• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • icchā

    See also ichā.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 130.
    icchā f. (-cchā) Wish, desire.

    E. iṣa to desire, affixes śa and ṭāp.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 105, col. 2.
    icchā (cchā) f. Wish.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 98, col. 2.
    icchā icchā, i. e. icch, base of

    the pres. of 2. iṣ, + a, f. Wish, desire,

    Vedāntas. in Chr. 203, 19; Bhag. 5, 28.

    Will, Daśak. in Chr. 191, 10. icchayā

    ātmanaḥ, Voluntarily, Man. 11, 73. —

    Comp. An-, f. absence of intention;

    °chhayā, involuntarily, Man. 11, 124.

    — Comp. Mahā-iccha, adj. 1. high-

    minded. 2. liberal. Yatheccham, i. e.

    yathā-iccha + m, adv. according to

    one's wish, Daśak. in Chr. 189, 21. Sva-,

    f. wilfulness, following one's own in-

    clination, Pañc. 87, 11.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 142, col. 3.
    Icchā, f. wish, desire, inclination; (in mathematics)

    a question or problem; (in gram.) the desiderative

    form; icchayā, according to one's wish or desire;

    icchāṃ ni-grah, to suppress one's desire. —Icchā-

    dāna, am, n. the granting or gratification of a wish.

    —Icchā-nivṛtti, is, f. suppression of desire. —Ic-

    chānvita (°chā-an°), as, ā, am, having a desire,

    wishing, wishful. —Icchā-phala, as, m. (in mathe-

    matics) the solution of a question or problem. —Icchā-

    vat, ān, atī, at, wishing, wishful, desirous; (tī), f. a

    woman desirous of anything. —Icchā-vasu, us, m. an

    epithet of Kuvera (‘possessing wealth according to

    wish’). —Icchā-sampad, t, f. fulfilment or attain-

    ment of wishes.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 128, col. 2.
    icchā, f. wish; desire; inclination. [√1iṣ, ‘seek’: cf. AS. ǣsce, ‘an asking.’]

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 281, col. 1.
    icchā [iṣ bhāve śa]

    1 Wish, desire, inclination of mind, will; icchayā according to one's desire, at will.

    2 Willingness.

    3 (In Math.) A question or problem.

    4 (In gram.) The form of the Desiderative.

    Comp.

    — dānaṃ fulfilment of a wish.

    — nivṛttiḥ f. suppression of desire, indifference to worldly desires.

    — phalaṃ the solution of a question or problem.

    — rataṃ desired sports, favourite pastimes; Me. 89.

    — vasu a. ‘possessing wealth according to wish’, epithet of Kubera.

    — saṃpad f. fulfilment of one's wishes.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 73.
    icchā f. wish, desire; °— & instr. according to one's wish, voluntarily, intentionally.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 45, col. 2.
    icchā icchā, f. wish, desire: °- or in. according
    to wish or inclination; at will; -bhar-
    -aṇa, m. N.; -śakti-mat, a. having the faculty
    of wishing; -sadṛśa, a. conforming to one's
    wishes; -saṃpad, f. fulfilling of wishes.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 169, col. 1.
    icchā f. wish, desire, inclination, K.: Mn.; Yājñ.; Pañcat.; Ragh. &c.
    ☞ p. 169, col. 1.
    (in math.) a question or problem
    ☞ p. 169, col. 1.
    (in gram.) the desiderative form, APrāt.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 106, col. 2.
    icchā

    f. (-cchā) Wish, desire.

    E. iṣ to desire, affixes śa and ṭāp.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 389.
    icchā [iṣ bhāve śa] 1 Wish, desire, inclination of mind, will; icchayā according to one's desire, at will. -2 Willingness. -3 (In Math.) A question or problem. -4 (In gram.) The form of the Desiderative. -Comp. -dānam fulfilment of a wish. -nivṛttiḥ f. suppression of desire, indifference to worldly desires. -phalam the solution of a question or problem. -ratam desired sports, favourite pastimes; nītā rātriḥ kṣaṇamiva mayā sārdhamicchāratairyā Me.89. -rūpam Desire (personified). -2 The first manifestation of divine power. -vasu a. 'possessing wealth according to wish', epithet of Kubera. -saṃpad f. fulfilment of one's wishes.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 87, col. 1.
    icchā icchā f. (iṣ) désir.

    icchāmi pr.; icchat ppr. de iṣ.

    icchāvatī f. femme désireuse de qqc., de vêtements, de bijoux, etc.

    icchāvasu m. (vasu) ép. de Kuvera.

    icchu a. désireux; passionné.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 130, col. 2.
    icchā- f. désir ; -ayā selon son désir.

    °śaktimant- a. qui a la force de désirer.

    °saṃpad- f. accomplissement d'un souhait.

    °sadṛśa- a. qui répond aux voeux.

    icchābharaṇa- m. n. d'un homme.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 780.
    icchā́ (von iṣ, icchati) f. Wunsch, Verlangen, Neigung P. 3, 3, 101. VOP. 26, 191. AK. 1, 1, 7, 27. 3, 4, 9, 41. H. 430. Gegens. dveṣa Abneigung BHAG. 7, 27. 13, 6. mokṣa icchāsti P. 1, 4, 45, Sch. mit dem inf. VOP. 5, 15. amātyairviniyukto 'haṃ rājye nātmecchayā R. 4, 9, 4. ātmasukhecchayā M. 5, 45. vilāduttaraṇecchayā R. 4, 52, 18. icchayā nach Wunsch, nach eigener Neigung M. 3, 32. 5, 103. 11, 124. YĀJÑ. 2, 12. PRAB. 101, 8. icchayātmanaḥ M. 9, 95. 11, 73. svayecchayā 9, 175. PAÑCAT. I, 369. svecchayā 87, 11. HIT. 17, 15. VET. 29, 15. madicchayā KATHĀS. 5, 7. vigatecchābhayakrodha BHAG. 5, 28. janmani kleśabahule kiṃ nu duḥkhamataḥ param . icchāsaṃpadyato nāsti yatrecchā na nivartate .. HIT. I, 176. icchārataiḥ MEGH. 87. icchāṃ nigrahītum sein Verlangen unterdrücken ŚĀK. 16, 12, v. l. maheccha PAÑCAT. I, 43. RAGH. 18, 32. Bei den Mathematikern heisst icchā die gestellte Frage, icchāphala die Lösung der Frage COLEBR. Alg. 33. In der Grammatik Bezeichnung einer desider.-Bildung AV. PRĀT. 3, 18. 4, 29.

