See also iṣaḥ.
1 To wish, to desire.
2 To accept, to receive.
With abhi, to desire:
with prati, to engage, to promise. r. 9th cl. (iṣṇāti) To repeat an act, to do any thing again and again.
With anu prefixed, to search after, to investigate or enquire.
E. iṣa to go, ka affix; also īṣa.
r. 4th cl. (iṣyati) To go.
r. 6th cl. (icchati)
1. To wish, to desire.
2.
To accept, to receive.
With abhi, to desire:
with prati, to engage,
to promise.
r. 9th cl. (iṣṇāti) To repeat an act, to do anything
again and again.
With anu prefixed, to search after, to investigate
or enquire.
m. (-ṣaḥ) The month Āswin, (September-October.)
E. iṣ to go, ka
affix; also īṣa.
iṣaṃ-bhara- m. protecteur de ce mois.
— Vgl. īṣa .
1) adj. suchend in gaviṣa .
— 2) m. N. pr. eines Ṛṣi mit dem patron. Ātreya, Verfassers von ṚV. 5, 7 ?(vgl. v. 10). Ind. St.3,209,b.
-ám vṛjánam {165,15}; {169,8} (neben jīrádānum).
— 1) Adj.
— a) wohlgenährt , fett ṚV. 10,106,5.
— b) saftig , fruchtbar ṚV. 1,165,15. 169,8.
— 2) m.
— a) ein best. Herbstmonat (Āśvina).
— b) N.pr. eines Ṛṣi BHĀG. P. 4,13,12.
anu + anveṣaṇe gaveṣaṇe “anviṣyantastataḥsītām” rāmā0
“yāvadenāmanveṣyāmi” śaku0 . “na ratnamanviṣyati mṛgyate
hi tat” kumā0 . “tasyānviṣyan vetasagūḍhaṃ prabhavaṃ saḥ”
raghuḥ . svārthe ṇic . tatraiva “rāmamanveṣayāmi” sā0 da0 .
pra + preraṇe . “apraiṣīdrājaputrī māṃ surāhārīṃ tavāntikam”
bhā0 va0 16 a0 . “gatvā praiṣīccarāvaṇam” bhaṭṭiḥ “a-
dhvaryupreṣitomaitrāvaruṇaḥ preṣyati” āśva0 gṛ0 . “śaunaḥ
śephaṃ ca preṣyati” kātyā0 13, 6, 1 “agnīṣomābhyāṃ chāgasya
vapāyai medase preṣya” śata0 brā0 3, 8, 2, 27 . ghañ
praiṣyaḥ . ṇyat praiṣaḥ . svārtheṇic . preṣayati preṣayāmāsa .
“sa ca māṃ preṣayāmāsa” rāmā0 .
pari + satkārapūrvvakaniyojane paryyeṣyati svārthe ṇic paryyeṣitaḥ paryyeṣaṇā .
eṣitā—aiṣṭā eṣitvā—iṣṭvā . bhāve śa icchā “ātmajanyā bhave-
dicchā” nyāyakā0 . iṣṭaḥ “iṣṭo'si me sakhā ceti” gītā .
karmaṇi iṣyate “trirātrācchuddhiṣyate” smṛtiḥ . eṣṭavyaḥ eṣi-
tavyaḥ . “eṣṭavyā bahavaḥ putrāyadyeko'pi gayāṃ vrajet” pu0 .
anu + anveṣaṇe . “taṃ khalanta ivānvīṣuḥ” śata0 brā0 . “hanta
tamātmānamanvicchāmo yamanveṣṭā” chā0 u0 . “anu-
padasanveṣṭā” pā0 “vayaṃ tattvānveṣāt madhukara! hatastvaṃ
khalu kṛtī” śaku0
prati + pratigrahe pratīcchati (pratigṛhṇāti) . “tataḥ
pratīccha prahareti vādinī” naiṣa0 “snuṣāṃ pratīccha
me kanyām” prāptau ca “buddhau śaraṇamanviccha” gītā .
svārthe ṇic vede0 ni0 guṇābhāvaḥ . iṣayati “icchaṃstadā-
starāyeṣa madanta ipayema jyotiḥ” ṛ0 1, 185, 9 . “iṣayema
icchāma” bhā0 .
pari + anveṣaṇe ca parīcchati (anviṣyati) “bhagavantaṃ vā aha-
mebhirārtvijyaiḥ paryyaiṣiṣam” chā0 u0 .
abhi + masmagicchāyām abhoṣṭam .
