ayanaṃ
See also
ayana,
ayanam.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 91.
ayanaṃ , klī, (aya + bhāve lyuṭ .) śāstraṃ . yathā, —
“jyotiṣāmayanaṃ netraṃ niruktaṃ śrotramucyate” .
iti tithyāditattvaṃ .. panthāḥ . sūryyasya uttara-
dakṣiṇadiggamanaṃ . tadyathā . māghādiṣaṇmāsāḥ
uttarāyaṇaṃ . śrāvaṇādiṣaṇmāsāḥ dakṣiṇāyanaṃ .
ityamaraḥ .. gamanaṃ . gattharthāyadhātorbhāve'naṭ ..
ravisaṃkrāntiviśeṣaḥ . yathā bhaviṣyamātsyajyo-
tiṣeṣu .
“mṛgakarkaṭasaṃkrāntī dve tūdakdakṣiṇāyane .
viṣuvatī tulā meṣe golamadhye tathāparāḥ” ..
mṛgo makaraḥ . golo rāśicakraṃ . devīpurāṇe,
“yāvadviṃśakalā muktā tatpuṇyaṃ cottarāyaṇe .
niraṃśe bhāskare dṛṣṭe dināntaṃ dakṣiṇāyane” ..
tatra snānadānādau koṭiguṇaphalaṃ bhavati . yathā
mātsye .
“ayane koṭiguṇitaṃ lakṣaṃ viṣṇupadīṣu ca .”
itvādi .
“ayane viṣuve caiva śayane bodhane hareḥ .
anadhyāyastu karttavyo manvādiṣu yugādiṣu” ..
iti tithyāditattvaṃ .. * .. sūryyagativiśeṣaḥ .
yathā, —
“mṛgasaṃkrāntitaḥ pūrvvaṃ pañcāttārādināntare .
ekavarṣe catuḥpañcapalamānakrameṇa tu ..
ṣaṭṣaṣṭivatsarānekadinaṃ syādayanaṃ raveḥ .
evaṃ catuḥpañcadinamayanārambhaṇaṃ kramāt ..
vyutkrameṇa ca tadvat syādudagyānaṃ raverdhruvaṃ .
karkkisaṃkramaṇe tadvadabhito dakṣiṇāyanaṃ” ..
iti jyotistattvaṃ ..