ayutasiddha
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 86, col. 1.
a-yuta—siddha mfn. (in
phil.) proved to be not separated (by the intervention of space), proved to be essentially united (as organic bodies, &c.)
Vācaspatyam
☞
p. 345, col. 1.
ayutasiddha tri0 yutaḥ pṛthagbhūtaḥ san siddho na bhavati na0 ta0 .
kāraṇakapālāderapṛthagbhūtatayā siddhe 1 kāryyadravye ghaṭādau
tathābhūte vaiśeṣikoktedravyāśrite 2 guṇe 3 karmmaṇi ca tadeta-
dayutasiddhatvaṃ kāryyadravyaguṇakarmmaṇāṃ vedāntibhirnāṅgīkri-
yate yathā śā0 bhā0 . guṇakarmmādīnāṃ kāraṇadravyā-
tmakatāṃ vyavasthāsya dravyaguṇāderayutasiddhatvanirāsāyoktam
“guṇānāṃ dravyādhīnatvaṃ dravyaguṇayorayutasiddhatvāditi
yadyucyeta tatpunarayutasiddhatvamapṛthagdeśatvaṃ vā syāt
apṛthakkālatvaṃ vā apṛthakkhabhāvatvaṃ vā . sarvvathāpi
nopapadyate . apṛthagdeśatve tāvat svābhyupagamovirudhyeta
kathaṃ tantvārabdho hi paṭastantudeśo'bhyupagamyate natu paṭadeśaḥ
praṭasya tu guṇāḥ śuklatvādayaḥ paṭadeśā abhyupagamyante na
tantudeśāḥ tathācāhuḥ . “dravyāṇi dravyāntaramārabhante
guṇāśca guṇāntaramiti” . tantabo hi kāraṇadravyāṇi kāryadravyaṃ
paṭamārabhante tantugatāśca guṇāḥ śuklatvādayaḥ kāryadravye paṭe
śuklatvādi guṇāntaramārabhante iti hi te'bhyupagacchanti .
so'bhyupagamodravyaguṇayorapṛthagadeśatve'bhyupagamyamāne bādhyeta .
ayāpṛthakkālatvamayutasidvatvamucyeta savyadakṣiṇayorapi
goviṣāṇayorayutasiddhatvaṃ prasajyeta . athāpṛthaksyabhāva-
tve tvayutasiddhatve na dravyaguṇayorātmabhedaḥ sambhavati tasya
tādātmyenaiva pratīyamānatvāt . yutāṃsaddhayoḥ sambandhaḥ saṃ-
yogaḥ ayutasiddhayostu samavāya ityayamabhyupagamomṛṣaiva . teṣāṃ
prāksiddhasya kāryyāt kāraṇasyāyutasiddhatvānupapatteḥ athānya-
tarāpekṣa evāyamabhyupagamaḥ syāt ayutasiddhasya kāryasya kāra-
ṇena sambandhaḥ samavāya iti” evamapi prāgasiddhasyālabdhātma-
kasya kāryasya kāraṇena sambandhonopapadyate dvayāyattatvāt
sambandhasya . siddhaṃ bhūtvā sambadhyeta iti cet prākkāraṇa-
sambandhāt kāryasya siddhāvabhyupagamyamānāyām yutasiddhya-
bhāvāt kāryakāraṇayoḥ saṃyogavibhāgau na vidyate itīdamuktaṃ
duruktaṃ syāt . yathā cotpannamātrasvākriyasya kāryyadravyasya
vibhubhirākāśādidravyāntaraiḥ sambandhaḥ saṃyoga evāmyupamyate
na samavāyaḥ evaṃ kāraṇadravyeṇāpi sambandhaḥ saṃyoga eva-
syānna samavāyaḥ . nāpi saṃyogasya samavāyasya vā sambandhasya
sambambivyatirekeṇāstitve kiñcitpramāṇamasti . sambandhi
śabdapratyayavyatirekeṇa saṃyogasabhavāyaśabdapratyadarśanā-
ttayorastitvamiti cenna ekatve'pi svarūpabāhyarūpāpekṣa-
yā'nekaśabdapratyayadarśanāt . yathaiko'pi san devadattoloke
svarūpaṃ sambandhirūpañcāpekṣyānekaśabdapratyayabhāgbhavati manu-
ṣyobrāhmaṇaḥ śrotriyovadānyobālo yuvā sthaviraḥ pitā-
putraḥ pautrobhrātājāmāteti . tathā caikāpi satī rekhā-
sthānānyatvena niveśyamānaikadaśaśatasahasrādiśabdapratya-
yabhedamanubhavati tathā sambandhinoreva sambandhiśabdapratyayavyatire-
keṇa saṃyogasamavāyaśabdapratyayārhatvaṃ na vyatiriktaṃvastvastitve-
netyupalabdhilakṣaṇaprāptasyānupalabdherabhāvovastvantarasya . nāpi
sambandhiviṣayatve sambandhaśabdapatyayayoḥ satatabhāvapasaṅgaḥ
svarūpavāhyarūpāpekṣayetyuktottaratvāt . tathaivā'ṇvātmamanasā-
mapradeśatvānna saṃyogaḥ sambhavati pradeśavato dravyasya pradeśavatā
dravyāntareṇasaṃyogadarśanāt . kalpitāḥ pradeśāaṇvātmamanasā-
mbhaviṣyantīticenna avidyamānārthasya kalpanāyāṃ sarvvārthasiddhi
prasaṅgāt iyānevāvidyamānoviruddho'viruddhovārthaḥ kalpanīyo-
nāto'dhikaiti niyamahetvabhāvāt kalpanāyāśca svāyattatvāt
prabhūtatvasambhavācca . naca vaiśeṣikaiḥ kalpitebhyaḥ paḍbhyo'rthe-
bhyo'bhyadhikāḥ śataṃ sahasraṃ vārthāna kalpayitavyā iti nivā-
rakoheturasti . tasmādyasmai yasmai yadyadrocate tattat sidhyet .