    — Vgl. anicchā .

    ☞ vol. 5, p. 1138.
    icchā vgl. niriccha, maheccha, yatheccham .

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 201, col. 3.
    icchā f.

    — 1) Wunsch , Verlangen , Neigung. Instr. nach Wunsch , — eigener Neigung , — Belieben , — Laune. icchā° dass.

    — 2) Desiderativum (gramm.).

    — 3) in der Math. die gestellte Frage. °phala n. die Lösung derselben. °rāśi m. die Zahl derselben Comm. zu ĀRYABH. 2,26.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 49, col. 1.
    icchā f. Wunsch, Verlangen. Instr. u. °— nach Wunsch, Belieben.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 38, col. 1.
    icchā f. (r. ich, gr. 88., s. ā) desiderium. BH. 5. 28. 7. 27.

    (Hib. ithche «a petition, request, favor».).

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 82.
    icchā;
    icchā vāñchā spṛhā kāṅkṣā kāmanepsā rucistathā .
    āśaṃsā ceti tulyārthā niścitaṃ niyataṃ smṛtam .. 710 ..
    4.1.1.710

    Vācaspatyam

    ☞ p. 913, col. 2.
    icchā strī iṣa—bhāve śa . idaṃ me bhūyāditi vedāntādimate
    manodharmabhede sukhatatsādhanaviṣayacittavṛttau nyāyamate,
    sukhādijñānena tatsādhanatvajñānena ca jāyamāne idaṃme
    bhūyādityevaṃrūpe ātmadharmme 2 abhilāṣe ca . “ātmajanyā
    bhavedicchā icchājanyā bhavet kṛtiḥ . kṛtijanyā
    bhavecceṣṭā ceṣṭājanyā bhavet kriyā” nyāyasiddhāntaḥ .
    “kāmaḥ saṃkalpovicitsā śraddhā'śraddhā dhṛtiradhṛti
    rdrīrdhībhīrityetat sarvvaṃ mana eveti” śruteḥ manodharmmatva-
    miti sāṃkhyavedāntinaḥ . “vigatecchābhayakrodhāḥ” gītā
    “janmani kleśabahulaṃ kiṃ na duḥkhamataḥ param icchāsaṃ-
    padyato nāsti yatnecchā na nivarttate” hitā0 . “nīto rātriḥ
    kṣaṇaiva mayā sārddhamicchāratairyā” megha0 . “mahīṃ mahe-
    cchaḥ parikīryya sūnau” “viṣamapyasṛtaṃ kvacidbhavedamṛtaṃ
    vā viṣamīśvarecchayā” raghuḥ . “yo'hiṃsakāni bhūtāni hina-
    styātmasukhecchayā” “devadattāṃ patirbhāryyāṃ vindate necchayātmanaḥ”
    “lakṣaṃ śastrabhṛtāṃ vāsādviduṣāmicchayātmanaḥ” iti ca manuḥ .
    “svecchayā vibhajet sutān” dāyabhā0 smṛtiḥ . sā ca dvi-
    vidhāphalopāyarūpaviṣayabhedāt yathāha bhāṣā0 “sukhantu
    jagatāmeva kāmyaṃ dharmeṇa janyate . adharmmajanyaṃ duḥkhaṃ syāt
    pratikūlaṃ sacetasām . nirdukhatve sukhe cecchā tajjñānā-
    deva jāyate . icchā tu tadupāyesyādiṣṭopāyatvadhīryadi .
    cikīrṣā kṛtisādhyatvaprakārecchā ca yā bhavet . taddhetuḥ
    kṛtisādhyeṣṭasādhanatvamatirbhavet . balavaddviṣṭahetutvamatiḥ
    syāt pratibandhikā . tadahetutvabuddhestu hetutvaṃ kasyaci-
    nmate” . vyākhyātaṃ ca muktā0 . ‘icchā hi phalavi-
    ṣayiṇī upāyaviṣayiṇī ca . phalantu sukhaṃ duḥkhābhāvaśca .
    tatra phalecchāṃ prati phalajñānaṃ kāraṇam . ataeva svataḥ
    puruṣārthaḥ sambhavati . yajjñātaṃ sat svavṛttitayeṣyate sa
    svataḥ puruṣārtha iti tallakṣaṇāt . itarecchānadhīnecchā-
    viṣayatvaṃ phalito'rthaḥ . upāyecchāṃ pratīṣṭasādhanatājñānaṃ
    kāraṇam . kṛtisādhyatvaprakārikā kṛtisādhyakriyāviṣa-
    yiṇīcchā cikīrṣā pākaṃ kṛtyā sādhayāmīti tadanubhavāt .
    cikīrṣāṃ prati kṛtisādhyatājñānamiṣṭasādhanatājñānañca
    kāraṇam . ataeva vṛṣṭyāṃ kṛtisādhyatājñānābhāvānna ci-
    kīrṣā . balavaditi balavaddviṣṭasādhanatājñānaṃ tatra pratibandha-
    kam . atī madhuviṣasaṃpṛktānnabhojane na cikīrṣā . balavad-
    dveṣaḥ pratibandhaka ityanye . kasyacinmata iti . balavada-
    niṣṭājanakatvajñānaṃ kāraṇamityarthaḥ . kṛtisādhyatājñānādi-
    mato balavadaniṣṭasādhanatājñānaśūnyasya balavadaniṣṭajanakatva-
    jñānaṃ vināpi cikīrṣāyāṃ vilambābhāvāt kasyacinmata
    ityasvaraso darśitaḥ” .

    vivṛtametat dinaka0 yathā “tatra tayormadhye . ataeva pha-
    lajñānasya phalecchāṃ prati hetutvādeva puruṣārthaḥ saṃbhavatīti
    sukhaṃ duḥkhābhāvaśca puruṣārthaḥ saṃbhavatītyarthaḥ . nanu yaj-
    jñātaṃ sadityādeḥ svaviṣayajñānajanyecchāviṣayatvamarthasta-
    thācopāye'tivyāptiḥ tasyāpi svaviṣayakeṣṭasādhanatājñāna-
    janyecchāviṣayatvāt ata āha . itareccheti” .

