• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ikṣu

    See also ikṣuḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 129.
    ikṣu m. (-kṣuḥ) The sugar cane.

    E. iṣa to desire, and ksu affix or īkṣa to see, asun affix and ī made short.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 104, col. 2.
    ikṣu (kṣuḥ) 2. m. The sugar-cane.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 98, col. 2.
    ikṣu ikṣu (akin to iṣ), m. Sugar

    cane, Man. 9, 39. — Comp. Kāṣṭha-,

    m. a kind of sugar cane, Suśr. 1, 186,

    15.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 137, col. 3.
    ikṣu ikṣu, us, m. (fr. rt. 3. iṣ?), the sugar-

    cane (twelve species of it are enumerated); N. of a

    river. —Ikṣu-kāṇḍa, as, am, m. n. the stem or

    cane of the Saccharum Officinale, the sugar-cane;

    (as), m., N. of two different species of sugar-cane,

    viz. Saccharum Munja Roxb. and Saccharum Spon-

    taneum L. —Ikṣu-kuṭṭaka, as, m. a gatherer or

    reaper of sugar-cane. —Ikṣu-gandha, as, m. Sac-

    charum Spontaneum; a kind of Asteracantha Longi-

    folia; (ā), f. Saccharum Spontaneum, Asteracantha

    Longifolia, Capparis Spinosa, Batatas Paniculata.

    —Ikṣu-gandhikā, f. Batatas Paniculata. —Ikṣu-

    ja, as, ā, am, coming from sugar-cane. —Ikṣu-

    tulyā, f. Saccharum Spontaneum. —Ikṣu-daṇḍa,

    am, n. the stem or cane of the Saccharum Officinale.

    —Ikṣu-darbhā, f. a kind of grass or sugar-cane.

    —Ikṣu-dā, f., N. of a river; see ikṣulā, ikṣu-

    mālinī, ikṣu-mālavī. —Ikṣu-netra, am, n. a

    kind of sugar-cane. —Ikṣu-pattra, as, m. the grain

    Penicillaria Spicata. —Ikṣu-pāka, as, m. molasses.

    —Ikṣu-pra, as, m. the plant Saccharum Sara.

    —Ikṣu-bālikā, f. Saccharum Spontaneum, = ikṣu-

    tulyā. —Ikṣu-bhakṣikā, f. a meal of sugar or

    molasses. —Ikṣu-matī, f., N. of a river in Kuru-

    kṣetra. —Ikṣu-mālavī or ikṣu-mālinī, f., N. of

    a river; see ikṣu-dā. —Ikṣu-mūla, am, n. a kind

    of sugar-cane; the root of sugar-cane. —Ikṣu-meha,

    as, m. diabetes or diabetes mellitus; see madhu-

    meha. —Ikṣumehin, ī, inī, i, diabetic. —Ikṣu-

    yantra, am, n. a sugar-mill. —Ikṣu-yoni, is, m.

    Saccharum Officinarum. —Ikṣu-rasa, as, m. the

    juice of the sugar-cane; molasses, unrefined sugar;

    the cane Saccharum Spontaneum. —Ikṣurasa-

    kvātha, as, m. raw or unrefined sugar, molasses.

    —Ikṣurasoda (°sa-ud°), as, m. the sea of syrup.

    —Ikṣu-vaṇa, am, n. a sugar-cane wood. —Ikṣu-

    vallarī and ikṣu-vallī, f. Batatas Paniculata.

    —Ikṣu-vāṭikā or ikṣu-vāṭī, f. Saccharum Offici-

    narum, the common yellow cane. —Ikṣu-vāri, n.

    the sea of syrup, one of the seven seas. —Ikṣu-

    vikāra, as, m. sugar, molasses; any sweetmeat.

    —Ikṣu-veṣṭana, as, m. a kind of sugar-cane.

    —Ikṣu-śākaṭa or ikṣu-śākina, am, n. a kind

    of sugar-cane. —Ikṣu-samudra, as, m. the sea of

    syrup, one of the seven seas. —Ikṣu-sāra, as, m.

    molasses, raw or unrefined sugar. —Ikṣvāri, is, m.

