 2, 1, 3. H. 947, Sch. (ilāvṛtta). Wird in ilā + āvṛta zerlegt.
    ☞ vol. 5, p. 1144.
    ilāvṛta MBH. 6, 233. BHĀG. P. 5, 2, 19. fg. 16, 23. MĀRK. P. 60, 7. Z. 1 lies Āgnīdhra's.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 208, col. 2.
    ilāvṛta N.pr.

    — 1) m. eines Sohnes des Agnīdra VP. 2,1,17. 20.

    — 2) n. eines Varṣa VP. 2,2,14. 22.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 106, col. 2.
    [ilāvṛta] , °varṣa m. Aniruddha zu Sāṃkhyas. 6, 52.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 983, col. 2.
    ilāvṛta na0 ilā pṛthivīvāvṛtaṃ niṣadhādibhiḥ . navava-
    rṣātmakajambudvīpasya varṣabhede tacca varṣam “paścānmālyavataḥ,
    prācyāṃ ganghamādanaśailataḥ . ilāvṛtaṃ nīlagireryāmyato,
    niṣadhādudak” ityukta catuḥsīmāvacchinne deśe'sti . “mālyavāṃśca
    yamakoṭipattanādromakācca kila gandhamādanaḥ . nīlaśailani-
    ṣadhāvadhī ca tāvantarālamanayorilāvṛtam . niṣadhanīlasuga-
    ndhasumālyakairalamilāvṛtamāvṛtamābabhau . amarakelikulāya-
    samākulaṃ rucirakāñcanacitramahītalam” si0 śi0 . “etena
    bhāratabhilāvṛtavad vibhāti” māghaḥ . ilāvṛtasthaparvvatā-
    divarṇṇanam . bhāga0 5 ska0 6 a0 .
    “eṣāṃ madhye ilāvṛtaṃ nāmābhyantaravarṣaṃ yasya nābhyāmavasthitaḥ
    sarvataḥ sauvarṇaḥ kulagirirājomerurdvīpāyāmasamunnāhaḥ karṇi-
    kābhūtaḥ kuvalayakamalasya murddhani dvātriṃśatsahasrayojana-
    vitato mūle ṣoḍaśasāhasraṃ tāvatāntarbhūmyāṃ praviṣṭaḥ .
    uttarottareṇelāvṛtaṃ nīlaḥ śvetaḥ śṛṅgavāniti trayoramyaka-
    hiraṇmayakurūṇāṃ varṣāṇāṃ maryyādāgirayaḥ prāgāyatā
    ubhayataḥ kṣārodāvadhayodvisāhasrapṛthava ekaikaśaḥ pūrvasmāt
    pūrvasmāduttarottareṇa daśāṃśādhikāṃśena dairghyaeva hrasanti .
    evaṃ dakṣiṇenelāvṛtaṃ niṣadhohemakūṭo himālaya iti prāgā-
    yatā yathā nīlādayaḥ . ayutayojanotsedhā harivarṣakiṃ-
    puruṣabhāratānāṃ yathāsaṃkhyam . tathaivelāvṛtamapareṇa pū-
    rveṇa ca mālyavadgandhamādanāvānīlaniṣadhāyatau dvisahasraṃ
    paprathatuḥ . ketumālabhadrāśvayoḥ sīmānaṃ vidadhāte . manda-
    romerumandaraḥ supārśvaḥ kumuda ityayutayojanavistāronnāhā
    meroścaturdiśamavaṣṭambhagiraya upakḷptāḥ . caturṣveteṣu cūta
    jambūkadambanyagroghāścatvāraḥ pādapapravarāḥ parvataketava ivadvi-
    sahasrayojanonnāhāstāvadviṭapavitatayaḥ śatayojanapariṇā-
    hāḥ . hradāścatvāraḥ payomadhvikṣurasamṛṣṭajalāḥ . yadupa-
    sparśina upadevagaṇā yogaiścaryyāṇi svābhāvikāni bharatara-
    rṣabha! dhārayanti . devodyānāni ca bhavanti catvāri nandanaṃ
    caitrarathaṃ vaimrājakaṃ sarvatobhadramiti . yeṣvamaraparivṛḍhāḥ
    sahasuralalanālalāmayūthapataya upadevagaṇairupagīyamānama-
    himānaḥ kila viharanti . mandarotsaṅga ekādaśaśata-
    yojanottuṅgadevacūtaśiraso giriśikharasthūlāni phalā-
    nyamṛtakalpāni patanti . teṣāṃ viśīryyamāṇānāmatimadhura
    suramigandhabahalāruṇarasodenāruṇodā nāma nadīṃ mandara-
    giriśikharānnipatantī pūrveṇelāvṛtamupaplāvayati . yadu-
    pajoṣaṇādbhavānyā anucarīṇāṃ puṇyajanavadhūnāmavayavasparśa
    sugandhavāto daśayojanaṃ samantādanuvāsayati . evaṃ jambū-
    phalānāmatyuccanipātaviśīrṇānāmanasthiprāyāṇāmibhakāya-