    atra īśvarecchāmādāyātivyāptivāraṇārthaṃ dvitīyecchāyāṃ
    janyatvaṃ viśeṣaṇīyam . asambhavavāraṇāya ādyecchāyāmapi
    janyatvaṃ viśeṣaṇīyam . bhavati ca sukhecchāyāḥ itaraviṣaya-
    kecchānadhīnatvam upāyecchāyāśca phalecchādhīnatvañca . iṣṭa-
    sādhanasya phalecchādhonecchāviṣayitvāt na tatra lakṣaṇaprasaraḥ .
    puruṣāntarīyecchāmādāyātivyāptivāraṇāya samavāyadvayaghaṭita
    sāmānādhikaraṇyaṃ niveśanīyam vastutaḥ svasamavāyisama-
    vetatvaprayojyatvobhayasambandhena svavatyāsvabhinnāyā janyeccha-
    yāviṣayatva tattvam svapadamicchāparam ityanyatra vistaraḥ .
    tatredaṃ bodhya phalecchāyāṃ kāraṇaṃ yat sukhajñānamuktaṃ tat
    smaraṇānumityādisādhāraṇam . pratyakṣatve pratyakṣaṃ prati-
    viṣayasya hetutayā viṣayajñānajanyasukhādervarttamānatve eva
    tatsambhavena varttamānasya sukhasya siddhatvāt siddhe ca icchā
    virahāt na tadviṣayakecchāsambhava iti sūcitaṃ caitat
    kaṇādasūtropaskarayoḥ” yathā . “sukhādrāgaḥ” kā0
    sū0 . “srakcandanavanitāsevanajanmanaḥ sukhāduttaro-
    ttaraṃ tajjātīye sukhe tatsādhane vā rāga icchā jāyate”
    upa0 “tanmayatvācca” sū0 viṣayāsaṅgajanito dṛḍhataraḥ saskā-
    raviśeṣastanmayatvam tadvaśāt kāmāturasya kāminīmala-
    bhamānasya sarvvatra kāminīdarśanam” upa0 . “tanmayatve tat-
    prakāśo bāhyābhyantaratastathā” ityanyatrāpyuktam . atra saṃ-
    skārādeva icchā jāyate ityukteḥ saṃskārasādhyasmṛtidvāraiva
    saskārasya hetutvamavasīyate . kvacidadṛṣṭavaśāt kvacit
    jātibhedavaśācca icchāsambhavaḥ tadapyuktam tatraiva “adṛṣṭācca”
    “jātighiśeṣācca” sū0 . yadyapyadṛṣṭaṃ sādhāraṇaṃ kāraṇaṃ
    tathāpi kvacidasādhāraṇakāraṇatāmanubhavati śaiśave tajjanmā-
    nanubhūtakāminīsevanasukhasyāpi yauvanodbhede kāminīrāgaḥ”
    upa0 . na ca tatrāpi adyaprasūtabālakasya stanyapā-
    narāgaiva janmāntarīyatatsaṃskārajajñānasyaiva hetutvamastu
    kimadṛṣṭasya sādhāraṇakāraṇasyāsādhāraṇakāraṇatākalpane
    neti cet tatkalpane'pi tatra jīvanādṛṣṭasyeva atrāpi
    adṛṣṭaviśeṣasyaivodbodhakasthānīyatayā avaśyakalpanīyatve
    tasyaiva hetutvaucityāt . padārthabhede jātibhedakṛta
    eva rāgaḥ . yathā manuṣyajātītānāmannadau rāgaḥ mṛga-
    jātīyānāṃ tṛṇādau, karabhajātīyānāṃ kaṇṭakādau,
    śūkarāderviṣṭhādau rāgotpattiḥ . tathā ca viṣayaviśe-
    ṣarāgaṃ prati jātiviśeṣa eva kāraṇatayā kalpanīyaḥ . ta-
    trāpi jātiviśeṣotpādakatayādṛṣṭasyakāraṇatve'pi jāti-
    viśeṣasya kāraṇatvamastyeva tamanutpādyādṛṣṭasyākāraṇatvāditi
    vodhyam sukhaṃ me mūyāditi duḥkhaṃ me mā bhūyādityevaṃ rūpaḥ
    sukhaduḥkhābhilāpaḥ .