    (for ikṣu-vāri ?), Saccharum Spontaneum. —Ikṣ-

    vālika, as, m. (for ikṣu-bālika), Saccharum Spon-

    taneum; (ā), f. another sort, Saccharum Fuscum,

    (native reed-pens are made from its stem.)

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 73.
    ikṣú m. sugar-cane; °matī† f. N. of a river.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 45, col. 1.
    ikṣu ikṣú, m. sugar-cane; its stalk; -kāṇ
    ḍa, n. sugar-cane stalk; -daṇḍa, m. n. id.;
    -mati, f. N. of a river; -rasa, m. juice of
    sugar-cane; -vatī, f. N. of a river.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 163, col. 3.
    ikṣú us, m. (√ 2. iṣ, Uṇ. iii, 157), the sugar-cane, AV. i, 34, 5; Kauś.; ĀśvGṛ.; Mn. &c.
    ☞ p. 163, col. 3.
    (twelve species of it are enumerated, Suśr.)
    ☞ p. 163, col. 3.
    the stem of the sugar-cane, Mn.
    ☞ p. 163, col. 3.
    eyelash, VS.; TS. &c.
    ☞ p. 163, col. 3.
    N. of a king, VP.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 106, col. 1.
    ikṣu

    m. (-kṣuḥ) The sugar-cane.

    E. iṣ to desire, and ksu affix or īkṣ to see,
    asun affix and ī made short.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 87, col. 1.
    ikṣu ikṣu m. canne à sucre.

    ikṣukāṇḍha m. saccharum munja, bot.

    ikṣugandhā f. saccharum spontaneum; barleria longifolia, et peut-être le capparis spinosa [caprier] et le tribulus lanuginosus; convolvulus paniculatus; bot.

    ikṣugandhikā f. convolvulus paniculatus, bot.

    ikṣutulyā f. esp. d'herbe.

    ikṣunetra n. œil ou racine d'ikṣu.

    ikṣuvālikā f. saccharum spontaneum, bot.; ses rejetons.

    ikṣumūla n. mms.

    ikṣura m. (sfx. ra) canne à sucre; barleria longifolia; tribulus lanuginosus, bot.

    ikṣuraka m. saccharum cylindricum; barleria longifolia, bot.

    ikṣurasakvātha m. (rasa-kvath) décoction de jus de canne à sucre, mélasse.

    ikṣusara m. mœlle d'ikṣu; jus de canne.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 130, col. 2.
    ikṣu- m. canne à sucre ; tige de la canne.

    °kāṇḍa- nt. tige de la canne ; °daṇḍa- m. nt. id.

    °rasa- m. suc de la canne.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 777.
    ikṣú Uṇ. 3, 155. íkṣu oder ikṣú ŚĀNT. 3, 8. m.

    1) Zuckerrohr; Gattungsname, welcher die versch. Species der Pflanze unter sich begreift, deren SUŚR. 1, 186, 14. fgg. zwölf aufgezählt werden. AK. 2, 4, 5, 29. TRIK. 2, 4, 39. H. 1194. oxyt. VS. 25, 1. AV. 1, 34, 5. ĀŚV. GṚHY. 2, 7. KAUŚ. 23. M. 9, 39. R. 2, 91, 54. VIŚV. 3, 2. SUŚR. 1, 224, 9. Zuckerrohrstängel: dvāvikṣū M. 8, 341. ikṣuja vom Zuckerrohr herrührend SUŚR. 2, 77, 20. ikṣuvaṇa (ikṣu + vana) ein Wald von Zuckerrohr P. 8, 4, 5. ikṣukuṭṭaka Uṇ. 2, 33.

    — 2) N. pr. eines Flusses VP. 185, N. 80.

    ☞ vol. 5, p. 1138.
    ikṣu

    1) Z. 4 streiche VS. 25, 1.