    nibhānāṃ rasena jambūnadī nāma merumandaraśikharādayuta-
    yojanādavanitale nipantī dakṣiṇenātmānaṃ yāvadilāvṛta
    mupasyandati . tāvadubhayorapi rodhasormṛttikā tadrase-
    nānuvidhyamānā ca vāyvarvasaṃyogavipākena sadāmaralokā
    bharaṇaṃ jāmbūnadaṃ nāma suvarṇaṃ mavati . yaduha vāva vivudhā-
    dayaḥ sahayuvatibhirmukuṭakakaṭisūtrakuṇḍalādyābharaṇarūpeṇa
    khalu dhārayanti . yastu mahākadambaḥ supārśvapārśvanirūḍha-
    stasya koṭarebhyo viniḥsṛtāḥ pañcāyāmapariṇāhāḥ
    sumadhurāḥ supārśvaśikharāt patantyo'pareṇātmānamilā-
    vṛtamanumodayanti . yāhyupayuñjānānāṃ mukhanirvāsito
    vāyuḥ samantācchatayojanamanu vāsayati . evaṃ kumudani-
    rūḍho yaḥ śatavallonāma vaṭastastha skandhebhyonīcīnāḥ payo-
    dadhimadhughṛtaguḍānnādāmbaraśayyāsanābharaṇādayaḥ sarva eva
    kāmadughānadāḥ kumudāgrāt patantamuttareṇelāvṛtamupa-
    yojayanti . yānupajuṣāṇānāṃ na kadācidapi prajānāṃ
    valīpalitaklamasvedadaurgandhyajarāmayāpamṛtyuśītoṣṇavaivarṇyo-
    pasargādayastāpaviśeṣā bhavanti . yāvajjīvaṃ sukhaṃ nira-
    tiśayameva kuraṅgakurarakusumbhavaikaṅkatrikūṭaśikharapataṅgaruca-
    kaniṣadhasitikāsakapilaśaṅkhavaidūryyajārudhihaṃsarṣabhanāgakā-
    ñjaranīradādayogirayo meroḥ karṇikāyā iva keśara-
    bhūtāmūladeśe parita upakḷptāḥ . jaṭharadevakūṭau meruṃ pūrve-
    ṇāṣṭādaśayojanasahasramudagāyatau dvisahasraḥpṛthutuṅgau bhavataḥ .
    evamapareṇa pavanapāripātrau dakṣiṇena kailāsakaravīrau
    prāgāyatau . evamuttarataḥ triśṛṅgamakarau . aṣṭābhirebhiḥ
    pariṣkṛto'gniriva paritaścakāsti kāñcanagiriḥ . merormū-
    rddhvani bhagavata ātmayonermadhyata upakḷptāṃ purīmayutayojana-
    sāhasrīṃ samacaturasrāṃ śātakaumbhīṃ vadanti . tāmanu parito
    lokapālānāmaṣṭānāṃ yathādiśaṃ yathārūpaṃ turīyamānena
    puro'ṣṭāvupakḷptāḥ” . bhā0 bhī0 6 a0 jambūkhaṇḍavibhāge tu .
    “dhanuḥsaṃsthe mahārāja! dve varṣe dakṣiṇottare . ilāvṛtaṃ
    madhyamantu pañca varṣāṇi caiva ha . uttarottarametebhyo varṣa-
    mudricyate guṇaiḥ . āyuḥpramāṇaṃ cārogyaṃ dharmmataḥ kāmato-
    'rthataḥ . samanvitāni bhūtāni teṣu varṣeṣu bhārata! . eva-
    meṣā mahārāja! parvvataiḥ pṛthivī citā . hemakūṭastu suma-
    hān kailāso nāma parvataḥ . yatra vaiśravaṇo rājan! guhyakaiḥ
    saha modate . astyuttareṇa kailāsāt mainākaṃ parvatamprati .
    hiraṇyaśṛṅgaḥ sumahān divyo maṇimayo giriḥ . tasya
    pārśve mahaddivyaṃ śubhaṃ kāñcanavālukam . ramyaṃ vindusaro
    nāma yatra rājā bhagīrathaḥ . dṛṣṭvā bhāgīrathīṃ gaṅgāmuvāsa
    bahulāḥ samāḥ . yūpā maṇimayāstatra caityāścāpi hira-
    ṇmayāḥ . tatheṣṭvā tu gataḥ siddhiṃ sahasrākṣo mahāyaśāḥ .
    sraṣṭā bhūtapatiryatra sarvalokaiḥ sanātanaḥ . upāsyate tigmatejā
    yatra bhūtaiḥ samantataḥ . naranārāyaṇau brahmā manuḥ sthāṇuśca
    pañcamaḥ . tatra divyā tripathagā prathamantu pratiṣṭhitā .
    brahmalokādapakrāntā saptadhā pratipadyate . vasvokasārā na-
    linī pāvanī ca sarasvatī . jambūnadī ca sītā ca gaṅgā
    sindhūśca saptamī . acintyā divyasaṅkāśāḥ prabhorevaiṣa saṃ-
    vidhiḥ . upāsate yatra satraṃ sahasrayugaparyyaye . dṛśyādṛśyā
    ca bhavati tatra tatra sarasvatī . etā divyāḥ sapta gaṅgā
    striṣu lokeṣu viśrutāḥ” .

