idandra
See also
idaṃdra.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 383.
idandra a. One who sees this. tasmādidandro nāmedandro ha vai Ait. Up.3.14.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 203, col. 2.
idandra m. zur Erklärung von indra erfunden.
Vācaspatyam
☞
p. 925, col. 2.
idandra pu0 idaṃ paśyati dṛśa—bā0 ḍram 6 ta0 . paramātmani
tasya niruktiraitareye darśitā yathā “sa etameva puruṣa brahma
tatamamapaśyadidamadarśamiti tasmādidandronāma idandro-
havai nāmainamevamidamindraṃ santamityācakṣate parokṣeṇa, parokṣa
priyā hi devāḥ” aita0 u0 vivṛtañcaitadbhāṣye . “yasmādidami-
tyeva yatsākṣādaparokṣādbrahṛ sarvvāntaramapraśyannaparokṣeṇa .
tasmādidaṃ paśyatīti idandro nāma paramātmā . idandro-
havai nāma prasiddho loka īśvaraḥ . tamevaṃ idandram .
idamitiparokṣābhidhānenācakṣate brahmavidaḥ saṃvyavahārārthaṃ
pūjyatamatvāt pratyakṣanāmagrahaṇabhayāt . tathā hi paro-
kṣapriyāḥ parokṣanāmagrahaṇapriyā eva hyeva hi yasmāddevāḥ
kimu sarvvadevānāmapi devo maheśvaraḥ” vivṛtametadānandagi-
riṇā “tasyedandranāmaprasiddhyāpi tasya jñānasyā'parokṣatvamiti
vaktu tasmādindraiti vākyam tadvyācaṣṭe . yasmāditi ..
yasmāt sarvāntaraṃ brahma idamityaparokṣaṃ pratyagātmetyevā'paśya-
dityanvayaḥ . kathamidandranāmatvamata āha . idandro ha vā
iti . nanvindro māyābhirityādādindraprasiddherna tvidandra
ityata āha . tamebamiti . idandrasyaiva svataḥ parokṣa-
tvārtham akṣaralopenendra ityāhurityarthaḥ . parokṣokteḥ
prayojanamāha . pūjyeti . pūjyānāṃ parokṣatayaiva nāma
vaktavyamityatra pramāṇamāha . tathā hīti . devā iti
pūjyā ityarthaḥ . ata evācāryyā upādhyāyā ityuktāveva
prītiṃ kurvvanti loke, na tu viṣṇumitrādināmagrahaṇa
iti bhāvaḥ . nāmnaḥ parokṣatvaṃ nāma yathārthanāmno rūpā-
ntarakaraṇena svarūpācchādanamiti jñeyam” .