    upāyecchāṃ prati tu iṣṭasādhanatājñānaṃ hetuḥ . bhavati ca
    pāke bhojanasādhanatayā, bhojane ca kṣunnivṛttisādhanatayā
    jñānāt icchā . tadullekhivākyantu pāko jāyatām
    ityevaṃ rūpam . seyamicchā jñānakṛtyādivat saviṣayā
    tadviṣayaśca dvividhaḥ bādhitābādhitabhedāt . yatra iṣṭa-
    sādhane vastuni iṣṭasādhanatvajñānādicchāsā sadviṣayiṇī
    yatra tu aniṣṭasādhane vastuni iṣṭasādhanatva bhramajā
    asadviṣayiṇī . sā ca prāṇimātrasādhāraṇī īśvacerecchā
    tu sadā sadviṣayiṇītasyā bādhitapadārthaviṣayakatvābhāvādeva
    tathātvam tena tasyā nityatvena iṣṭasādhanatvajñānādhīnatvābhā-
    ve'pi na kṣatiḥ . yogināṃ tu prākāmyakāmāvasāyi-
    tārūpaiśvaryyayogāt kāmānusāriṇaeva viṣayābhavantīti
    nāsadviṣayiṇīti bhedaḥ yathoktaṃ sāṃ0 kau0 . “prākāmya
    micchānabhidhātaḥ yato bhūmāvunmajjati nimajjati yathodake .
    kāmāvasāyitvaṃ sā satthasaṅkalpatā . yathā'sya saṅkalpo
    bhavati bhūteṣu, tathaiva bhūtāni bhavanti . anyeṣāṃ niścayā
    niścetavyamanuvidhīyante yogināntu niścetavyāḥ padārthāḥ
    niścayam” . niścetavyaniścayaśabdau kāvyakāmāvupa-
    lakṣayataḥ tathā ca yathākāmaṃ teṣāṃ viṣayā bhavantīti
    na asadviṣayakatvaṃ teṣāṃ kāmānāmiti vivecyam . iyamicchā
    pravṛttau hetuḥ icchāyā bādhitavipayakatve pravṛttirvisaṃ-
    vādinī taduttaraṃ phalalābhābhāvena tasyāḥ visaṃvāditvāt .
    sadviṣayakatve saṃvādinyeveti bhedaḥ tathā ca prāṇi-
    mātrāṇāṃ pravṛttau icchā heturneśvarasya pravṛttau tasyā
    nityatvāt . gavādīnāmapi haritatṛṇa darśanādinā jāya-
    mānāyāḥ pravṛttesapalambhāt tatkāraṇamicchāstītyanumīyate
    iyāṃstu bhedaḥ teṣāṃ vastunaḥ sadasadvivekaśūnyatayā-
    'sadviṣaye'pīcchā jāyate . seyamicchā subantottaravihita
    kāmyackyajādinā, ghātūttaravihitasanādinā ca vācyā .
    tatra putrakāmyā, aśanāyā, udanyā ityādau kāmya-
    jādivācyā, pipāsā bubhukṣā lipsā ityādau san-
    vācyā . sarvvatra ca iṣṭasādhanajñānādeva tattatadviṣayeṣu
    icchā jāyate sanpratyayavācyāyāṃ cikīrṣāyāṃ tu naiva
    kintu tatra matabhede kāraṇāntaramapyasti tathā hi
    kṛtisādhyatvaprakārakecchā cikīrṣā pākaḥ kṛtthā sādhyatā-
    nityārikā . tatra ca kṛtisādhyatvajñānaṃ kāraṇamiti
    guravaḥ tena vṛṣṭijalādau kṛtisādhyatvābhāvena na tatra
    cikīrṣā . kṛtisādhyeṣṭasādhanatvajñānaṃ balavadaniṣṭānubandhi-
    tvajñānañca heturiti naiyāyikāḥ . tena vṛthājalatāḍa-
    nādo kṛtisādhyatvagrahe'pi na cikīrṣā tatra iṣṭasādhanatva-
    grahābhāvāt . viṣaniśritānnāderiṣṭasādhanatvagrahe'pi bala-
    vadaniṣṭasādhanatvagrahānna cikīrṣā . tadetat muktā0 uktaṃ
    tacca prāk darśitaṃ tatratyadinakarīśeṣo yathā .
    “nanu kṛtisādhyatājñānasya svātantryeṇa cikirṣāṃ prati hetutve
    mānābhāvaḥ . taddharmāvacchinnaviśeṣyakeṣṭasādhanatājñānasya
    taddharmaprakārakecchāṃ prati hetutāyāḥ kḷptatvāt kṛtisādhyapā-
    katvāvacchinnaviśeṣyakeṣṭasādhanatājñānādeva cikīrṣāyāḥ
    sambhavāditi cenna yatra kṛtisādhyapākatveneṣṭasādhanatvaṃ
    na gṛhītamapi tu śuddhapākatvena kṛtisādhyatvaṃ śuddhapākatvene-
    ṣṭasādhanatvaṃ ca gṛhītaṃ tatrāpi pākagocarapravṛtterānubhāvika-
    tayā tadanurodhena cikīrṣāyā apyāvaśyakatvena tannirvāhāya
    kṛtisādhyatājñānasya svātantyeṇa hetutāyā āvaśyakatvāt .
    atha kṛtyasādhyatājñānasya pratibandhakatvādeva vṛṣṭyādau
    cikīrṣāmutpādāt kṛtisādhyatājñānasya cikīrṣāṃ prati-
    hetutve mānābhāvaiti cenna kṛtisādhyatvābhāva tadvyāpya-
    tadavacchedakadharmajñānānāṃ pratibandhakatvakalpanāpekṣayā kṛ-
    tisādhyatājñānasya hetutve lāghavāt . iṣṭasādhanatājñāna-
    miti . anyathā niṣphalatvajñāne'pi caityavandanādau
    cikīrṣāpattiriti bhāvaḥ . atredambodhyam . pākaviśeṣya-
    keṣṭasādhanatājñānasya kāryyatāvacchedakaṃ na kṛtisādhyapāka-
    gocara cikīrṣātvam kṛtisādhyatvaprakārakatvaniveśe prayojanavi-
    rahāt pākojāyatāmitīcchāyā asaṃgrahāpatteśca
    kintu pākatvāvacchinnamukhyaviśeṣyakecchātvam pākasādhyaṃ
    sukhaṃ jāyatāmitīcchāyāṃ vyabhicāravāraṇāya mukhyeti .
    iṣṭasādhanatetyatrecchā svarupasatī viśeṣaṇam . tenecchā-
    jñānaśūnyakāle'pi cikīrṣānirvāha iti . ataeva kṛtisā-