‘iṣṇātyābhīkṣṇye, icchāyāmicched, gatyartha iṣyati .’ (ślo 168)
iti devaḥ .
eṣakaḥ-ṣikā, eṣakaḥ-ṣikā, 1 eṣiṣiṣakaḥ-ṣikā; 2 eṣitā-trī, eṣayitā-trī, eṣiṣiṣitā-trī; 3 iṣyan-ntī, eṣayan-ntī, eṣiṣiṣan-ntī;
eṣiṣyan-ntī-tī, eṣayiṣyan-ntī-tī; eṣiṣiṣiṣyan-ntī-tī;
— eṣayamāṇaḥ, eṣayiṣyamāṇaḥ;
iṭ-iṣau-iṣaḥ; — --
iṣitam- A taḥ-tavān, eṣitam-taḥ, eṣiṣiṣitaḥ-tavān; 4 iṣaḥ, eṣaḥ, praiṣaḥ 5, eṣiṣiṣuḥ, eṣiṣayiṣuḥ;
eṣitavyam, eṣayitavyam, eṣiṣiṣitavyam;
eṣaṇīyam, eṣaṇīyam, eṣiṣiṣaṇīyam;
eṣyam, B praiṣyaḥ, eṣyam, eṣiṣiṣyam;
īṣadeṣaḥ, dureṣaḥ, sveṣaḥ; — --
iṣyamāṇaḥ, eṣyamāṇaḥ, eṣiṣiṣyamāṇaḥ;
eṣaḥ, eṣaḥ, eṣiṣiṣaḥ; A eṣitum, eṣayitum, eṣiṣiṣitum; 6 eṣaṇā, 7 parīṣṭiḥ-paryeṣaṇā, anveṣaṇā, eṣiṣiṣā, eṣiṣayiṣā;
eṣaṇam, eṣaṇam, eṣiṣiṣaṇam; 1 eṣitvā, eṣayitvā, eṣiṣiṣitvā;
preṣya, preṣya, sameṣiṣiṣya;
eṣam 2, eṣitvā 2, eṣam 2, eṣayitvā 2, eṣiṣiṣam 2; eṣiṣiṣitvā 2.
[Footnote]1. oṇerṛditkaraṇāt upadhākāryaṃ prabalam . pūrva laghūpadhaguṇe dvitīyasyaikācaḥ ‘ṣis’
ityasya dvitvam .
[Footnote]2. ‘tīṣasaha—’ (7-2-48) itīḍvikalpastu nātra prabartate, ‘iṣestakāre śyanpratya-
yāt pratiṣedho vaktavyaḥ’ (vā. 7-2-48) iti vārtikāt .
[Footnote]3. ‘divādibhyaḥ śyan’ (3-1-69) iti śyan . śyanaḥ ṅidvadbhāvāt guṇo na .
[Footnote]A. ‘eṣituṃ preṣito yāto mayā tasyānujo vanam ..’ bha. kā. 5-82.
[Footnote]4. ‘igupadhajñā—’ (3-1-135) iti kartari kaḥ .
[Footnote]5. ‘prādūhoḍhoḍhyaiṣaiṣyeṣu’ (vā. 6-1-89) iti vṛddhiḥ .
[Footnote]B. ‘dehi prabhoḥ praiṣya susohamāya me jīrṇāṃśukāyastvamajhīrṇamaṃśukam ..’ dhā. kā. 2-57.
[Footnote]A. ‘eṣituṃ preṣito yāto mayā tasyānujo vanam ..’ bha. kā. 5-82.
[Footnote]6. ‘iṣeranicchārthasya’ (vā. 3-3-107) iti yuc .
[Footnote]7. ‘parervā’ (vā. 3-3-107) iti yuc vā .
[Footnote]1. ‘na ktvā seṭ’ (1-2-18) iti kittvaniṣedhādguṇaḥ .