    — 3) Augenwimper VS. 25, 1. TS. 7, 3, 16, 1. KĀṬH. ĀŚV. 3, 8.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 201, col. 1.
    ikṣú m.

    — 1) Zuckerrohr. ikṣukṣetra n. PAÑCAD. 21.

    — 2) Zuckerrohrstengel.

    — 3) Augenwimper.

    — 4) N.pr. verschiedener Fürsten VP.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 49, col. 1.
    ikṣú m. Zuckerrohr.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 37, col. 2.
    ikṣu m. arundo saccharifera.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 909, col. 1.
    ikṣu pu0 iṣyate'sau mādhuryyāt iṣa + kmu . madhurarasayute asi-
    patre svanāmakhyāte vṛkṣe . tadbhedaguṇādikamuktaṃbhāvapra0 .
    ikṣurdīrghacchadaḥ proktastathā bhūmiraso'pi ca . guḍamūlo'si-
    patraśca tathāmadhutṛṇaḥ smṛtaḥ . ikṣavoraktapittaghrābalyāvṛṣyāḥ
    kaphapradāḥ . svādupākarasāḥ snigdhāguravomūtralā himāḥ .
    athekṣubhedāḥ “pauṇḍrakobhīrukaścāpi baṃśakaḥ śataporakaḥ .
    kāntārastāpasekṣvaśca kāṇḍekṣuḥ sūcipatrakaḥ . naipālodīrghapa-
    traśca nīlaporo'tha kośakṛt . ityetājātayasteṣāṃ kathayāmi
    guṇānapi . tatra pauṇḍrakrabhīrukayorguṇāḥ vātapittapraśamanomadhu
    rorasapākayoḥ . suśītovṛṃhaṇobalyaḥ pauṇḍrakobhīrukastathā
    atha (kuśiyā) kośakatoguṇāḥ “kośakāro guruḥśītorakta
    pittakṣayāpahaḥ . atha (kājalā) kāntārekṣu guṇāḥ kāntāre-
    kṣurgururvṛṣpaḥ śleṣmalovṛṃhaṇaḥ saraḥ . (vaḍaukhā) vaṃśakaguṇāḥ
    “dīrghaporaḥ sukaṭhinaḥ sakṣāro vaṃśakaḥsmṛtaḥ . śataporakaguṇāḥ
    “śataparvābhabetkiñcitkośakāraguṇānvitaḥ . viśeṣāktiṃ-
    cidrūkṣaśca sakṣāraḥpavanāpahaḥ” suśrute tu kāṇḍekṣu rityatra
    kāṣṭhekṣuriti pāṭhaḥ ito'vaśiṣṭānāṃ guṇāstatroktā yathā
    “kāntāratāpasāvikṣūvaṃśakānukarau guṇe . evaṃguṇastu
    kāṣṭhekṣuḥsa tu vātaprakopaṇaḥ . sūcīpatro nīlaporo naipālo
    dīrghapatrakaḥ . vātalāḥkaphapittaghnāḥ sakaṣāyā vidāhinaḥ”
    bhāva0 pra0 “bālayuvavṛddhekṣuguṇāḥ bālaikṣuḥ kaphaṃ kuryā-
    nmedomehakaraśca saḥ . yuvā tu vātahṛtsvādurīṣattīkṣṇaśca
    vātanut . raktapittaharovṛddhaḥ kṣatahṛdbalavīryakṛt . athā-
    ṅgabhedena guṇabhedaḥ mūle tu madhuro'ttharthaṃ madhye'pi madhuraḥ
    smṛtaḥ . agreṣvakṣiṣu vijñeya ikṣūṇāṃ lavaṇorasaḥ .
    atha dantapīḍitekṣurasasya guṇāḥ dantaniṣpīḍitasyekṣorasaḥ pi-
    ttāsranāśanaḥ . śarkarāsamavīryyaḥsyādatidāhī kaphapradaḥ . atha
    yantrapīḍitekṣurasa guṇāḥ mūlāgrajantugranthyādipīḍanānmala-
    saṅgarāt . tasmādvidāhī viṣṭambhī guruḥ syādyāntrikorasaḥ .
    atha paryyuṣitekṣurasaguṇāḥ rasaḥ paryuṣitoneṣṭohyamlovātāpaho-
    gururvikaphapittakaraḥ śoṣī bhedanaścātibhūtralaḥ . athapakvasye-
    kṣurasasya guṇāḥ ikṣorvikārāstṛḍdāhamūrchāpittāsranāśanāḥ .
    guravomadhurā balyāḥ snigdhā vātaharāḥsmṛtāḥ . vṛṣyāmoha-
    harāḥkhyātā vṛṃhaṇāviṣahāriṇaḥ . atha (jholā) phāṇitasya
    lakṣaṇaṃguṇāśca ikṣorasastu yaḥ pakvaḥ kiñcidgāḍho bahudravaḥ .
    saevekṣuvikāreṣu khyātaḥphāṇitasaṃjñayā . phāṇitaṃ gurvabhi-
