Blog
Sanskrit
About
iṣira
See also
iṣiraḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 134 .
iṣira m. (
raḥ ) Fire.
E. iṣa to go, kirac aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 109, col. 1 .
iṣira (raḥ) 1. m. Fire.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 143, col. 1 .
Iṣira, as, ā, am, Ved. succulent, refreshing, fresh,
flourishing; vigorous, active, quick; [cf. Gr. ἱερός];
(
as ), m. fire ?; (
am ), ind. quick.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 281, col. 2 .
iṣira a. Ved. [
iṣ-gatau-kirac ]
1 Juicy, succulent, refreshing, fresh.
2 Powerful, strong, quick, active.
3 Moving.
— raḥ Fire.
— raṃ ind. Quickly.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 76 .
iṣirá a. refreshing, enlivening; fresh, strong, quick.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 46, col. 3 .
iṣira iṣ-irá, a. refreshing; active, strong, swift.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 169, col. 2 .
iṣirá mfn. refreshing, fresh
☞
p. 169, col. 2 .
flourishing
☞
p. 169, col. 2 .
vigorous, active, quick,
RV. ;
AV. ;
VS.
☞
p. 169, col. 2 .
☞
p. 169, col. 2 .
[
cf. Gk. ἱερός, especially in Homer (
e.g. Il. xvi, 404).]
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 110, col. 1 .
iṣira m. (-raḥ ) Fire.
E. iṣ to go, kirac aff.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 390 .
iṣira a. Ved. [iṣ-gatau-kirac ] 1 Juicy, succulent, refreshing, fresh. -2 Powerful, strong, quick, active. -3 Moving. -raḥ Fire. -ram ind. Quickly. svadhāmiṣirāṃ paryapaśyan Rv.10.157.5.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 91, col. 1 .
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 827 .
iṣirá (von III.
iṣ ) adj.
1) saftig; erquickend, erfrischend; frisch, blühend : payò na dùgdhamadîteriṣìram ṚV. 9, 96, 15. gāḥ 10, 68, 3. āditsvàdhāmîṣìrāṃ paryâpaśyan 1, 168, 9. 10, 157, 5. bhūmîm 3, 30, 9. śaṃ nâ iṣìro abhî vātù vātâḥ 7, 35, 4. VS. 18, 41. AV. 6, 62, 1. vom Weibe 19, 49, 1. ṚV. 5, 57, 3.
— 2) kräftig, muthig, rüstig, rasch, munter : spaśâḥ ṚV. 9, 73, 7. sakhîbhìrindrâ iṣìrebhîḥ 10, 73, 5. vom Ross 6, 62, 3. von der Stimme: hìnvā̀no vācâmiṣìrām 9, 84, 4. 10, 98, 3. vom Willen u. s. w.: ketêbhiriṣìrebhîḥ 3, 60, 7. dakṣâm 5, 68, 4. ìṣìreṇâ tè manâsā sùtasyâ bhakṣī̀mahî 8, 48, 7. 3, 5, 4. AV. 18, 1, 21. von Göttern ṚV. 3, 56, 8. 5, 41, 12. Indra 1, 129, 1. 6, 29, 3. 8, 87, 9. Agni 3, 2, 14. (iṣira = Agni UṆĀDIK. im ŚKDR. ). die Āditya 2, 29, 1. Bṛhaspati 7, 97, 7. varûṇaṃ pùtramadîtyā iṣìram AV. 5, 1, 9. — adv. °ram ṚV. 10, 157, 5 : grāvā̂ṇò yasyêṣìraṃ vadânti .
Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda
☞
p. 226 .
iṣirá, a., an zwei Stellen ({808,15}; {220,1}) mit metrisch gedehntem i der zweiten Silbe, griech. ἱερός äol. ἰαρός [
Cu. 614], sodass auch für das Sanskrit *iṣará als Grundform anzusetzen ist. Die Grundbedeutung ist „strömend, eilend”, daher weiter „regsam, rüstig, kräftig, munter, frisch”. Der Begriff knüpft also an den Grundbegriff von ís an (
vgl. auch aramíṣ), so wie an den Begriff der Wurzel iṣ, welcher diesem letztern zu Grunde liegt [siehe iṣ und íṣ]. Also 1)
strömend, {808,15} eṣá syá sómas matíbhis punānás, átyas ná vājī tárati‿íd árātīs, páyas ná dugdhám ádites iṣirám, urús va gātús suyámas ná vóḍhā, dieser durch Gebete gereinigte Soma durchfährt die Gottlosen wie ein schnelles Ross, wie die strömende der Himmelskuh (dem Gewölk) entmolkene Milch, wie ein unbeengter Gang, wie ein schönlenkender Fuhrmann; 2)
eilend, vom Winde, vom Rosse, den aus den Wolkenbergen entfesselten Kühen ({894,3}); 3)
regsam, rüstig, munter, von Göttern, besonders wo sie als eilend, als geschäftig geschildert werden; 4) in gleichem Sinne auch von Menschen, von der Gesinnung, von der Stimme; 5)
frisch, kräftig, blühend, von der Kraft (dákṣa), der Erde (bhū́mi), der Welt (svadhā́); 6) -ám,
adv. ,
munter, kräftig. -a [V.] 3) indra {129,1} (rátham praṇáyasi).
-ás 2) vā́tas {551,4}; párijmā {395,12}. — 3) dámūnās {239,4} (agnís); (nṛtús) {470,3} (índras); suarṣā́s (bṛ́haspátis) {613,7}.
-ám [m. ] 3) ketúm {236,14} (agním). — 5) dákṣam {422,4}.
-ám [n. ] 1) páyas (s. o.) {808,15}. — 6) {391,2}.
-éṇa 4) mánasā {668,7}.
-ā́ya 4) {666,29}.
-ásya 3) (índrasya) {707,9} (hárī).
-ā́ [du. ] 3) rathíā {429,5} (aśvínā).
-ās [V.] 3) ā́ditiās {220,1}.
-ā́s [m. ] 3) ásurasya vīrā́s {290,8}; kṛ́ṣṇās (grā́vāṇas) {920,5} (anartiṣus).
-ā́sas 3) spáśas {785,7}.
-ébhis 3) sákhibhis {899,5} (marúdbhis). — 4) kétebhis {294,7}.
-aís 2) áśvais {503,3}.
-ā́m 4) máhiṣīm (vadhúam) {391,3}; vā́cam {796,4}; {924,3}. — 5) bhū́mim {264,9}; svadhā́m {168,9}; {983,5}.
-ā́s [A. p. f. ] 2) gā́s {894,3} (s. o.).
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 209, col. 2 .
iṣirá — 1) Adj.
— a) erquickend , erfrischend.
— b) frisch , blühend.
— c) kräftig , muthig , rüstig , rasch , munter. °m Adv.
— 2) *m. Bein. Agni's.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 51, col. 1 .
iṣirá erfrischend, kräftig, munter.
Vācaspatyam
☞
p. 987, col. 1 .
iṣira tri0 iṣa —gatau kirac . 1 gatiśīle . “śa na iṣiro abhiyā rātaḥ ” ṛ0 7, 35, 4, “iṣiraḥ gatiśīlaḥ ” bhā0 2 calanaśīle ca “nisāmanāmiṣirāmindra! bhūmim ” ṛ0 3, 30, 9 . “iṣirāṃ calantīm ” bhā0 4 agnau pu0 ujjva0