• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ayonija


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 65.
    ayonija mfn. (-jaḥ-jā-jaṃ) Generated equivocally, not born from the womb.

    E. a neg. yoni the womb, and ja born.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 51, col. 1.
    a-yoni-ja (jaḥ-jā-jaṃ) Born super-
    naturally, not in the womb.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 47, col. 1.
    ayonija a-yoni-ja (vb. jan), adj.

    Not born in the natural way, Ragh. 11, 47.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 86, col. 1.
    a-yoni—ja mf(ā)n. not born from the womb, not produced in the ordinary course of generation, generated equivocally, MBh. &c.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 54, col. 1.
    ayonija

    mfn. (-jaḥ-jā-jaṃ) Generated equivocally, not born from the
    womb.

    E. a neg. yoni the womb, and ja born.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 46, col. 1.
    ayonija ayonija a. (yoni-jan) qui n'est pas né d'une matrice; qui n'a pas une origine certaine.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 399.
    ayonija (3. a + yoni - ja) adj. f. ā nicht auf dem natürlichen Wege geboren RAGH. 11, 47. 48.
    ☞ vol. 5, p. 1038.
    ayonija , anila so v. a. sich aus sich selbst erzeugend Spr. 3463.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 103, col. 3.
    ayonija Adj. (f. ā) keinem Mutterleibe entsprossen MBH. 1,67,69. KAṆ. 4,2,5. 10. Feuer Spr. 277. Davon Nom.abstr. °tva n. Comm. zu KAṆ. 4,2,5.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 347, col. 2.
    ayonija na0 yonerna jāyate jana—ḍa . yonito'nutpanne-
    śukraśoṇitasannipātānutpanne jarāyujabhinne kṛmidaṃśādau
    tathāhi “śarīraṃ dvividhaṃ yonijamayonijañca” vai0 sū0 .
    tatra pārthivādiśaroreṣu madhye pārthivaṃ śarīraṃ dvividhaṃ
    yonijamayonijañceti āpyataijasavāyavīyaśarīrāṇāṃ
    varuṇādityavāyulokeṣu prasiddhānāmayonijatvameva śukraśo
    ṇisasannipātānapekṣatvāt . ayonijañca devānāmṛṣī-
    ṇāñca śrūyate hi “brahmaṇomānasāmanvādaya” iti . kāraṇa-
    mantareṇa kathaṃ kāryyamiti cet yoneḥ śarīratvāvacche-
    denākāraṇatvāt ūṣmajakṛmimaśakādiśarore vyabhicārāt
    saṃsthānaviśeṣavattvasya cāsiddheḥ devarṣiśarīrāpekṣayā'smadādi-
    śarīrāṇāmanyādṛśatvāt, yonijamapi dvividhaṃ jarāyujama-
    ṇḍajañca, jarāyujaṃ mānuṣapaśumṛgāṇāṃ, garbhāśayasya jarāyu-
    tvāt, pakṣisarīsṛpāṇāmaṇḍajaṃ paritaḥ sarpaṇaśīlatvāt
    sarpakīṭamatsyādayo'pi sarīsṛpā eva yadyapi vṛkṣādayo'pi
    śarīrabhedā eva bhogādhiṣṭhānatvāt na khalu bhogādhiṣṭhānatva-
    mantareṇa jīvana—maraṇa—svapra—jāgaraṇabheṣaja—prayoga—vījasa-
    jātīyānubandhānukūlopagama—pratikūlāpagamādayaḥ sambhavanti
    vṛhilatamagṛmaṃrohaṇe ca bhogoyapādake sphuṭe eva, āgamo-
    'pyasti . “narmmadātorasammūtāḥ saralārñjunapādapāḥ .
    narmmadātoyasaṃsparśāt te pānti paramāṃ gatim” .
    “śmaśāne jāyate vṛkṣaḥ kaṅkagṛdhrādisevitaḥ”, ityādiśca
    tathāpi ceṣṭāvattvamindriyavattvañca nodbhidāṃ sphuṭataragato
    na śarīratyavahāraḥ u0 vṛ0 .. vṛkṣādīnāmayonijaśarīrasattve
