Blog
Sanskrit
About
ikṣvākuḥ
See also
ikṣvāku .
Sanskrit-English
Sanskrit-Sanskrit
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 274, col. 1 .
ikṣvākuḥ
1 N. of the celebrated ancestor of the solar kings who ruled in Ayodhyā; he was the first of the Solar kings and was a son of Manu Vaivasvata; (
cf. Bhāg. kṣuvatastu manorjajña ikṣvākurghrāṇataḥ sutaḥ );
ikṣvākuvaṃśo' (
pb )
bhimataḥ prajānāṃ U. 1. 44.
2 A descendant of Ikṣvāku;
galitavayasāmikṣvākūṇāmidaṃ hi kulavrataṃ R. 3. 70.
— kuḥ f. A kind of bitter gourd.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 380 .
ikṣvākuḥ 1 N. of the celebrated ancestor of the Solar kings who ruled in Ayodhyā; (he was the first of the Solar kings and was a son of Manu Vaivasvata; (cf. Bhāg. kṣuvatastu manorjajña ikṣvākurghāṇataḥ sutaḥ ); ikṣvākuvaṃśo'bhimataḥ prajānām U.1.44. -2 (pl.) Descendants of Ikṣvāku; galitavayasāmikṣvākūṇāmidaṃ hi kulavratam R.3.70. -kruḥ f. A kind of bitter gourd, Cucurbita Lagenaria (Mar. kaḍū dudhyā ).
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 203 .
ikṣvākuḥ puṃ, (ikṣumākarotīti . ikṣu + āṅ + kṛ + mitadrvāditvāt ḍuḥ . yadvā ikṣa iti śabdaṃ akatīti aka gatau bāhulakāduṇ .) vaivasvatamanu- puttraḥ . sa tu satyayuge ayodhyāyāṃ sūryyavaṃśīyādi- rājaḥ . iti purāṇam .. (gītāyām . 4 . 1 . “vivasvān manave prāha manurikṣvākave'bravīt ” . ikṣvākorgotre jātāḥ iti vyutpattyā vācyaliṅgāḥ . ikṣvākuvaṃśodbhavāḥ . yathā raghuḥ . 1 . 72 . “ikṣvākūṇāṃ durāpe'rthe tvadadhīnā hi siddhayaḥ ” .)
☞
vol. 1,
p. 203 .
ikṣvākuḥ , strī, (ikṣu + āṅ + kṛ + ḍu .) kaṭu- kumbī . ityamaro medinī ca .. titalāu iti bhāṣā . ( “ikṣvākukusumacūrṇaṃ vā pūrvvavadeva kṣīreṇa kāśaśvāsaccharddikapharogeṣūpayogaḥ ” . iti suśrute . “siddhaṃ vakṣyāmyathekṣvākukalpaṃ yeṣāṃ praśasyate ” . asyāḥ paryyāyo yathā . “lambā'tha kaṭukālāvutumbī piṇḍaphalā tathā . ikṣvākau phalinī caiva procyate tasya kalpanā ” .. asyā rogaviśeṣe praśastatā yathā . “kāsaśvāsaviṣaccharddijvarārtte kaphakarṣite . pratāmyati nare caiva vamanārthaṃ tadiṣyate ” .. avasthābhedenāsyā vyavahāro yathā . “apuṣpasya prabālānāṃ muṣṭiṃ prādeśasammitām . kṣīraprasthe śṭataṃ dadyāt pittodrikte kaphajvare .. puṣpādiṣu ca catvāraḥ kṣīre jīmūtake yathā . yogāharitapāṇḍūnāṃ surāmaṇḍena pañcamaḥ .. phalasya rasabhāgañca triguṇakṣīrasādhitam . uraḥsthite kaphe dadyāt svarabhede sapīnase .. hṛtamadhyephalejīrṇe sthitaṃ kṣīraṃ yadā dadhi . jātaṃ syāt kaphaje kāse śvāse vamyāñca tatpibet .. mastunā vā phalānmadhyaṃ pāṇḍukuṣṭhaviṣārddhitaḥ . tena takraṃ vipakvaṃ vā sakṣaudralavaṇaṃ pibet .. ajākṣīreṇa vījāni bhāvayet pāyayeta ca . viṣagulmodaragranthigaṇḍeṣu ślīpadeṣu ca .. tumbyāḥ phalarasaiḥ śuṣkaiḥ sapuṣpairavacūrṇitam . charddayenmālyamāghrāya gandhasampatsukhocitaḥ .. bhakṣayetphalamadhyaṃ vā guḍena palalena ca . ikṣvākuphalatailaṃ vā siddhaṃ vā pūrvvavadghṛtam .. pañcāśaddaśavṛddhāni phaṇādīnāṃ yathottaram . pibedvimṛdya vījāni kaṣāyeṣvāsutaṃ pṛthak . yaṣṭyāhvakovidārādyairmuṣṭimantarnakhaṃ pibet .. kaṣāyaiḥ kovidārādyairmātrāśca phalavat smṛtāḥ . gulmamehe praseke ca kalkaṃ māṃsarasaiḥ pibet .. naraḥ sādhu vamatyevaṃ na ca daurbbalyamaśnute ” .. “ikṣvākumūlaṃ madanaṃ viśalyātiviṣe vacāṃ . kuṣṭhaṃ kiṇvāgnikau cāpi pibettulyāni pūrvvavat ” ..) iti carakaḥ ..)