    ṣyandi vṛṃhaṇaṃ kaphaśukrakṛt . vātapittaśramān hanti mūtra-
    vastiviśodhanam . atha matsyaṇḍyāḥ (sāraguḍa) (rāva) iti
    khyātāyā lakṣaṇaṃ guṇāśca ikṣorasoyaḥ saṃpakvoghanaḥ kiṃci-
    ddravānvitaḥ . manthavatsyandate yasmāt matsyaṇḍīti tataḥ
    smṛtā . matsyaṇḍī bhedinī balyā laghvī pittānilāpahā .
    madhurā vṛṃhaṇī vṛṣyā raktadoṣāpahā smṛtā . atha
    (ḍhime guḍa) guḍasya lakṣaṇaṃ guṇāśca ikṣorasoyaḥ
    sampakvojāyateloṣṭavaddṛḍhaḥ . sa guḍogauḍadeśe tu
    matsyaṇḍyeva guḍomataḥ . guḍovṛṣyoguruḥ snigdhovātaghno
    mūtraśoghanaḥ . nātipittaharo medaḥkaphakramibalapradaḥ .
    atha navapurāṇaguḍaguṇāḥ guḍonavaḥ kaphaśvāsakāsa-
    kramiharo'gnikṛt . pittaghno madhuraḥ snigdho vātaghno-
    'sṛkprasādanaḥ sa purāṇo'dhikaguṇo budhaiḥ payyatama
    smṛtaḥ” dravyabhedena yuktasya guḍasya guṇāḥ śleṣmāṇamāśu
    vinihanti sadārdrakeṇa pittaṃ nihanti ca tadeva harīta-
    kībhiḥ . śuṇṭhyā samaṃ harati vātamaśeṣamittha doṣatra-
    yakṣayakarāya namo guḍāya” (khāṃḍa) khaṇḍasya guṇāḥ
    khaṇḍantu madhuraṃ vṛṣyaṃ cakṣuṣyaṃ vṛṃhaṇaṃhimam . vātapittaharaṃ
    snigdhaṃ balyaṃ vātaharaṃ param . (cini) sitāyāḥ
    lakṣaṇaṃ guṇāśca khaṇḍantu sikatārūpaṃ suśvetaṃ śarkarā
    sitā . sitā sumadhurā rucyā vātapittāsradāhahṛt .
    sūrcchācchardijvarān hanti suśītā śukrakāriṇī . atha
    “(micari) sitopalaguṇāḥ bhavet puṣpasitā śītā
    raktapittaharī matā . sitopalanibhā laghvī vātapittaharā
    himā . śarkarā chardyatīsāratṛḍdāharaktapittanut .
    yathā yathaiva nairmalyaṃ madhuratvaṃ tathā tathā . snehagaurava-
    śaityāni saratvaṃ ca tathā tathā” iti bhāvapra0 ikṣuvargaḥ .
    etatprasaṅgāt suśrute khaṇḍādijātadravyāṇāmanyadravyajātaśarka-
    rāṇāñca guṇā uktā yathā . “yo yo matsyaṇḍikākhaṇḍa-
    śarkarāṇāṃ svako guṇaḥ . tena ternava nirdeśyāsteṣāṃ visrā-
    vaṇe guṇāḥ . sārasthitā suvimalā niḥkṣārā ca yathā-
    yathā . tathā tathā guṇavatī vijñeyā śarkarā budhaiḥ . madhu-
    śarkarā punaśchardyatīsāraharī rūkṣā chedanī prahlādanī kaṣā
    yamadhurā madhuravipākā ca . yavāsaśarkarā madhurakaṣāyā
    tiktānurasā śleṣmaharī sarā ceti . yāvatyaḥ śarkarāḥ
    proktāḥ sarvā dāhapraṇāśanāḥ . raktapittapraśamanāśchardisū-
    rcchātṛṣāpahāḥ . rūkṣaṃ madhūkapuṣpotthaṃ phāṇitaṃ vātapitta-
    kṛt . kaphaghnaṃ madhuraṃ pāke kaṣāyaṃ vastidūṣaṇam”
    “mandākrāntā vitarati rasaṃ nekṣuyaṣṭiḥ kadā'pi
    chando0 . śrīphalañcekṣudaṇḍaśca viprāṇāṃ tu balirmataḥ”
    kālikāpu0 “kuṣmāṇḍamikṣudaṇḍāṃśca” devī pu0 ikṣī-
    rvikāraḥ aṇ . aikṣava guḍādau tri0 . “aikṣava guḍa-
    varjitam” smṛtiḥ . ikṣūṇāṃ bhavanaṃ kṣetraṃ śākaṭac śāka-
    nac ca vā tadbhavane kṣetre . ikṣūṇāṃ chāyā . ikṣu-
    cchāyam na0 “ikṣucchāyāniṣādinya” raghuḥ atra
    āniṣādinya iticchedaḥ si0 kau0 ikṣūṇāṃ vanam . avana-
    spatitvāt nityaṃ ṇatvam ikṣuvaṇam . 2 kophilāvṛkṣe ca
    rājani0 . 3 icchāyām