‘iṣṇātyābhīkṣṇye, icchāyāṃ icched, gatyartha iṣyati .’ (168 ślo) iti devaḥ .
eṣakaḥ-ṣikā, 2 eṣiṣiṣakaḥ-ṣikā; eṣṭavyam; 3 eṣṭā-ṣṭrī, A eṣitā-trī; eṣitavyam; 4 icchan- B ntī-tī; eṣaṇīyam;
eṣiṣyan-ntī-tī; eṣyam; 5 iṭ-iḍ-iṣau-iṣaḥ; īṣadeṣaḥ-dureṣaḥ-sveṣaḥ; 6 iṣṭaḥ-ṣṭam-ṣṭavān; iṣyamāṇaḥ;
iṣaḥ, eṣaḥ, eṣiṣiṣuḥ, 7 icchuḥ C; 8 śaraṇaiṣī D eṣaḥ; eṣṭum—eṣitum;
iṣṭi 1ḥ, A icchā 2; preṣya;
eṣaṇam, eṣaṇī 3; eṣam 2, eṣitvā 2, iṣṭvā 2,
eṣitvā; iṣṭvā; iṣṭakā 4.
[Footnote](a) kecidamuṃ dhātumuditaṃ paṭhanti . tatphalaṃ tu ktvāyāmiḍvikalpa iti vaktavyam .
‘iṣestakāre śyanpratyayāt pratiṣedho vaktavya’ iti bhāṣyāt takārādāvārdhadhātuke
iḍvivakalpaḥ siddha evetyata udittvasya phalaṃ na .
[Footnote]2. sani, ṇau ca pūrvokteṣi (74) dhātuvadrūpāṇi jñeyāni .
[Footnote]3. ‘tīṣasaha—’ (7-2-48) iti tāderārdhadhātukasya iḍvikalpaḥ .
[Footnote]A. ‘eṣṭārameṣitā saṃkhye soḍhāraṃ sahitā bhṛśam .’ bha. kā. 9-31.
[Footnote]4. ‘iṣagamiyamāṃ chaḥ’ (7-3-77) iti śe pare chakāra ādeśaḥ .
[Footnote]B. “murādibandhuḥ kṣuraghoracetāḥ puran khalānāṃ janajīvabarhī . kaṃsaḥ sthito yatra tatarha
lokaṃ stṛḍhāmarastṛṃhakarānabhīcchan ..” dhā. kā. 2-77.
[Footnote]5. ‘jhalāṃ jaśo'nte’ (8-2-39) iti jaśtvam . cartvavikalpaḥ .
[Footnote]6. ‘yasya vibhāṣā’ (7-2-15) itīṇṇiṣedhaḥ .
[Footnote]7. ‘vinduricchuḥ’ (3-2-169) iti tacchīlādiṣu upratyayaḥ chakāraśca nipātitaḥ .
[Footnote]C. ‘icchuḥ prasādaṃ praṇaman sugrīvaḥ prāvadan nṛpam ..’ bha. kā. 7-24.
[Footnote]8. ‘supyajātau—’ (3-2-78) iti ṇiniḥ .
[Footnote]D. ‘adhyāsitaṃ śriyā brāhmyā śaraṇyaṃ śaraṇaiṣiṇām ..’ bha. kā. 4-4.
[Footnote]1. ‘śruyajīṣistubhyaḥ karaṇe’ (vā. 3-3-94) iti ktin . bāhulakādbhāve'pīṣṭiriti .
[Footnote]A. ‘niracikamadicchātaḥ vānarām̐ścaṅkramāvataḥ ..’ bha. kā. 7-70.
[Footnote]2. ‘icchā’ (3-3-101) iti bhāve śe yagabhāvo nipātyate .
[Footnote]3. karaṇe lyuṭi striyāṃ ṅīp . tulanā .
[Footnote]4. ‘iṣyaśibhyāṃ takan’ (da. u. 3. 30) iti takan pratyayaḥ . iṣyate śreyo'rthibhi-
riti vigrahaḥ .
‘iṣṇātyābhīkṣṇye, icchāyāṃ icched, gatyartha iṣyati .’ (ślo. 168)
iti devaḥ .
‘iṣestakāre śyanpratyayāt pratiṣedho vaktavya’ (vā. 7-2-48) iti
vacanān asyāpi dhātoḥ tāderārddhadhātukasya iḍvikalpaḥ . tadānīṃ śuddhāddhātoḥ
(75) icchārthakadhātuvat, ṇyantāt sannantācca (74) iṣadhātuvacca rūpāṇi
jñeyāni . śatari paraṃ—iṣṇan-tī (‘kryādibhyaḥ śnā’ (3-1-81) iti
śnāpratyayaḥ . ‘śnābhyastayorātaḥ’ (6-4-112) iti ākāralope rūpam) iti
viśeṣaḥ . ābhīkṣṇyaṃ = paunaḥpunyam, bhṛśārtho vā . tadviṣayāyāṃ kriyāyāmityarthaḥ .