    dhyatājñānasya hetutvādeva . balavaddviṣṭeti . dviṣṭaṃ dveṣaviṣa-
    yabhūtaṃ dveṣaśca duḥkhe tādrūpyeṇa jñānāt, sarpādau tatsādhanatā
    jñānāt . dveṣe balavattvaṃ ca jātiviśeṣaḥ . pratibandhakamiti .
    nanu valavaddveṣaviṣayasādhanatvajñānasya pratibandhakatve cai-
    trasyāgamyāgamanajanyanarake yadā balavān dveṣastadā maitrasya
    tādṛśadveṣaśūnthasyāgamyāgamane tādṛśanarakasādhanatvajñāna-
    vataicchāpravṛttyoranupapattiḥ evaṃ caitrasyaiva kālāntare
    tādṛśadveṣasattvepi . na ca tatkālīnatatpa ruṣīyecchāṃ prati
    pravṛttiṃ prati ca tatkālīnatatpuruṣīyavalavaddviṣṭajanakatva-
    jñānasya pratibandhakatvaṃ kalpyate . yatpuruṣasya yadā na kvāpi
    dveṣastatkālapuruṣāntarbhāvena tādṛśapratibanvakatvasyāka-
    lpanānna tatra tādṛśapratibandhakāprasiddhiratastatadabhāvarūpakā-
    raṇasyābhāvāt pravṛttyanupapattiriti vācyam yatpuru-
    ṣasya yadā'gamyāgamanajanyanarake balavaddveṣasādā tatpuru-
    ṣasya tatrecchānutpādādagamyāgamanagocaratatpura ṣīyatatkā-
    līnecchāyā aprasiddhyā tatpuruṣatatkālānārbhāvena
    tādṛśakāryyakāraṇabhāvasyābhāvena tatra tatpurupīyāna-
    myāgamanagocarecchānutpādaprayojakasya durbhikṣāpatteriti
    cenna taddharmaprakārakadveṣaviśiṣṭasya taddharmāvacchinnajanaka
    tvajñānasya tatra pratibandhakatvakalpenenoktāpatyabhāvān .
    taddharmaprakārakadveṣānuttaratādṛśecchāyāṃ tādṛśadveṣa bhāvaḥ, tā-
    dṛśadveṣottaratadgocarecchāyāṃ taddharmāvacchinnajanakatvajñānābhāvaḥ
    kāraṇam . valavaddveṣa iti . pākādigecarecchāyāṃ
    valavaddveṣaviṣayasādhanatvajñānajanyaḥ pākagocarodveṣaḥ
    pratibandhakaḥ pūrboktapratibandhakatvadvayakalpanāpekṣayā lāgha-
    vāditi bhāvaḥ yatra cotkaṭhasukhotkaṭaduḥkhajanakamekasmin
    karmmaṇi gṛhītaṃ tatra satpratipakṣasthala ivecchādveṣayoranu-
    tpattestvanmate tatra kāryyakāle dveṣābhāvasya sattveneccho-
    tpādāpattiḥ . na ca yatra balavaddviṣṭasādhanatvajñānena tṛ-
    tīyakṣaṇe dveṣojanitastaduttarakṣaṇe icchotpādāpattistavā-
    pīti vācyam . tatrecchotprādasyeṣṭatvāt kṣaṇavilambasya
    śapathanirṇeyatvāditi atyaityanenāsvarasaḥ sūcitaḥ .
    valavadaniṣṭājamakatvajñānamiti . atrāpi taddharmaprakāraka
    dveṣottarecchāyāṃ taddharmmāvacchinnājanakatvajñānaṃ kāraṇaṃ tādṛśa
    dveṣānuttarecchāyāṃ tu taddharmaprakārakadveṣābhāvaḥ kāraṇamiti
    niṣkarṣobodhyaḥ . bhūle kasya cinmata ityanenāsvarasaḥ
    sūcitaḥ . sa ca balavadaniṣṭānanuvandhitvajñānatvasya hetutāva-
    cchedakatve balavadaniṣṭajanakatvaprakāratānirūpitābhāvaviśe-
    ṣyatāśālitvādestādṛśanirūpyanirūpakabhāvaghaṭitatvena gaura-
    vāttadaghaṭitabalavadaniṣṭasādhanatvajñānābhāvatvenaiva hetutvaṃ
    yuktam . nacāprāmāṇyajñānānāskanditabalavadaniṣṭānanu-
    banghitvajñānatvāpekṣayā prāmāṇyaniścayānāskanditatadanu
    bandhitvajñānatvasya pratibandhakatāvacchedakatve gauravamiti vā-
    cyam . yuddhādau balavadaniṣṭasādha natvasandehe'pīcchāpravṛttyoru
    dayādbalavadaniṣṭānuvandhitvaniścayasyaivecchāprativandhakatāyāsta-
    dananubandhitvasaṃśayasyāpi pratibandhakatāyāśca vācyatayā ca-
    viparītagauravāditi . na ca balavadaniṣṭānanubandhitvajñā-
    nasyāpravarttakatve tadviṣayasya vidhyarthatvābhāvāt “na kalañja
    bhakṣayedityādi”—vākyānāmaprāmāṇyāpattiriti vācyam .
    tajjñānasya pravṛttijanakatvābhāve'pi pravṛttipratibandhakabalava-
    daniṣṭasādhanatvajñānavighaṭakatvena pravṛttiprayojakatvāt pravṛ-
    ttiprayojakajñānaviṣayasya vidhyarthatvānapāyāt . atra
    yadyapi yatra prathamakṣaṇe dveṣaḥ dvitīyakṣaṇe phalecchā tṛ-
    tīyakṣaṇe phalasādhanatājñānaṃ tatra tṛtīyakṣaṇe dveṣanāśādbha-
    vatyeva caturthekṣaṇe upāyecchā . yatra phalecchādikrameṇaiṣāmutpa-
    ttistatra phalecchārūpakāraṇābhāvādeva nopāyecchā . evama-
    nyatrāpi . ātmaviśeṣaguṇānāṃ yaugapadyānaṅgīkārāditi
    balavadaniṣṭhānuvandhijñānasya dveṣasya vā pratibandhakatvaṃ na
    yuktaṃ na yuktañca balavadaniṣṭānanubandhitvajñānasya hetutvaṃ ta-
    thāpi dvitnikṣaṇāntarite'pi dveṣe icchāpravṛttyoranudayasyānu-
    bhavikatayā jñānayoreva vā yaugapadyamityabhyupagamādvā pūrvokta-
    pratibandhakatvasya hetutvasya vāvaśyakatvamiti dhyeyam” .

    śabdacintāmaṇau tu prapañcaḥ . tatra kṛtisādhyatvaniścayasya
    cikīrṣādihetutram pūrvvapakṣīkṛtya atrocyate ityādinā
    khamatasiddhaṃ kāraṇaṃ darśayitvā siddhāntitaṃ yathā . “viṣa-
    bhakṣaṇādivyāvarttakaṃ kṛtisādhyatvajñāne iṣṭasādhanatvaṃ viṣaya
    tayāvacchedakaṃ lāghavāt0 na tu svaviśeṣaṇavattāpratisa-
    nvānajanyatvaṃ gauravāt na ca siddhyasiddhyavasyayoḥsā-
    dhyatvasādhanatvayorvirodhaḥ nirviśeṣitayoravirodhāt pāko-
    'siddhaḥ sādhyaḥ siddhaḥ sādhanañcetyanubhavāt tadā sādhyatvaṃ
    hi tadā sādhanatvavirodhi niyamatastenaiva tasya pratikṣepāt
    sahānavasthānaniyamāt na tu sādhanatvasya anyadā sādhana-
    tvasya vā tayorapratikṣepāt anyadāsādhanatve'pi sādhana-
    tvamastyeva sāmānyabhāve viśeṣabhāvaprasaṅgāt evantadāsiddha-
    tvasya tada'siddhatvena virodhaḥ niyamayastasyaiva pratikṣepāt na
    tu siddhvatvamātreṇa anyadāṣi tatra siddhatvābhāvaprasaṅgāt .
    nirviśeṣitayorvirodhe ca siddhatvāsiddhatvayoścānyataradeva
    pākādau syānnatu samayabhede'pyubhayam na ca tadā kṛtisādhya-
    tve sati tadeṣṭasādhanatvajñānaṃ pravarttakam . ataeva “vājapeyena
    yajetetyatra” yāgasya karaṇāvasthāyāṃ siddhatvena vājapeyasya na
    sādhyatā ekadādvayavirodhāditi karmanāmadheyatvaṃ na tu kara-
    ṇasya siddhatvena sādhyatvavirodhaḥ yāgasvarūpe tayoḥ sattvāt
    atha viruddhayoravacchedabhedamādāyaikatra pratītiḥsyāt naca
    kṛtisādhyatveṣṭasādhanatvayoḥ samayabhedamādāya pratītirasti
    tathā liṅgābhāvāditicet na sādhyatvasādhanatvayoravirodhasyo-
    ktatvāt evaṃ siddhāsiddhatvayorbhāvābhāvarūpatve'pi na virodhaḥ
    ekadharmigatatvena mānasiddhatvāt . evaṃ saṃyoga tadabhāvayoriva
    yena prakāreṇa yayorvirodhastena tayorekadharmigatatvaṃ na pratīyate
    na tu rūpāntareṇāpīti . api ca yadi sādhyatvasādhana
    tvayīrvirodhastadāpīṣṭasādhanatvena kāryyasādhanatvena vā kāryya-
    tvaṃ nānumīyeta hetusādhyayorvirodhena sāmānādhikaraṇyā-
    bhāvena vyāptyasiddheḥ pakṣe sādhyasādhanayoranyatarāsattve bādhā-
    siddhyoranyataraprasaṅgācca . na ca vācyamidānīṃ matkṛtisā-
    ghyatvaṃ sādhyam agremadiṣṭasādhanatvaṃ hetuḥ, daivādyanadhīnatve
    sati yadagre madiṣṭasādhanaṃ tadidārnī matkṛtisādhyamiti vyāpteḥ
    tathā ca samayabhedamādāya sādhyatvasādhanatvayoravirodha
    iti . idānomagrimapadārthayornānātvādanugatarūpābhāvena
    vyāpteragrahāt evanyāyenānyatrāpi tattatsamayāntarbhāvena
    sādhyatvasādhanatvayorapratīteḥ . pratītau vā mamāpīdānīṃ
    kṛtisādhyatve satyagre iṣṭasādhanatvajñānaṃ pravarttakāmastu . na
    ca pākasādhyeṣṭatveta kṛtisādhyatvamanumeyaṃ asiddhāvasthā-
    vataḥ pākādiṣṭānutpatteḥ pākasya siddhatvamavagamya tat-
    sādhyatvamiṣṭasyāvagantavyam asiddhatvañcāvagamya kṛtisā-
    dhyatvamiti siddhatvāsiddhatvayorvirodho'trāpi durvāraḥ . api
    ca svaviśeṣaṇadhījanyakāryyatājñānābhāvāt sukhe kathaṃ
    cikīrvā na hi kṛtisādhyatājñānamātrāt sā sañjātabā-
    dhasya viṣabhakṣaṇādau cikorṣāprasaṅgāt . athopāyaci-
    kīrṣāyāṃ tatkāraṇa icchākāraṇasukhatvajñāte kṛtisā-
    dhyatvaṃ yadā viṣayastadā sukhe cikorṣā no cedicchāmātra
    miti dvayameva cikīrṣāheturiti cet tarhīcchāhetu-
    jñāne yadā kṛtisādhyatva bhāsate tadā cikīrṣā no cedicchā-
    mātramityeva sukhatadupāyacikīrṣākāraṇamastu lāghavāt
    sukhatvajñānavadiṣṭasādhanatājñānasyāpīcchākāraṇatvāt . a-
    taeva pāke iṣṭasādhanatājñāne kṛtisādhyatvaṃ viṣaya iti
    cikīrṣā na tu vṛṣṭyādijñāne tadviṣayatvamitīcchāmātra sukha
    cikīrṣāyāmicchākāraṇajñāne kṛtisādhyatāviṣayake
    cikīrṣājanakatvāvadhāraṇāt anyathā tatra cikīrṣā-
    nutpatteḥ . vastutastu upāyacikīrṣā iṣṭasādhanatājñāna-
    sādhyā upāyecchātvāt vṛṣṭīcchāvat na ca bhogacikīrṣāvat
    tena vināvi syādityaprayokatvāt upāyecchāyāstadambaya
    vyatirekānuvidhānāt vṛṣṭeśca svato'sukaratvena icchānut-
    patteḥ . anugatopāyecchāyāmanugatasya prayojakatve sambhavati
    bādhaka vinā tyāgāyogācca . na ca cikīrṣānyatvesati upā-
    yecchātvamicchātvaṃvā tajjanyatve prayojakaṃ gauravāt sukheccha-
    yāṃ tadabhāvācca . evañcopāyacikīrṣāyāmiṣṭasādhana-
    tājñāne dhruve'tiprasaṅgavāraṇārthaṃ kṛtisādhyatvaprakārakatvanirvā-
    hārthañcakṛtisādhyatvamapi viṣayatayāvacchedakamastu na tu
    tadvihāya tanmātra, kḷptakāraṇaṃ vinā kāryyānutpatteḥ . ata
    eva stanapānapravṛttāvapyupāyecchākāraṇatvena gṛhītasyeṣṭa-
    mādhanatājñānasyāpi kalyanaṃ dṛṣṭānurodhitvāt kāraṇatāyāḥ .
    nanu sādhanatvamicchāvirodhi tasya siddhadharmmatvāt vṛṣṭyādau
    tatsādhyeṣṭajñānādiccheti cet na nirviśeṣitayoḥ siddhatvā-
    siddhatvayoravirodhenecchāsādhanatvayoravirodhāt tadā asi-
    ddhatvaṃ tatsiddhatvañca necchāsādhanatvayoḥ prayojakamiti
    tathā na jñāyata eva . yattu tatsādhyeṣṭajñānāt dṛṣṭyādāvi-
    ccheti tattucchaṃ asiddhāvasthādvṛṣṭyāderiṣṭānutpatteravaśya
    siddhatvamavagantavyamicchāvirodhitvāccāsiddhatvamiti tatrāpi
    virodhaeva vṛṣṭau saṃtyāmiṣṭaṃ tayā vinā netyanvayavyatireka
    grahasya vṛṣṭisiddhatvamādāya vṛṣṭinirūpiteṣu sādhyatva-
    grāhakatvāt . kiñca cikīrṣājanyakṛtisādhyaṃ maṇḍalī-
    karaṇamityarthapratipādakaṃ maṇḍalīṃ kuryyāditivākyaṃ pra-
    māṇaṃ syāt viṣayābādhāt . etena navīnamatamapāstaṃ pa-
    rasya hi kṛtisādhyatvaudanakāmanāvattveṣṭasādhanatājñānānāṃ
    jñānaṃ tathānyasya odanakāmanāvatteṣṭasādhanatājñānastha
    jñāna na pravṛttikāraṇa gauraṣāt kintu matkṛtisādhya
    tve sati madiṣṭasādhanatājñānameva lāghavāt tathā ca sādhya-
    sādhanatvayorna virodho'nāgatasya pākādeḥ kṛtisādhyatājñā-
    nañca yathā, tathopapāditaṃ purastāt . kiñca khakṛtisādhyatvama-
    ntareṇāpi svakṛtisādhyeṣṭasādhanatājñānāt svakalpitelipyādau,
    yauvane kāmodbhedāt saṃbhogādau pravṛtteśca adṛṣṭaṃ prava-
    varttakam . vastutastu siddhaviṣayakakṛtisādhyatājñānāt kathaṃ
    “pākaṃ kṛtyā sādhayāmītīcchā”? siddhe icchāvirahāt a-
    siddhasyājñānāt atha siddhaviṣayādeva kṛtisādhyatājñānā-
    dasiddhaviṣayā kṛtisādhyatvenecchā jāyate icchāyā a-
    siddhaviṣayatvasvabhāvatvāt . ekaprakārakatvena jñānacikīrṣayoḥ
    kāryyakāraṇabhāvonatvekaviṣayatve sati gauravāt icchāyā
    anāgataviṣayatvāttasya cājñānāttathā kalpanāt su-
    khādīcchāyāmapyevamiti cet na asiddhaviṣayecchānu-
    rodhenānāgatopāyajñānasya darśitatvāt . astucaivaṃ
    tathāpi kṛtisādhyatājñāne iṣṭasādhanatvameva vyāvarttaka-
    mastu svaparakīyeṣṭasādhanatājñānasya phalakāmanājñānā-
    pekṣayā laghutvāt jñānajñānasya phalakāmanājñānasya hetutve
    mānābhāvācca” .