    The Vedic Index of Names and Subjects

    ☞ vol. 1, p. 74.
    Ikṣu, the generic name for the sugar-cane, is first found in

    the Atharvaveda1 and the later Saṃhitās.2 Whether it grew

    wild, or was cultivated, does not appear from the references. [Footnote] 1) i. 34, 5. [Footnote] 2) Maitrāyaṇī Saṃhitā, iii. 7, 9; iv. 2,

    9 (ikṣu-kāṇḍa). In Vājasaneyi Saṃhitā,

    xxv. 1; Taittirīya Saṃhiṭā, vii. 3, 16, 1;

    Kāṭhaka Aśvamedha, in. 8, ‘eyelash’

    is meant. Cf. Zimmer, Altindisches

    Leben, 72; Roth, St. Petersburg Dic-

    tionary, s.v.

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 182.
    Ikṣu (I) — a tree peculiar to Harivarṣa.

    Br. II. 17. 7.
    ☞ vol. 1, p. 182.
    Ikṣu (II) (Kratu) — a R. of Śākadvīpa, from the side

    of the Himalayas.

    Br. II. 19. 96; M. 122. 32; Vā. 49. 93; Vi. II. 4. 65.
    ☞ vol. 1, p. 182.
    Ikṣu (III) — one of the seven oceans; see Ikṣurasodā.

    Br. IV. 31. 18; M. 2. 34.
    ☞ vol. 1, p. 182.
    Ikṣu (IV) — a R. from the side of the Himālayas, in the

    Bhāratavarṣa.

    M. 114. 22; Vā. 45. 96.
    ☞ vol. 1, p. 182.
    Ikṣu (V) — a R. joining the Narmadā; very holy. A bath

    here makes one lord of a Devagaṇa.

    M. 191. 49-50.

    Meulenbeld’s Sanskrit Names of Plants

    ☞ p. 527.
    ikṣu — sugar-cane.

    SACCHARUM OFFICINARUM LINN.