Blog
Sanskrit
About
iṣu
See also
iṣuḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Latin
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 134 .
iṣu mf. (
-ṣuḥ )
1 An arrow.
2 A versed sine.
E. iṣa to go, and u Uṇādi aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 109, col. 1 .
iṣu (ṣuḥ) 2. m. f. An arrow.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 102, col. 1 .
iṣu 1.
iṣ + u, m. and
f. An arrow.
— Comp. Kusuma-, m. the god of love.
Pañceṣu, i. e. pañcan-, m. the god
of love. Puṣpa-, m. the god of love
Cf.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 142, col. 2 .
Iṣu, us, m. f. an arrow; (in mathematics) a
versed sine; N. of a Soma ceremony.
—Iṣu-kāra,
as, or
iṣu-kṛt, t, m., Ved. an arrow-maker.
—Iṣu-
dhara, as, m. an archer.
—Iṣu-dhi, see s. v. below.
—Iṣu-pa, as, m., N. of an Asura, who appeared
on earth as king Magna-jit.
—Iṣu-patha, as, m.
the range of an arrow.
—Iṣu-puṣpā, f., N. of a
plant.
—Iṣu-bala, as, ā, am, Ved. powerful by
arrows.
—Iṣu-bhṛt, t, t, t, carrying arrows, an
archer.
—Iṣu-mat, ān, atī, at, Ved. possessed of
arrows.
—Iṣu-mātra, as, ī, am, having the length
of an arrow, i. e. about five short spans or three
feet; (
am ), ind. as far as the range of an arrow.
—Iṣus-trikāṇḍā, f. the threefold arrow, N. of a
constellation, perhaps the girdle of Orion.
—Iṣu-
hasta, as, ā, am, ‘arrow-handed,’ carrying arrows
in the hand.
—Iṣv-agra, am, n. the point of an
arrow.
—Iṣv-anīka, am, n. the point of an arrow.
—Iṣvarga, as, m. (for
iṣu-varga ), Ved. one who
averts arrows, a shield-bearer.
—Iṣv-asana or
iṣv-astra, am, n. a bow (‘arrow-thrower’).
—Iṣv-
āyudha, am, n., Ved. arrow and weapons.
—Iṣv-
āsa, as, ā, am, throwing arrows; (
as ), m. a bow;
an archer, a warrior.
☞
p. 143, col. 1 .
iṣu iṣu, iṣu-dhi, &c. See 1. iṣ last page.
Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary
☞
p. 130, col. 1 .
íṣu, m. f. arrow. [
√2iṣ, ‘send’:
cf. ἰός, *ἰσός, ‘arrow.’]
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 76 .
íṣu m. f. arrow;
poss. íṣumant (
iṣumánt ).
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 46, col. 3 .
iṣu íṣ-u, m. f. arrow.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 168, col. 3 .
íṣu a mf. an arrow,
RV. ;
AV. ;
VS. ;
MBh. ;
Ragh. ;
Śak. &c.
☞
p. 168, col. 3 .
(in mathematics) a versed sine
☞
p. 168, col. 3 .
N. of a Soma ceremony,
KātyŚr.
☞
p. 168, col. 3 .
☞
p. 168, col. 3 .
N. of a particular constellation,
VarBṛ. xii, 7.
☞
p. 168, col. 3 .
iṣu [According to Dayānanda
iṣu may mean ‘ray of light’;
cf. Gk. ἰός;
Zd. ishu .]
☞
p. 1321, col. 1 .
iṣu m.
du. (also)
N. of two Viṣṭutis,
ŚrS.
☞
p. 169, col. 3 .
iṣu b iṣu-dhi , &c. See 1. iṣ .
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 110, col. 1 .
iṣu mf. (-ṣuḥ-ṣuḥ )
1. An arrow.
2. A versed sine.
E. iṣ to go, and u Unādi aff.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 91, col. 1 .
iṣu iṣu m. f. (iṣ 4) flèche.
iṣudhi m. (dhā) carquois.
iṣudhyāmi den. être archer; viser;
au fig. rechercher, demander.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 132, col. 2 .
iṣu- m. f. flèche.
