• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ayanaṃ

    See also ayana, ayanam.


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 91.
    ayanaṃ , klī, (aya + bhāve lyuṭ .) śāstraṃ . yathā, —
    “jyotiṣāmayanaṃ netraṃ niruktaṃ śrotramucyate” .
    iti tithyāditattvaṃ .. panthāḥ . sūryyasya uttara-
    dakṣiṇadiggamanaṃ . tadyathā . māghādiṣaṇmāsāḥ
    uttarāyaṇaṃ . śrāvaṇādiṣaṇmāsāḥ dakṣiṇāyanaṃ .
    ityamaraḥ .. gamanaṃ . gattharthāyadhātorbhāve'naṭ ..
    ravisaṃkrāntiviśeṣaḥ . yathā bhaviṣyamātsyajyo-
    tiṣeṣu .
    “mṛgakarkaṭasaṃkrāntī dve tūdakdakṣiṇāyane .
    viṣuvatī tulā meṣe golamadhye tathāparāḥ” ..
    mṛgo makaraḥ . golo rāśicakraṃ . devīpurāṇe,
    “yāvadviṃśakalā muktā tatpuṇyaṃ cottarāyaṇe .
    niraṃśe bhāskare dṛṣṭe dināntaṃ dakṣiṇāyane” ..
    tatra snānadānādau koṭiguṇaphalaṃ bhavati . yathā
    mātsye .
    “ayane koṭiguṇitaṃ lakṣaṃ viṣṇupadīṣu ca .”
    itvādi .
    “ayane viṣuve caiva śayane bodhane hareḥ .
    anadhyāyastu karttavyo manvādiṣu yugādiṣu” ..
    iti tithyāditattvaṃ .. * .. sūryyagativiśeṣaḥ .
    yathā, —
    “mṛgasaṃkrāntitaḥ pūrvvaṃ pañcāttārādināntare .
    ekavarṣe catuḥpañcapalamānakrameṇa tu ..
    ṣaṭṣaṣṭivatsarānekadinaṃ syādayanaṃ raveḥ .
    evaṃ catuḥpañcadinamayanārambhaṇaṃ kramāt ..
    vyutkrameṇa ca tadvat syādudagyānaṃ raverdhruvaṃ .
    karkkisaṃkramaṇe tadvadabhito dakṣiṇāyanaṃ” ..
    iti jyotistattvaṃ ..