• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ayogaḥ

    See also ayoga.


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 92.
    ayogaḥ , puṃ, (yuj + ghañ, nañsamāsaḥ .) viśleṣaḥ .
    vidhuraḥ . kūṭaḥ . kaṭhinodyamaḥ . iti medinī ..
    vamanavirecanādīnāṃ pratilomapravṛttiralpapravṛ-
    ttirvvā . yathā, —
    “yogaḥ samyakpravṛttiḥ syādatiyogo'tivarttanaṃ .
    ayogaḥ prātilomyena na cālpaṃ vā pravarttanaṃ” ..
    iti vaidyakaṃ .. (“tatrāsātmyendriyārthasaṃyogo-
    'yogātiyogamithyāyogādiyuktā rūparasādayaḥ” ..
    iti mādhavakarakṛtarogaviniścayagranthe vijaya-
    rakṣitaḥ ..
    “trīṇyāyatanānīti arthānāṃ karmmaṇaḥ kālasya
    cātiyogāyogamithyāyogāḥ tatrātiprabhāvatāṃ
    dṛśyānāmatimātraṃ darśanamatiyogaḥ .. sarvvaśo-
    'darśanamayogaḥ atisūkṣmātiśliṣṭātiviprakṛṣṭa-
    raudrabhairavādbhutadviṣṭabībhatsavikṛtādirūpadarśanaṃ .
    mithyāyogaḥ” .. iti carakaḥ ..) yogo dhyānaṃ
    tadabhāvaḥ . yogo bheṣajaṃ tadabhāvaśca .. (vicchedaḥ .
    mithaḥ saṃrūḍhagāḍhānurāgayornāyakanāyikayorguru-
    janaparādhīnatayā daivagatyā vā viprakarṣādanyonyāda-
    rśanarūpadaśāviśeṣaḥ, yaduktaṃ daśarūpādarśe .
    “tatrāyogo'nurāge'pi navayorekacittayoḥ .
    pāratantryeṇa daivādvā viprakarṣādasaṅgamaḥ” ..
    ayañca pūrvvarāga ityucyate . yaduktaṃ darpaṇakāraiḥ .
    “śravaṇāddarśanādvāpi mithaḥ saṃrūḍharāgayoḥ .
    daśāviśeṣo yo'prāptau pūrvvarāgaḥ sa ucyate” ..)