°kāra- °kṛt- m. fabricant de flèches.
°dhi- m. °nibandhana- nt. carquois.
°patha- m. trajectoire de la flèche ; °pāta- id.
°varṣa- m. pluie de flèches.
iṣv-asana- °astra- nt. arc ; °āsa- m. id. ; archer.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 828 .
íṣu (von
iṣ schleudern ) m. f.
Uṇ. 1, 13.
SIDDH. K. 248,b,5. in der alten Sprache selten m.
1) ἰός, Pfeil AK. 2, 8, 2, 55. 3, 4, 110. H. 778. tasyâ -sā̀dhvīriṣâvò yābhìrasyâti ṚV. 2, 24, 8. iṣvā̂ḥ pàrṇamìvā dâdhuḥ 10, 18, 14. 103, 11. 7, 75, 11. 8, 7, 4. VS. 16, 3. AV. 1, 13, 4. 5, 5, 4. 14, 12. 18, 15. 11, 9, 1. ŚAT. BR. 2, 3, 3, 10. 5, 3, 5, 29. pañcaprādeśā ha sma tveva pureṣurbhavati (als Maass) 6, 5, 2, 10. śàtabrâdhnà iṣùstavâ ṚV. 8, 66, 7. AV. 4, 6, 6. catuḥsaṃdhirhīṣuranīkaṃ śalyastejanaṃ parṇāni AIT. BR. 1, 25. iṣuvadhá Tod durch einen Pfeil ŚAT. BR. 5, 4, 2, 2. iṣuparṣín 12, 4, 2, 5. eṣa tamiṣuṃ saṃdadhe ŚĀK. 94, 10. iṣurmukto dhanuṣmatā PAÑCAT. I, 219. iṣukṣepa VYUTP. 127,a. naśyatīṣuryathāviddhaḥ khe viddhamanuvidhyataḥ M. 9, 43. iṣuprayoga RAGH. 2, 42. niṣaṅgādasamagramuddhṛtam - pratisaṃharanniṣum 3, 64. amoghā iṣavaśceme R. 3, 18, 38. yadiṣavaḥ sidhyanti lakṣye cale ŚĀK. 38. iṣuṇā DAŚ. 1, 25. Ein adj. comp. auf iṣu hat den Ton auf der Endsilbe des ersten Wortes P. 6, 2, 107. 108. Am Ende eines adj. comp. iṣuka , f. °kāḥ trīṣukaṃ dhanuḥ KĀTY. ŚR. 25, 4, 47. carmatūṇyaḥ seṣukāḥ 15, 3, 19. Die einzelnen Theile des Pfeils s. bei anīka, apāṣṭha, tejana, kulmala, parṇa, śalya .
— 2) iṣustrikāṇḍā der dreitheilige Pfeil , N. eines Sternbildes (vielleicht der Gürtel des Orion) neben mṛga, mṛgavyādha und rohiṇī AIT. BR. 3, 33; vgl. iṣuṇā trikāṇḍena ŚAT. BR. 2, 1, 2, 9.
— 3) bei den Mathematikern (wie alle Synonn. von Pfeil ) der Sinus versus COLEBR. Alg. 89.
— 4) N. einer vom Pfeil benannten Soma-Feier KĀTY. ŚR. 22, 5, 30. iṣuriṣṭiḥ 10, 23. iṣuvajrau sind sāmavedavihitau kratū P. 2, 4, 4, Sch.
☞
vol. 5,
p. 1145 .
iṣu 4) ṢAḌV. BR. 3, 2. 9.
— 5) Bez. der Zahl fünf (wegen der 5 Pfeile des Liebesgottes) SĀH. D. 264.
— 6) Bez. einer best. Constellation d. i. wenn alle Planeten in den Häusern 4, 5, 6 und 7 stehen , VARĀH. BṚH. 12, 7; vgl. śara .
☞
vol. 7,
p. 1714 .
iṣu 5) (Nachträge) SŪRYAS. 1, 30. 42. 8, 8.
Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda
☞
p. 227 .
íṣu, f. , der
Pfeil [von iṣ, schleudern].
Cu. 616.
-us {686,7}; {781,1}; {921,3}.
-um {39,10}; {64,10}.
-vai devyaí {516,15}.
-vās [G. ] {844,14} parṇám.
-avas {215,8}; {516,11}; {929,11}.
-ūs [A. p. ] {913,4}.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 209, col. 3 .
íṣu m. f.
— 1) Pfeil.
— 2) íṣustríkāṇḍaḥ und °kāṇḍā ein best. Sternbild.
— 3) Sinus versus.
— 4) eine best. Soma-Feier.
— 5) Bez. der Zahl fünf.
— 6) eine best. Constellation.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 51, col. 1 .
íṣu m. Pfeil.
Bopp Glossarium Sanscritum
☞
p. 41, col. 2 .
iṣu m. f. (r.
iṣ ire s.
u ) sagitta (cf. gr. quo scr.
iṣa exspectaveris).
Abhidhānaratnamālā of Halāyudha
☞
p. 54 .
iṣu; kaṅkapattraśaramārgaṇabāṇāścitrapuṅkhaviśikheṣukalambāḥ . sāyakapradarakāṇḍapṛṣatkāḥ pattriṇaḥ khagaśilīmukharopāḥ .. 466 .. 2.1.1.466
Vācaspatyam
☞
p. 987, col. 1 .
iṣu puṃstrī īṣyate hiṃsyate'nena īṣa —u hrasvaśca . 1 vāṇe “patisaṃharanniṣum ” raghuḥ . “iṣumatiraghusiṃhe daṃdaśūkān jiṣāṃmau ” bhaṭṭiḥ . “iṣubhiḥ pratiyotsyāmi ” gītā strītva “tasya sādhvīriṣavo yābhirasyati ” ṛ0 2, 21, 4, 8 . “yāmiṣuṃ giriśanta! bibharṣyastave ” yaju0 16, 3 . tatta lyasaṃkhye 2 pañcasaṃkhyānvite ca . pañcaśaraśabde vakṣyamā- ṇasya kāmaśarasya pañcasaṃkhyākatvasyānusāreṇa śaraśabdena hi pañcasaṃkhyā bodhyate . “pañcapañcāṣṭasapteṣu jñeyamojaḥ su rāśiṣu ” jyoti0 . 3 vṛttakṣetrāntargate jīvāvadhipa- ridhiparyyantakṛtasaralarekhāyāñca tadānayanaprakāraḥ sodā- haraṇaḥ līlā0 darśito yathā “jyāvyāsayogāntaraghātamūlaṃ vyāsastadūnodalitaḥ śaraḥ syāt . vyāsāccharonāccharasaṅguṇācca mūlaṃ dvinighnaṃ bhavatīha jīvā . jīvārddhamakte śarabhaktayukte vyāsapramāṇaṃ pravadanti vṛtte ” udā0 daśavistṛtivṛttāntaryatra jyā ṣaṇmitā bhavet . tatreṣuṃ vada vāṇājjyāṃ jyāvāṇābhyāñca vistṛtim ” nyāsaḥ . vyāsaḥ 10, jyā 6, anayoryogaḥ 16, antaraṃ 4 tayo- rghāto 64, tasya mūlaṃ 8, tenonovyāsaḥ 2, dalitaḥ śaraḥ 1 . tena 10 hastavyāsake vṛttakṣetre yadi jīvamitiḥ 6 tadā śara mānam 1 ekahasta iti jñeyam . jñātaśaravyāsake vṛtta- kṣetre jīvānayanaṃ yathā vyāsaḥ 10 hastaḥ, śaraḥ 1 hastaḥ tenonitaḥ vyāsaḥ 9, tasya mūlam 3 . dvābhyāṃ guṇitam 6, jīvāmānam . jñātābhyāṃ jyāvāṇābhyāṃ vyāsānaya- nam . yathā jīvā 6 tasyārddhaṃ 3, tasya vargaḥ 9 . śara- saṃkhyayā 1 bhakte 9 . śarasaṃkhyayā 1 yoge vyāsamānam 10 . evamanyasaṃkhyakajīvādau anayā diśā śarādyā- nayanam . grahāṇāṃ krāntivṛtta kṣetrasya śarānayanaṃ saṃkṣepeṇa darśitam si0 śi0 “satrirāśigrahadyujyānighnastrijyoddhṛtaḥ śaraḥ . sphuṭo'sau krāntisaṃskāre dṛkkarmaṇyakṣaje tathā ” mū0 . “ayaṃ saṃkṣipto gauṇaprakāraḥ . mukhyastu pūrvaṃ vyākhyāta eva . tathāpīha yuktimātramucyate . viṣuvadvṛttāt krāntirdhruvābhimukhī . krāntyagrāccharaḥ kadambābhimukhaḥ . kathaṃ tena tiryyaksthena sā saṃskāryā . ataḥ krāntyagre yaddyujyāvṛtta tasya śarāgrasya ca yadantaramṛju tena saṃskṛtā satī sphuṭā bhavati . tajjyā- ntaraṃ koṭirūpam . śaraḥ karṇarūpaḥ . tadvargāntarapadaṃ dyujyā vṛtte bhujaḥ . etat tryasraṃ digvalanajatryasrasaṃbhavam . tatra satrirāśigrahakrāntiḥ kadambadhruvasūtrayorantaram . tajjyā bhujaḥ . taddyujyā koṭistrijyā karṇaḥ . yadi trijya- yeyaṃ koṭistadā śareṇa ketyupapannam . koṭirūpasyaiva śarasya dhruvonprukhasyākṣajyayā'kṣajaṃ dṛkkarmma karttuṃ yujyate ” prami0 vistarastatraiva “vikṣepaliptāḥ kṣitijādikānāṃ kheśā 110 dvivāṇendumitā 152 rasāśvāḥ 76 . ṣaṭtrīndavaḥ 136, khāgnibhuvaḥ 130 sitajñapātau sphuṭau staścala- kendrayuktau ” mū0 “kṣitijasya kharudramitā 110 madhyamā vikṣepaliptāḥ . budhasya dvivāṇendumitāḥ 152 . guroḥ ṣaṭsaptatiḥ 76 . śukrasya ṣaḍviśva 136 tulyāḥ . śaneḥ khatrīndu 130 mitā veditavyāḥ . tathā budha- śukrayoryau gaṇitāgatau pātau tau svasvaśīghrakendreṇa yuktau kāryau . evaṃ sphuṭau staḥ . atropapattiḥ . madhya- magativāsanāyāṃ vedhaprakāreṇa vedhavalaye grahavikṣepopapa- ttirdarśitaiva . kiṃtvantyaphalajyārdhadhanuṣā satrigṛheṇa tulyaṃ yadā śīghrakendraṃ bhavati tadā trijyātulyaḥ śīghrakarṇo bhavati tasmin dine vedhavalaye yāvān paramo vikṣepa upalabhyate tāvān grahasya paramo madhyamavikṣepaḥ . evamete bhaumā- dīnāmupalabdhāḥ paṭhitāḥ . atha jñaśukrayoḥ pātasya sphu- ṭatvamucyate . bhagaṇādhyāye ye budhaśukrayoḥ pātabhagaṇāḥ pa- ṭhitāste svaśīghrakendrabhagaṇairadhikāḥ santo vāstavā bhavanti . ye paṭhitāste svalpāḥ karmalāghavena sukhārtham . ataḥ paṭhi- tacakrabhavau svaśīghrakendrayutau vāstavabhagaṇaniṣpannau sphuṭau bhavataḥ . tathā coktaṃ gole . “ye cātra pātabhagaṇāḥ paṭhi- tā jñabhṛgvoste śīghrakendramagaṇairityādi ” . idānīṃ graha- vikṣepānayanamāha ” prami0 . “mandasphuṭāt khecarataḥ svapāta yuktādbhujajyā paṭhiteṣunighnī . svaśīghrakarṇena hṛtā śaraḥ syāt sapātamandasphuṭagoladikkaḥ ” sū0 . “mandasphuṭādgrahāt svapātayuktādbhujajyā sādhyā . sā grahasya paṭhitena śareṇa guṇyā svaśīghrakarṇena bhājyā phalaṃ sphuṭavikṣepaḥ syāt . sapāto mandasphuṭo graho yadi rāśiṣaṭkādūnastadottaro vikṣe- po'nyathā dakṣiṇaḥ . atropapattiḥ . mandasphuṭo grahaḥ svaśīghrapratimaṇḍale bhramati . tatra ca tasya pāto'pi . pāto nāma pratimaṇḍalavimaṇḍalayoḥ saṃpātaḥ . tasmādā- rabhya vikṣepapravṛttiḥ . iha susaralabaṃśaśalākayā kakṣāma- ṇḍalaṃ tatpratimaṇḍalaṃ ca chedyakoktavidhinā viracayya tatra śīghrapratimaṇḍale meṣādeḥ pratilomaṃ pātasthānaṃ ca cihna- yitvā tatra vimaṇḍalaṃ niveśyam . pātacihnādrāśiṣaṭ- kāntare vimaṇḍalapratimaṇḍalayoranyaṃ sampātaṃ kṛtvā pātāt pūrvvatastribhe'ntare patitavikṣepapramāṇena prati- maṇḍalāduttarato vimaṇḍalaṃ kenacidādhāre sthiraṃ kṛtvā meṣāderanulomaṃ mandasphuṭaṃ grahaṃ pratimaṇḍale vimaṇḍale ca dattvā vikṣepopapattiṃ darśayet . tatra tayorgrahayo- ryāvān viprakarṣastāvām̐statra pradeśe vikṣepaḥ . atha tasyā- nayanam . pātasthāne hi vikṣepābhāvaḥ . tatastribhe'ntare paramo vikṣepaḥ . antare'nupātena . ataḥ pātagraha- cihnayorantaraṃ tāvajjñeyam . tacca tayoryoge kṛte bhavati . yato bheṣāderanulomaṃ graho dattaḥ . pātastu pratilomam . atastayoryogaḥ śarārthaṃ kila kendram . tasya dorjyā sādhyā . yadi trijyātulyayā dorjyayā paṭhita- vikṣepatulyaṃ pratimaṇḍalavimaṇḍalayorantaraṃ labhyate tadā'- bhīṣṭayā grahasthānabhavayā dorjyayā kimiti phalaṃ śīghra- karṇāgre vikṣepaḥ . atha dvitīyo'nupātaḥ . yadi śīghraka- rṇāgre etāvān vikṣestadā trijyāgre ka iti . atra gu- ṇabhājakayostrijyātulyayostulyatvānnāśe kṛte sati dorjyā- yāḥ paṭhitavikṣepo guṇaḥ śīghrakarṇo haraḥ . phalaṃ kakṣāpra- deśe vikṣepo jyārūpastasya cāpaṃ sphuṭavikṣepa ityarthaḥ . bhū- cihne sūtrasyaikamagraṃ baddhvā dvitīyamagraṃ vimaṇḍale grahasthāne nibadvaṃ sūtraṃ karṇaḥ . sūtrakakṣamaṇḍalayorantaraṃ sphuṭaḥ śara ityādi sarvaṃ chātrāya darśanīyam . idānīṃ vikṣepasya krāntisaṃskārayogyatālakṣaṇamanyat sphuṭīkaraṇamāha ” . prami0 “cijyāvargādayanavalanajyākṛtiṃ prohya mūlaṃ yaṣṭi- ryaṣṭyā dyucaraviśikhastāḍitastrijyayāptaḥ . yadvā rāśi- trayayutakhagadyujyakāghnastrimaurvyā bhaktaḥ spaṣṭībhavati niyataṃ krāntisaṃskārayogyaḥ ” mū0 . grahasya “yutāyanāṃśoḍupa- koṭiśiñjinītyādināyanaṃ valanaṃ sādhyam . atra valana- śabdena valanajyā grāhyā na dhanuḥ . tathā itaḥ prabhṛti vṛhajjyābhiḥ karma kartavyam . yato vṛhajjyābhiḥ śarajyā śarakalātulyaiva bhavati . tasyānayanam . valanasya vargaṃ trijyāvargādapāsya yanmūlaṃ labhyate tadyaṣṭisaṃjñaṃ jñeyam . tayā yaṣṭyā grahavikṣepo guṇitastrijyayā bhaktaḥ sphuṭaḥ krāntisaṃskṛrayogyo bhavati . athānukalpa ucyate . yadvā rāśitrayayutakhagadyujyakāghna iti rāśitrayayutasya grahasya yāvatī dyujyā tayā vā guṇyastrijyayā bhaktaḥ sphuṭo bhavati . atra bhājakasyaikaptvādguṇakasyānyatvāt phalaṃ svalpāntaramityato'nukalpenoktam . atropapattiḥ . krā- ntyagrāt kila śaro bhavati . śarāgre grahaḥ krāntiḥ śareṇa saṃskṛtā sphuṭā bhavati . atra gaṇitāgatenaiva śareṇa krāntiḥ sphuṭā kriyate tadayuktam . yataḥ krānti rviṣuvanmaṇḍalāt tiryagdhruvābhimukhī . vikṣepastu krānti- maṇḍalāt tiryagrūpaḥ kadambābhimukhaḥ yathoktaṃ gole . “sarvataḥ krāntisūtrāṇāṃ dhruve yogo bhavedyataḥ . viṣuvanma- ṇḍalaprācyā dhruve yāmyā tathottarā ” . sarvataḥ kṣepa- sūtrāṇāṃ dhruvājjinalavāntare . yogaḥ kadambasaṃjño'yaṃ jñeyo valanabodhakṛt . tatrāpamaṇḍalaprācyā yāmyā saumyā ca dik sadā . kadambabhrabhavṛttaṃ ceti ” . ato vikṣepaḥ kadambābhi- mukho bhavati . dhruvābhimukhyā krāntyā saha kathaṃ tasya minna- dikkasya yogaviyogāvucitau . tayoryadbhinnadiktvaṃ tadāyana- valanavaśāt . atha tadgolopari pradarśyate . yathoditaṃ golaṃ viracayya krāntivṛtte yadgrahacihnaṃ tasmāt parito navati- bhāgāntare'nyat trijyāvṛttaṃ niveśyam . atha grahaci- hnāddhruvoparigāmi sūtraṃ tasmin vṛtte yatra lagati tatka- dambayorantarasya jyā trijyā sa karṇaḥ . tayorvargāntarapadaṃ koṭiḥ . sā ca yaṣṭisaṃjñā . krāntyagrādvikṣepaḥ kadambā- bhimukhaḥ karṇarūpaḥ . tasya koṭirūpakaraṇāyānupātaḥ . yadi trijyākarṇe yaṣṭiḥ koṭistadā śarakarṇekā . phalaṃ krāntisaṃskārayogyo vikṣepo mavati . tena saṃskṛtā krāntiḥ sphuṭā . vikṣepāgrasthasya grahasya viṣuvanmaṇḍalasya ca yadyāmyottaramantaraṃ sā sphuṭā krāntirucyate athānu- kalpe'pīyameva vāsanā . atra satrirāśigrahakrāntijyā bhujasthāne kalpitā sa bhujaḥ . taddyujyā yaṣṭisthāne kalpitā sā koṭiḥ . tatrāpi trijyā karṇa iti sarva- mupapannam ” prami0 . tatraiva sthānāre'pyuktam . “nāḍikāmaṇḍalāt tiryyagatrāpamaḥ krāntivṛttāvadhiḥ krāntivṛttāccharaḥ . kṣepavṛttāvadhistiryyagevaṃ sphuṭo nāḍi- kāvṛttakheṭāntarāle'pamaḥ ” mū0 . “krāntivṛtte yat sphuṭagra- hasthānaṃ tasya nāḍikāvṛttāt tiryyagantaraṃ sā krāntiḥ atha vimaṇḍale ca yat grahasthānaṃ tasya krāntivṛttādyat tiryya- gantaraṃ sa vikṣepaḥ . atha vimaṇḍalasthagrahastha nāḍīvṛttā- dyat tiryyagantaraṃ sā sphuṭā krāntiḥ ” prami0 . 3 sāmavedavihite yajñabhede . “iṣuvajrau sāmavede vihitau ” si0 kau0 . iṣuprakāraḥ sthūlā0 kan . iṣukaḥśaraprakāre
The Vedic Index of Names and Subjects
☞
vol. 1,
p. 81 .