kaśviddayāluḥ prāṇināṃ duḥkhabahulaḥ saṃsāra evamā bhūditi ka-
lpayet anyovāvyasanī muktānāmapi punarutpattiṃ kalpayet
kastayornivārakaḥ syāt . kiñcānyat dvābhyāmaṇubhyāṃ nirava-
yavābhyāṃ sāvayavasya dvyaṇukasyākāśeneva saṃśleṣānupapattiḥ
nahyākāśasya pṛthivyādīnāñca jatukāṣṭhavat saṃśleṣo'sti .
kāryyakāraṇadravyayorāśritāśrayabhāvo'nyathā nopapadyate pūtyava-
śyakalpyaḥ samavāyaiti cenna itaretarāśrayatvāt . kāryyakāra
ṇayorhi bhedasiddhāvāśritāśrayabhāvasiddhirāśritāśrayabhāva
siddhauca tayorbhedasiddhiḥ kuṇḍavadaravaditaretarāśrayatā syāt .
nahi kāryyakāraṇayorbhedaḥ āśritāśrayabhāvo vā vedāntavā-
dibhirabhyupagamyate kāraṇasyaiva saṃsthānamātraṃ kāryyamityabhyu-
pagamāt . kiñcānyat paramāṇūnāṃ paricchinnatvāt
yāvatyodiśaḥ ṣaḍaṣṭau daśa vā tāvadbhiravayavaiḥ sāvayavāste
syuḥ sāvayavatvādanityāśceti nityatvaniravayavatvābhyupagamo-
bādhyeta . yāṃstvaṃ digbhedabhedinī'vayavān kalpayasi
taeva bhama paramāṇava iti cenna sthūlasūkṣmatāratamyakrameṇā
paraprakāratvena nāśopapatteḥ . yathā pṛthivī dvyaṇukādyapekṣayā
sthūlatamā vastubhūtāpi vinaśyati tataḥsūkṣmaṃ sūkṣmatarañca pṛthi-
vyekajātīyakaṃ vinaśyati tatodvyaṇukaṃ tathā paramāṇavo'pi
pṛthivyekajātīyakatvādvinaśyeyuḥ . vinaśyanto'vayavavibhāge-
naiva vinaśyattīticennāyaṃ doṣaḥ yadoghṛtakāṭhinyavilayanavadapi
vināśopapattimavocāma . yathāhi ghṛtasuvarṇādīnāmavibha
jyamānāvayavānāmapyagnisaṃyogāt dravabhāvāpattyā kāṭhinya-
vināśobhavati evaṃ paramāṇunāmapi paramakāraṇabhāvāpattyā-
vināśomaviṣyati . tathā kāryyārambho'pi nāvayavayavasaṃyo-
genaiva kevalena bhavati kṣīrajalādīnāmantareṇāpyavayava-
saṃyogāntaraṃ daghihimādikāryyārambhadarśanāt” . vṛ0 u0
bhā0 satkāryavyavasthāpanoddeśe “dviniṣṭhatvāt sambandhasyāyuta-
siddhānāmadoṣa iti cet na . bhāvābhāvayorayutasi-
ddhatvānupapatteḥ . bhāvabhūtayorhi yutasiddhatā'yutasiddhatā
vā syānna tu bhāvābhāvayorvā tasmāt sadeva kāya prāgutpa-
tteriti siddham” . “yutasiddhayorajjughaṭayormithaḥsaṃyoge
pṛthaksiddhirapekṣyate ayutasiddhānāṃ parasparaparihāreṇa pratī-
tyanarhāṇāṃ kāryakāraṇādīmāṃ mithoyoge'pṛthakasiddhyabhāvo
na doṣamāvahatīti śaṅkate ayuteti” ānandagiriḥ .
“dravyāśrayeṣvapi guṇeṣu” bhā0 5, 38, vākhyāyāṃ mallināthaḥ
dravyāśrayeṣvapi ayutasiddhatvāt dravyasamavetatvācca dravyādhī
nasattākeṣu satsvapīti .