    seyamicchā antaḥkaraṇadharmmonātmadharmmaḥ iti vedāntinaḥ
    pratipedire . ātmano nirguṇatvāt prāguktayā “kāmaḥ
    saṅkhalpaḥ ityādi śrutthā manodharmmatvāvagamācca tathātvam .
    yathā ca kāmādīnāṃ nātmadharmmatvaṃ tathā śaṅkāpūrvvakaṃ vṛ0 u0
    bhāṣye samarthitam . yathā

    “sukhitvaduḥkhitvādidarśanānneti cet na “na lipyate loka-
    duḥkhena bāhya” iti śruteḥ . pratyakṣādivirodhādayuktamiti
    cet na upādhyāśrayajanitaviśeṣaviśeṣayatvātpratyakṣā-
    deḥ “na dṛṣṭerdraṣṭāra paśyervijñātāramare kena vijānīyā-
    davijñātaṃ vijñātṛ” ityādiśrutibhyo nātmaviṣayaṃ vijñānam,
    kintarhi buddhyādyupādhyātmapraticchāyāviṣayameva sukhito
    duḥkhito'hamityevamādipratyakṣavijñānamayamahamiti viṣayeṇa
    viṣayiṇaḥsāmānādhikaraṇyopacārāt “nānyadato'sti druṣṭṛ”
    ityanyātmapratiṣedhācca . dehāvayavaviśeṣyatvācca sukhaduḥkhayo-
    rviṣayadharmmatvam “ātmanastu kāmāya” ityātmārthatvaśruterayukta-
    miti cenna . “yatra vā anyadiva syāt” ityavidyāviṣayā-
    tmārthatvābhyupagamāt “tatkena kaṃ paśyet” “neha nānāsti ki-
    ñcana” “tatra ko mohaḥ kaḥ śoka” ityādi vidyāviṣaye
    tatpratiṣedhācca nātmadharmmatvam . tārkkikasamayavirodhādayuktamiti
    cenna yuktyāpyātmano duḥkhitvānupapatteḥ . na hi duḥkhena
    pratyakṣaviṣayeṇātmano viśeṣyatvaṃ, pratyakṣāviṣayatvāt . ākāśasya
    śabdaguṇavattvavadātmano duḥkhitvamiti cenna ekapratyayavi-
    ṣayatvānupapatteḥ . na hi sukhagrāhakeṇa pratyakṣaviṣayeṇa
    pratyayena nityānumeyasyātmano viṣayīkaraṇamupapadyate .
    tasya ca viṣayīkaraṇe ātmana ekatvādviṣayyabhāvaprasaṅgaḥ .
    ekasyaiva viṣayaviṣayitvaṃ dīpavaditi cenna yugapadasa-
    mbhavādātmanyaṃśānupapatteśca . etena vijñānasya grāhya-
    grāhakatvaṃ pratyuktam . pratyakṣānumānaviṣayayośca duḥkhā-
    tmanorguṇaguṇitvenānumānam duḥkhasya nityameva pratya-
    kṣaviṣayatvādrūpādisāmānādhikaraṇyācca manaḥsaṃyogajatve-
    'pyātmani duḥkhasya, sāvayavatvavikriyāvattvānityatvaprasaṅgāt .
    na hyavikṛtya saṃyogi dravyaṃ guṇaḥ kaścidupayannapayanvā dṛṣṭaḥ
    kvacit . na ca niravayavaṃ vikriyamāṇaṃ dṛṣṭaṃ kvacit a-
    nityaguṇāśrayaṃ vā nityam . na cākāśa āgamavādibhi-
    rnityatayāvagamyate . na cānyo dṛṣṭānto'sti vikriyamā-
    ṇamapi tatpratyayānivṛtternityameveti cenna dravyasyāvayavā-
    nyathātvavyatirekeṇa vikriyānupapatteḥ . sāvayavatve'pi
    nityatvamiti cenna sāvayavasyāvayavasaṃyogapūrvvakatve sati
    vibhāgopapatteḥ . vajrādiṣvadarśanānneti cennānumeyatvā-
    tsaṃyogapūrvvatvasya . tasmānnātmano duḥkhādyanityaguṇāśraya-
    tvopapattiḥ . parasyāduḥkhitve'nyasya ca dukhino'bhāve
    duḥkhopaśamanāya śāstrārambhānarthakyamiti cennāvidyā-
    'dhyāropitaduḥkhitvamramāpauhārthatvāt” .

    yathā ca kāmasya hṛdayāśritatvatathā''ptakāmaśabde 718 pṛṣṭhe
    darśite vṛ0 bhā0 vākye prapañcitam . evameva sāṃkhyāḥpātañjalāśca
    jñānādivat sukhaduḥkhecchādveṣaprayatna dharmmā dharmmā apibuddhereva
    dharmmā ityāhuḥ . īśvarecchā tu samūhālambanātmikā sarvvaṃ jagat
    bhūyādityākārikā . “so'kāmayata bahu syāṃ prajāyeyetyādi”
    śrutiḥ . “so'bhidhyāya śarīrāt svāt sisṛkṣurvividhāḥ
    prajāḥ” iti smṛtiśca tasya tatsattve pramāṇam . sā ca nityeti
    naiyāyikādayaḥ nityatvāccarna tatra kāraṇāpekṣā . vyomādi-
    vadanityeti vedāntinaḥ . mityatvavādimate'pi sṛjya-
    mānajīvādṛṣṭarūpasahakāreṇaivatattatkāryyotpattiriti īśvara
    śabde vakṣyate . manodharmmatvavādimate manasastriguṇātma-
    katve'pi rajasaeva tatkāraṇatvam “kāma eṣa krodha eṣa
    rajoguṇasamudbhavaḥ” gotāyāṃ kāmasya rajoguṇakāryyatvokteḥ .
    tataśca buddhestriguṇātmakatvena rajaḥkāryyakāmasya
    tadguṇatvamevocitam . ataeva icchāśaktikriyāśakti-
    jñānaśaktisvarūpiṇītyādau prakṛtericchāśaktyādirūpatvakathana-
    mapi saṅgacchate śaktiśaktimatorabhedāt prakṛtiśaktitvācca
    tasyā buddhiguṇatvamavagamyate . ataeva “yā devī sarvva
    bhūteṣu icchārūpeṇasaṃsthitā” devomā0 sarvvabhūteṣu icchā-
    rūpeṇa prakṛtisthitiraktā

    īśvaropādhimāyāyā icchādimattvenaiveśvarasya tadvattvaṃ
    ratnatrayaparīkṣāyāmuktaṃ yathā “nityaṃ nirdoṣagandhaṃ niratiśaya
    sukhaṃ brahma caitanyamekaṃ dharmmodharmmīti bhedadvitayamapi pṛtha-
    gbhūya māyāvaśaina . dharmmastatrānubhūtiḥ sakalaviṣayiṇī sarva-
    kāryyānukūlā śaktiścecchādirūpā bhavati guṇaguṇastvāśraya-
    stveka eva . karttṛtvaṃ tatra dharmmī kalayati jagatāṃ pañca-
    sṛṣṭyādikṛtye dharmmaḥ puṃrūpamāptvā sakalajagadupadānabhāvaṃ
    bibhartti . strīrūpaṃ prāpya divyā bhavati ca mahiṣī svāśna-
    yasyādikarttuḥ, proktau dharmmaprabhedāvapi nigamavidā dharmmi-
    vat brahmakoṭī” iti tathā ca ekameva brahmānādisiddhayā
    māyayā karmmī dharmmaśceti dvividhamabhūdityarthaḥ . tantrokte
    kālikāyāḥ 2 pīṭhaśaktibhede . “icchājñānakriyāścaiva
    kāminī kāmadāyinī . ratīratipriyā nandā maghye caiva
    manonmanī” tantrasā0 kālikāpīṭhaśakti kathane .

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 204.
    icchā , strī, (eṣaṇaṃ icchā . iṣ + śa + ṭāp .)
    manodharmmaviśeṣaḥ . tatparyyāyaḥ . ākāṅkṣā 2
    vāñchā 3 dohadaḥ 4 spahā 5 īhā 6 tṛṭ 7
    lipsā 8 manorathaḥ 9 kāmaḥ 10 abhilāṣaḥ 11
    tarṣaḥ 12 . ityamaraḥ .. ruk 13 iṣā 14 śraddhā 15
    tṛṣṇā 16 ruciḥ 17 matiḥ 18 dohalaṃ 19 chandaḥ
    20 iṭ 21 . iti jaṭādharaḥ .. (yathā manau 5 . 45
    “yo'hiṃ sakāni bhūtāni hinantyātmasukhecchayā” .) .
    nyāyamate asyāḥ kāraṇam . (yathā, bhāṣāpari-
    cchede . 148, 149 .)
    “nirduḥkhatve sukhe cecchā tajjñānādeva jāyate .
    icchā tu tadupāye syādiṣṭopāyatvadhīryyadi ..
    cikīrṣākṛtisādhyatvaprakārecchā tu yā bhavet .
    taddhetuḥ kṛtisādhyeṣṭasādhanatvamatirbhavet” ..
    asyāḥ pratibandhaḥ . “balavaddiṣṭahetutvamatiḥ syāt
    pratibandhikā” . iti bhāṣāparicchede 148 ..

    Index to the Names in the Mahābhārata

    ☞ p. 326, col. 1.
    Icchā = Śiva (1000 names1).

    Tāntrikābhidhānakośa

    ☞ vol. 1, p. 213.