• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ik


    Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit

    ☞ vol. 1, p. 92.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 909, col. 1.
    ik smaraṇe'dhipūrvvaka eva kit kitkaraṇamadhīgarthetyādau viśeṣā-
    rtham adādi0 para0 saka0 aniṭ . adhyeti adhyaiṣīt
    adhyagāt ityanye iṇa ivāsya tiṅi rūpaṃ na kṛti .
    aghīyan . “sasītayorāghavayoradhīyan” bhaṭṭiḥ . etadyoge
    karmmaṇi saṃvandhavivakṣāyāṃ ṣaṣṭhī . māturadhyeti . prati-
    padavihitatayā'nayā ṣaṣṭyā na samāsaḥ māturadhyayanam .
    “kiyatsvidindro adhyeti kiyanmātuḥ kiyat pituḥ”
    ṛ0 4, 17, 12 . “rāmasya dayamāno'sāvadhyeti tava
    lakṣmaṇaḥ” bhaṭṭiḥ sambandhāvivakṣāyāṃ tu dvitīyā . “agni
    svargyamadhyeṣi mṛtyo!” kaṭho0 . “ayamāruṇiḥ saṃpratī-
    mamātmānaṃ vaiśvānaramadhyeti” chā0 u0 . “adhīhi
    bhagavan . brahmeti” chā0 u0 .

    Kṛdantarūpamālā

    ☞ p. 62.
    (62) “ik smaraṇe” (II-adādiḥ-1047-saka. aniṭ-para.)

    ‘ayatyetīyate gatyāṃ adhīte'dhyeti ceṅikoḥ .’ (14) iti devaḥ .

    nityamadhipūrvakaḥ .

    adhyāyakaḥ-yikā, 5 adhigamakaḥ-mikā, 6 adhijigamiṣakaḥ-ṣikā;

    adhyetā-trī, adhigamayitā-trī, adhijigamiṣitā-trī; A adhīyan-ntī, adhiyan, adhigamayan-ntī, adhijigamiṣan-ntī;

    adhyeṣyan-ntī-tī, adhigamayiṣyan-ntī-tī, adhijigamiṣiṣyan-ntī-tī;

    — adhigamayamānaḥ, adhigamayiṣyamāṇa;

    adhīt 1 -adhītau-adhītaḥ; — --

    adhītaḥ-tam, adhigamitaḥ, adhijigamiṣitaḥ-tavān;

    adhyayaḥ, 2 mantrādhyāyaḥ, adhijigamiṣuḥ, adhijigamayiṣuḥ;

    adhyetavyam, adhigamayitavyam, adhijigamiṣitavyam;

    adhyayanīyam, adhigamanīyam, pratyāyanīyam, adhijigamiṣaṇīyam;

    adhyeyam, pratyāyyam, adhigamyam, adhijigamiṣyam; A adhītyaḥ, pratyāyyam, adhigamyam, adhijigamiṣyam;

    īṣadadhyayaḥ, duradhyayaḥ, svadhyayaḥ; — --

    adhīyamānaḥ, adhigamyamānaḥ, pratyāyyamānaḥ, adhijigāṃsyamānaḥ 3;

    adhyāyaḥ, adhigamaḥ, pratyāyaḥ, adhijigamiṣaḥ;

    adhyetum, adhigamayitum, adhijigamiṣitum;

    adhītiḥ, adhigamanā, adhijigamiṣā, adhijigamayiṣā;

    adhyayanam, adhigamanam, adhijigamiṣaṇam; 4 adhītya, 5 adhigamayya, adhijigamiṣya;

    adhyāyam 2, 6 adhigamam 2, adhigāmam 2, adhijigamiṣam 2;

    [Footnote]5. ‘ṇau gamirabodhane’ (2-4-46) ‘iṇvadikaḥ’ (vā. 2-4-45) ityatideśāt gamādeśaḥ .

    amantatvena mittvāt ‘mitāṃ hasvaḥ’ (6-4-92) iti upadhāhrasvaḥ . anyatra—bodhane

    pratyāyayakaḥ-yikā-pratyāyitam—ityādi .

    [Footnote]6. ‘sani ca’ (2-4-47) iti gamādeśaḥ . ‘gameriṭ parasmaipadeṣu’ (7-2-58)

    itīḍāgamaḥ . bodhane tu pratīṣiṣakaḥ ityādi .

    [Footnote]A. ‘sūto'pi gaṅgāsalilaiḥ pavitvā sahāśvamātmānamanalpamanyuḥ . sasītayo rāghava-

    yoradhīyan śvasan kaduṣṇaṃ puramāviveśa ..’ bha. kā. 3-18 ‘iṇvadikaḥ’

    (vā. 2-4-45) iti atideśena ‘iṇo yaṇ’ (6-4-81) ityatra yaṇā bhāvyam .

    tadānīṃ ‘adhiyan’ iti rūpamiti kecit .

    [Footnote]1. ‘ṣatvatukorasiddhaḥ’ (6-1-86) ityekādeśasyāsiddhatvāt tuk .

    [Footnote]2. ‘karmaṇyaṇ’ (3-2-1) ityaṇ .

    [Footnote]A. ‘iṇvadikaḥ (vā. 2-4-45)’ ityatideśāt— ‘etistu’ (3-1-109) iti kyapi

    ‘adhītya’ iti rūpam . ‘ityaḥ svadhītopaniṣadbhireṣāmadhītyarūpaḥ sa viyam

    krameṇa .’ dhā. kā. 2-48. iti ptayogaḥ . ‘… ‘etistu—’ (3-1-109) iti

    kyabvidhau nityamadhipūrvatvādasyaitigrahaṇena na grahaḥ . tathā ca bhāṣye— ‘adhyeyaṃ

    vyākaraṇaṃ’ iti yadanto nirdiśyate’ iti mādhavadhātuvṛttau .

    [Footnote]3. ‘ajjhanagamāṃ sani’ (6-4-16) iti dīrghaḥ .

    [Footnote]4. ‘ṣatvatukorasiddhaḥ’ (6-1-86) ityekādeśaśāstrāsiddhyā tuk .

    [Footnote]5. ‘lyapi laghupūrvāt’ (6-4-56) iti ṇerayādeśaḥ .

    [Footnote]6. ‘ciṇṇamulordīrgho'nyatarasyām’ (6-4-93) iti dīrghavikalpaḥ .