Iṣu is the usual name for ‘arrow’ from the Rigveda
1
onwards. Other names are
Śarya, Śārī, and
Bāṇa. In the
hymn of the Rigveda,
2 which gives a catalogue of armour,
two kinds of arrows are distinctly referred to: the one is
poisoned (
ālāktā ), and has a head of horn (
ruru-śīrṣṇī ); the
other is copper-, bronze-, or iron-headed (
ayo-mukham ). Poisoned
(
digdhā ) arrows are also referred to in the Atharvaveda.
3 The
arrows were feathered.
4 The parts of an arrow are enumerated
in the Atharvaveda
5 as the shaft (
śalya ), the feather-socket
(
parṇa-dhi ), the point (
śṛṅga ), the neck of the point in which
the shaft is fixed (
kulmala ), and the
Apaskambha and
Apāṣṭha,
which are of more doubtful significance. In the Aitareya
Brāhmaṇa
6 the parts of an arrow are given as the point (
anīka ),
the
śalya, tejana, and the feathers (
parṇāni ), where
śalya and
tejana must apparently mean the upper and lower parts of the
shaft, since it is reasonable to suppose that the arrow is
described as a whole consecutively. So in the Atharvaveda
7
the arrow of Kāma is described as having feathers, a shaft
(
śalya ), and a firm fastening (
kulmala ).
8 The arrow was shot
from the ear, and so is described in the Rigveda
9 as ‘having
the ear for its place of birth.’
As a measure of length, the Iṣu was five spans, say three feet.
10
A regular profession of arrow-making existed (
iṣu-kṛt, 11 iṣu-kāra ).
12 [Footnote] 1) ii. 24, 8; viii. 7, 4, etc.; Av. i. 13,
4, etc.; Vājasaneyi Saṃhitā, xvi. 3,
etc.; Nirukta, ix. 18.
[Footnote] 2) vi. 75, 15.
[Footnote] 3) iv. 6, 7; v. 18, 8. 15; 31, 4.
[Footnote] 4) Rv. x. 18, 14; vi. 75, 11; Av.
v. 25, 1.
[Footnote] 5) iv. 6.
[Footnote] 6) i. 25.
[Footnote] 7) Av. iii. 25, 2.
[Footnote] 8) See also Maitrāyaṇī Saṃhitā, iii. 8,
1. 2; Kāṭhaka Saṃhitā, xxv. 1.
[Footnote] 9) Rv. vi. 75, 3; ii. 24, 8 (
karṇa-
yoni ).
[Footnote] 10) Satapatha Brāhmaṇa, vi. 5, 2, 10.
[Footnote] 11) Vājasaneyi Saṃhitā, xvi. 46,
Cf.
Rv. i. 184, 3.
[Footnote] 12)
Ibid., xxx. 7; Taittirīya Brāhmaṇa,
iii. 4, 3, 1.
Cf. Zimmer,
Altindisches Leben, 300;
Weber,
Indische Studien, 18, 29, 286;
Hopkins,
Journal of the American Oriental
Society, 13, 275
et seq.; 25, 337.
Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary
☞
p. 115, col. 2 .
iṣu , nt. (in Skt. only m., f.),
arrow : Mv ii.82.4 and
5 iṣu kṣiptaṃ (n. sg.).
Indian Epigraphical Glossary
☞
p. 131 .
iṣu (IE 7-1-2), ‘five’.