• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ikṣurasaḥ

    See also ikṣurasa.


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 203.
    ikṣurasaḥ , puṃ, (ikṣoriva raso yasya .) kāśatṛṇaṃ .
    iti bhāvaprakāśaḥ .. (ikṣuvṛkṣasya rasaḥ . asya guṇāḥ
    krameṇa yathā; dantapīḍitekṣurasaguṇāḥ . jīvana-
    hitakāritvaṃ, himatvaṃ, śukrakāritvaṃ, tṛptijanakatvaṃ,
    vāyuraktapittanāśitvaṃ, svādutvaṃ, raktavarddhakatvaṃ dhātu-
    varddhakatvañca yathā bhāvaprakāśaḥ .
    “dantaddhiṣpīḍitasyekṣo rasaḥ pittāsranāśanaḥ .
    śarkarāsamavīryyaḥ syādavivādī kaphapradaḥ” ..
    yantraniṣpīḍitarasaguṇāḥ, raktaśukrakāritvam, śī-
    talatvaṃ, sārakatvaṃ, dāhajanakatvaṃ, kiñcit pitta-
    vāyunāśitvaṃ, kṣīraviṣṭambhadāhakāritvañca yathā,
    bhāvaprakāśe, —
    “mūlāgrajantugranthyādipīḍanāt malasaṃkarāt .
    kiñcitkālaṃ vidhṛtyātha vikṛtiṃ yāti yāntrikaḥ ..
    tasmāt vidāhī viṣṭambhī guruḥ syāt yāntriko
    rasaḥ . paryyuṣitekṣurasaguṇāḥ . vāntiharatvaṃ, vātaja-
    nakatvaṃ, jāḍyapratiśyāyarogadātṛtvaṃ, kaphavāyukāri-
    tvañca . yathā bhāvaprakāśe .
    “rasaḥ paryyusito neṣṭo hyamlo vātāpaho guruḥ .
    kaphapittakaraḥ śoṣī bhedanaścātimūtralaḥ” .. * ..
    pakvekṣurasaguṇāḥ . gurutvaṃ . sutīkṣṇatvaṃ . kapha-
    vātanāśitvaṃ . snigdhatvaṃ . atipāke vidāhatvaṃ .
    pittāsradoṣaśoṣakāritvañca . yathā bhāvaprakāśe .
    “pakvo raso guruḥ snigdhaḥ sutīkṣṇaḥ kaphavātanut .
    gulmānāhapraśamanaḥ kiñcit pittaharaḥ smṛtaḥ” .. * ..
    ikṣurasavikāraguṇāḥ . yathā bhāvaprakāśe .
    “ikṣorvikārāstṛḍdāhamūrcchāpittāsranāśanāḥ .
    guravo madhurā balyāḥ snigdhāḥ vātaharāḥ sarāḥ .
    vṛṣyā mohaharāḥ śītā vṛṃhaṇā viṣahāriṇaḥ” ..)