    Index to the Names in the Mahābhārata

    ☞ p. 327, col. 2.
    Ilāvṛta, name of a varṣa. § 574 (Jambūkh.): VI, 6, 233

    (in the middle of Jambudvīpa).

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 202.
    Ilāvṛta — a son of Agnīdhra and apsaras Pūrvacitti; lord

    of Ilāvṛtam (Sumerumadhyama-Vā. P.)

    Bhā. V. 2. 19; Br. II. 14. 46; Vā. 33. 39, 43; Vi. II. 1. 16

    and 20.
    ☞ vol. 1, p. 202.
    Ilāvṛta(m) (varṣam) — the central continent of Jambū-

    dvīpa. To its north are mountains Nīla, Śveta and Śṛnga-

    vān, (Supārśva-Vi. P.) and to its south are Niṣadha, Hema-

    kūṭa and Himalayas. To its east and west are Mālyavat and

    Gandhamādana. (Mandara-Vi. P.). The abode of Śiva.

    He who enters this region would be turned into a woman

    by the curse of Pārvati. Here Śiva worships the Fourth

    form of Viṣṇu called Saṅkarṣṇa by praises.1 Ilāvṛta (s.v.)

    was its first king.2 Here there is no sun or moon; people

    eat wood apple fruits.3

    After Ila who spent here the evening of his life; Bali

    performed yajñas here.4 Next to Harivarṣa;5 in shape like a

    bow and lotus coloured; people here eat of jaṃbū and live

    to 13,000 years.6 The middle varṣa of Jambudvīpam sur-

    rounding Meru in extent 9000 yojanas; appears like a ball of

    smokeless fire; on each of the two sides are three varṣas or

    continents;7 trees special to the region are kadamba, jambū,

    pippala, and vaṭa; lies between Bhadrāśva and Ketumāla; the

    forests are Caitraratha, Gandhamādana, Vaibhrāja and Nan-

    dana; there are besides four lakes.8 [Footnote] 1) Bhā. V. 16. 7-10; 17. 15-24. [Footnote] 2) Br. II. 14. 49; 15. 24, 33-37. [Footnote] 3) Ib. II. 17. 9-14, 22. [Footnote] 4) M. 113. 19 & 30; 114. 69; 135. 2. [Footnote] 5) Vā. 34.

    29. [Footnote] 6) Vā. 46. 11-15. [Footnote] 7) Vā. 34. 22. [Footnote] 8) Vi. II. 2. 15-26.

    Puranic Encyclopedia

    ☞ p. 317, col. 2.
    ILĀVṚTA (ILAVṚTTA). A locality. (See Bhūguṇita).
    ☞ p. 317, col. 2.
    ILĀVṚTA VARṢA. That part of the country in the

    centre of Jambūdvīpa. (M.B. Sabhā Parva, Chapter

    28).

    Mahābhārata Cultural Index

    ☞ p. 634, col. 1.
    Ilāvṛta m.: Name of a Varṣa.

    Ilāvṛta stands in the middle of the form

    of a bow of which two Varṣas (viz. Airā-

    vata and Bhārata) stand on the northern

    and southern ends; there are in all five

    Varṣas between Airāvata varṣa and Bhārata

    varṣa (dhanuḥsaṃsthe mahārāja dve varṣe

    dakṣiṇottare/ilāvṛtaṃ madhyamaṃ tu

    pañca varṣāṇi caiva ha/) 6. 7. 36; cf. 6.

    7. 6, 35.