    pramāṇāntaramasti “śarīrajaiḥ karmmadoṣairyāti sthāvaratāṃ
    naraḥ” manunā karmaviśeṣairnarāṇāṃ tadbhāvaprāptiruktā . “guruṃ
    tuṅkṛtya huṅkṛtya vipraṃ nirjitya vādataḥ . śmaśāne jāyate
    vṛkṣaḥ kaṅkagṛghrādisevita” ityādi vacanena . ayonijaśarī-
    rotpattikāraṇamāha . “aniyatadigdeśapūrvvakatvāt” vai0
    sū0 . “dharmmaviśeṣācca” “samākhyābhāvācca” “aniyata-
    digdeśāḥ parāmaṇabodharmmaviśeṣajanitakarmmāṇastatpūrvvakatvāt
    ayonijaśarīrāṇām nanu paramāṇūnāṃ karmma vinā kathaṃ
    dravyāsamavāyikāraṇaṃ saṃyogamantareṇa dravyotpattirata āha .
    adṛṣṭavadātmasaṃyogādeva sargādau paramāṇūnāṃ karmma tena ca
    karmbhaṇā sambhūya paramāṇavo dvyaṇukādikrameṇa ayonijaṃ
    devarṣīṇāṃ śarīramārabhante ityarthaḥ, upalakṣaṇañcaitat adharmma-
    viśeṣācca kṣudrajantūnāmūṣmajānāṃ yātanāmayāni śarīrāṇyu-
    tpadyante ityapi draṣṭavyam devarṣīṇāmayonije śarīre
    pramāṇāntaramāha . samākhyā anvarthā saṃjñā śrutismṛtīti-
    hāsapurāṇādiṣu saṃjñāyāāditvāt prasiddhā tathāhi
    durvvāsaḥprabhṛtayo mānasāḥ “ahaṅkārebhyaḥ samabhabadaṅgirā”
    ityādikā, tathā'pi jñāyate santyayonijāni śarī-
    rāṇi devarṣīṇāmiti pramāṇāntaramāha . sargādau yā
    brahmādisaṃjñā ādibhṛtā prāthamikī tayā jñāyate astya-
    yonijaṃ śarīramiti nahi tadā brahmaṇo mātāpitarau staḥ
    yābhyāṃ brahmādisaṃjñā kṛtā syāditi bhāvaḥ uprasaṃharati .
    “santyayonijāḥ” “vedaliṅgācca vai0 sū0” śarīraviśeṣā
    iti śeṣaḥ upasaṃhṛte'tidārdyārthaṃ pramāṇāntaramāha . vedo
    mantraḥ sa ca liṅgyate jñāpyate'neneti vedaliṅgaṃ brāhmaṇam,
    tato'pyayonijaṃ śarīraṃ pratipadyate ityarthaḥ . tathāhi
    brāhmaṇam “prajāpatiḥ prajā anekā asṛjat sa tapo-
    'tapyata prajāḥ sṛjeyamiti ma musvato brāhmaṇamasṛjat
    vāhubhyāṃ rājanyamūrubhyāṃ vaiśyam padbhyāṃ śūdram” iti,
    vedo'pi “brāhmaṇo'sya mukhamāsīt bāhūrājanyaḥ kṛtaḥ
    ūrū tadasya yadvaiśyaḥ padbhyāṃ śūdro'jāyata” ityādiḥ,
    pavaṃ yonijamayonijañca pārthivaśarīramuktam, āyyaṃ
    taijamaṃ vāyavīyañcāyonijameva “brahmaṇo mānasā manvādaya”
    iti upa0 vṛttiḥ . “kintu dehamayonijamiti” bhāpā0
    chā0 u0 tadbhāpye ca traividhyamukta yathā “teṣāṃ khalveṣāṃbhūtānāṃ
    trīṇyeva vījāni bhavantyāṇḍajaṃ jīvajamudbhijjamiti”
    chā0 u0 “teṣāṃ jīvāviṣṭānāṃ khalveṣu pakṣyādīnāṃ bhūtānāme-
    ṣāmiti pratyakṣanirddeśānnatu tejaḥ prabhṛtīnāṃ teṣāṃ trivṛtkaraṇasya
    vakṣyamāṇatvādasati trivṛtkaraṇe pratyakṣanirddeśānupapattiḥ .
    devatāśabdaprayogācca tejaḥ prabhṛtiṣu imāstisrodevatā iti .
    tasmātteṣāṃ khalveṣāṃ bhūtānāṃ paśupakṣisthāvarādīnāṃ trīṇyeva
    nātiriktāni vījāni kāraṇāni bhavanti . kāni
    tānītyucyante . āṇḍajamaṇḍājjātaṃ aṇḍajamevāṇḍaja
    pakṣyādi . pakṣisarpādibhyo hi pakṣisarpādayo jāyamānā
    dṛśyante . te ca pakṣiṇāṃ vojam . sarpaḥ sarpāṇāṃ vījam .
    tathā'nyadapyaṇḍājjāṃtaṃ tajjātīyānāṃ vījamityarthaḥ bhā0 .
    2 ayonijadehavati narādau ca tri0 “rāghavāya tanayā-
    mayonijām” raghuḥ 3 viṣṇau pu0 . “vācaspatirayonija”
    iti vi0 saha0 .

    Index to the Names in the Mahābhārata

    ☞ p. 102, col. 2.
    Ayonija = Viṣṇu: XII, 13488; XIII, 7010 (1000 names).