• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ikṣvākuḥ

    See also ikṣvāku.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 274, col. 1.
    ikṣvākuḥ

    1 N. of the celebrated ancestor of the solar kings who ruled in Ayodhyā; he was the first of the Solar kings and was a son of Manu Vaivasvata; (cf. Bhāg. kṣuvatastu manorjajña ikṣvākurghrāṇataḥ sutaḥ); ikṣvākuvaṃśo' (pb) bhimataḥ prajānāṃ U. 1. 44.

    2 A descendant of Ikṣvāku; galitavayasāmikṣvākūṇāmidaṃ hi kulavrataṃ R. 3. 70.

    — kuḥ f. A kind of bitter gourd.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 380.
    ikṣvākuḥ 1 N. of the celebrated ancestor of the Solar kings who ruled in Ayodhyā; (he was the first of the Solar kings and was a son of Manu Vaivasvata; (cf. Bhāg. kṣuvatastu manorjajña ikṣvākurghāṇataḥ sutaḥ); ikṣvākuvaṃśo'bhimataḥ prajānām U.1.44. -2 (pl.) Descendants of Ikṣvāku; galitavayasāmikṣvākūṇāmidaṃ hi kulavratam R.3.70. -kruḥ f. A kind of bitter gourd, Cucurbita Lagenaria (Mar. kaḍū dudhyā).

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 203.
    ikṣvākuḥ puṃ, (ikṣumākarotīti . ikṣu + āṅ + kṛ
    + mitadrvāditvāt ḍuḥ . yadvā ikṣa iti śabdaṃ
    akatīti aka gatau bāhulakāduṇ .) vaivasvatamanu-
    puttraḥ . sa tu satyayuge ayodhyāyāṃ sūryyavaṃśīyādi-
    rājaḥ . iti purāṇam .. (gītāyām . 4 . 1 .
    “vivasvān manave prāha manurikṣvākave'bravīt” .
    ikṣvākorgotre jātāḥ iti vyutpattyā vācyaliṅgāḥ .
    ikṣvākuvaṃśodbhavāḥ . yathā raghuḥ . 1 . 72 .
    “ikṣvākūṇāṃ durāpe'rthe tvadadhīnā hi siddhayaḥ” .)
    ☞ vol. 1, p. 203.
    ikṣvākuḥ , strī, (ikṣu + āṅ + kṛ + ḍu .) kaṭu-
    kumbī . ityamaro medinī ca .. titalāu iti
    bhāṣā . (“ikṣvākukusumacūrṇaṃ vā pūrvvavadeva kṣīreṇa
    kāśaśvāsaccharddikapharogeṣūpayogaḥ” . iti suśrute .
    “siddhaṃ vakṣyāmyathekṣvākukalpaṃ yeṣāṃ praśasyate” .
    asyāḥ paryyāyo yathā .
    “lambā'tha kaṭukālāvutumbī piṇḍaphalā tathā .
    ikṣvākau phalinī caiva procyate tasya kalpanā” ..
    asyā rogaviśeṣe praśastatā yathā .
    “kāsaśvāsaviṣaccharddijvarārtte kaphakarṣite .
    pratāmyati nare caiva vamanārthaṃ tadiṣyate” ..
    avasthābhedenāsyā vyavahāro yathā .
    “apuṣpasya prabālānāṃ muṣṭiṃ prādeśasammitām .
    kṣīraprasthe śṭataṃ dadyāt pittodrikte kaphajvare ..
    puṣpādiṣu ca catvāraḥ kṣīre jīmūtake yathā .
    yogāharitapāṇḍūnāṃ surāmaṇḍena pañcamaḥ ..
    phalasya rasabhāgañca triguṇakṣīrasādhitam .
    uraḥsthite kaphe dadyāt svarabhede sapīnase ..
    hṛtamadhyephalejīrṇe sthitaṃ kṣīraṃ yadā dadhi .
    jātaṃ syāt kaphaje kāse śvāse vamyāñca tatpibet ..
    mastunā vā phalānmadhyaṃ pāṇḍukuṣṭhaviṣārddhitaḥ .
    tena takraṃ vipakvaṃ vā sakṣaudralavaṇaṃ pibet ..
    ajākṣīreṇa vījāni bhāvayet pāyayeta ca .
    viṣagulmodaragranthigaṇḍeṣu ślīpadeṣu ca ..
    tumbyāḥ phalarasaiḥ śuṣkaiḥ sapuṣpairavacūrṇitam .
    charddayenmālyamāghrāya gandhasampatsukhocitaḥ ..
    bhakṣayetphalamadhyaṃ vā guḍena palalena ca .
    ikṣvākuphalatailaṃ vā siddhaṃ vā pūrvvavadghṛtam ..
    pañcāśaddaśavṛddhāni phaṇādīnāṃ yathottaram .
    pibedvimṛdya vījāni kaṣāyeṣvāsutaṃ pṛthak .
    yaṣṭyāhvakovidārādyairmuṣṭimantarnakhaṃ pibet ..
    kaṣāyaiḥ kovidārādyairmātrāśca phalavat smṛtāḥ .
    gulmamehe praseke ca kalkaṃ māṃsarasaiḥ pibet ..
    naraḥ sādhu vamatyevaṃ na ca daurbbalyamaśnute” ..
    “ikṣvākumūlaṃ madanaṃ viśalyātiviṣe vacāṃ .
    kuṣṭhaṃ kiṇvāgnikau cāpi pibettulyāni pūrvvavat” ..)
    iti carakaḥ ..)