• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aya

    See also ayaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 64.
    aya r. 1st cl. (ayate) To go, to go to or towards.

    With prati to believe, to rely on. A preposition containing ra substitutes la before this root, as pra and para make plāyate, palāyate to fly, to run away.

    ☞ p. 64.
    aya m. (-yaḥ) Good luck, favourable fortune.

    E. iṇa to go, and ac affix; happiness proceeding by it.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 50, col. 2.
    aya (yaḥ) 1. m. Good fortune.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 46, col. 1.
    aya aya, i. e. i + a. m. 1. Going.

    2. Good luck. Ragh. 4, 26.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 78, col. 3.
    Aya, as, m. (fr. rt. i), going; a move towards the

    right at chess; good luck, favourable fortune; a die;

    N. of a Prajāpati; (as, ā, am), going, moving. —Aya-

    tā, f. good luck. —Aya-vat, ān, atī, at, happy.

    —Aya-śobhin, ī, inī, i, bright with good fortune.

    —Ayānvita (aya-an°), as, ā, am, fortunate, lucky.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 120, col. 1.
    áya, a. subst. going, a going. [√i, 1148. 1a b.]

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 155, col. 3.
    aya a. Going, moving.

    — yaḥ

    1 Going, moving (mostly in comp., as in astamaya).

    2 Good actions of former birth.

    3 Good fortune, good luck (śubhāvaho vidhiḥ); śuddhapārṣṇirayānvitaḥ R. 4. 26.

    4 A move towards the right (in chess).

    5 A die or cube (to play with); kaliḥ sarvānayānabhibhavati Śat. Br.

    Comp.

    — anvita, ayavat a. fortunate, lucky; sulabhaiḥ sadā nayavatā'yavatā Ki. 5. 20.

    — śobhin a. bright with good fortune.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 39.
    áya m. walk, course (—°); luck, fortune; die.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 26, col. 1.
    aya áy-a, m. going; course; good fortune.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 84, col. 2.
    áya m. going (only ifc. cf. abhyastam áya)
    ☞ p. 84, col. 2.
    (with gavām) ‘the going or the turn of the cows’, N. of a periodical sacrifice, MBh.
    ☞ p. 84, col. 2.
    a move towards the right at chess, Pat. (cf. anānaya)
    ☞ p. 84, col. 2.
    Ved. a die, RV. x, 166, 9; AV. &c.
    ☞ p. 84, col. 2.
    the number ‘four’
    ☞ p. 84, col. 2.
    good luck, favourable fortune, Nalod.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 53, col. 1.
    aya

    r. 1st cl. (ayate) To go, to go to or towards.

    With prati to believe, to
    rely on. A preposition containing ra substitutes la before this root,
    as pra and para make plāyate, palāyate to fly, to run away.

    ☞ p. 53, col. 1.
    aya

    m. (-yaḥ) Good luck, favourable fortune.

    E. iṇa to go, and ac affix;
    happiness proceeding by it.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 209.
    aya a. Going, moving. -yaḥ 1 Going, moving (mostly in comp., as in astamaya). -2 Good actions of former birth. -3 Good fortune, good luck (śubhāvaho vidhiḥ) śuddhapārṣṇirayānvitaḥ R.4.26. pātu vāsavadattāyo mahāseno'tivīryavān Pratijñā.1.1. -4 A move towards the right (in chess). -5 A die or cube (to play with); ayā iva pari caranti devāḥ Rv.10.116.9; kaliḥ sarvānayānabhibhavati Śat. Br. cf. ayaḥ puṃsi gatāvapi | śubhāvahe cābhyudaye......| Nm. -Comp. -anvita, ayavat a. fortunate, lucky; sulabhaiḥ sadā nayavatā'yavatā Ki.5.20. -śobhin a. bright with good fortune.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 45, col. 1.
    aya aya m. (i) succès; bonne fortune.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 77, col. 1.
    aya- m. fait d'aller (ifc.); période; chance; dé; gavām aya- m. d'un sacrifice.

    °śobhin- a. prospère.

    ayānvita- a. qui a bonne chance.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 391.
    áya (von i) m.

    1) Gang: abhyastamaya Untergang, s. anuddhṛtābhyastamaya .

    — 2) gutes Geschick AK. 1, 1, 4, 5. H. 1379. ayānvita vom guten Geschick begleitet RAGH. 4, 26.

    — 3) Würfel: yāyaîḥ parìnṛtyâtyā̀dadā̂nā kṛ̀taṃ glahā̂t AV. 4, 38, 3. VS. 30, 8. (kaliḥ) sarvānayānabhibhavati ŚAT. BR. 5, 4, 4, 6. 13, 3, 3, 1. yathā kṛtāya vijitāyādhareyāḥ (d. i. adhare 'yāḥ, man streiche demnach oben adhareya) saṃyanti CHĀND. UP. 4, 1, 4.

    ☞ vol. 5, p. 1036.
    aya

    1) Periode: gavāmayaḥ s. u. go 1).

    — 3) ṚV. 10, 116, 9. TS. 4, 3, 3, 1. 2. Sp. 392, Z. 2 lies 13, 3, 2, 1 st. 13, 3, 3, 1.

    — 4) Bez. der Zahl vier WEBER, JYOT. 47. 48. auch āya ebend.

    ☞ vol. 7, p. 1701.
    aya bei einem best. Spiele mit Figuren der Gang zur Rechten PAT. a. a. O. 5,33,a. Ind. St. 13,473.

    Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda

    ☞ p. 96.
    áya, m., Wanderer (?) [von i].

    -ās {942,9} … iva pári caranti devā́s.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 101, col. 3.
    áya m.

    — 1) am Ende eines Comp. Gang.

    — 2) Lauf , Umlauf. In Verbindung mit gavām Bez. eines best. periodischen Opfers MBH. 13,106,46. 151,50.

    — 3) *in einem best. Spiele mit Figuren Gang zur Rechten.

    — 4) gutes Geschick , Glück.

    — 5) Würfel.

    — 6) Bez. der Zahl vier.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 26, col. 2.
    áya m. Gang, Lauf.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 334, col. 2.
    aya gatau bhvā0 ā0 saka0 seṭ . ayate āyiṣṭa ayāmbabhūva
    ayāmāsa ayāñcakre . asya parasmaipaditvamapi “aya
    mudayati mudrābhañjanaḥ padminīnāmityudbhaṭaḥ “śucodayan
    dīdhitimukthaśāsaḥ yaju0 19 69 . “udayati vitato-
    rddharaśmiḥ” māghaḥ .
    ☞ p. 334, col. 2.
    aya pu0 eti sukhamanena iṇ—karaṇe ac . 1 prāktane śubha-
    karmmaṇi, 2 śubhadāyake—daive “sa guptamūlapratyantaḥ śuddhapārṣṇi-
    rayānvitaḥ” raghuḥ “tava dharmmaḥ sadayīdayojjvalaḥ” nai0
    3 vidhāne ca . ayate jayamanena . 4 kaparddakarūpe ekādyaṅkayukte
    dyūtasādhane 5 pāśake ca “athāsmai pañcākṣān pāṇāvāvapati
    abhibhūrasyetāste pañca diśaḥ kalpantāmityeṣa vā ayānabhi-
    bhūryatkalireṇa hi sarvānayānabhibhavati” iti śata0 brā0 .
    “akṣā nāma kaparddakāḥ suvarṇṇanirmmitā, vibhītaphalāmi
    sauvarṇṇāni vā . te cākṣā dyūtakāle nivapanīyāḥ . teṣāṃ
    caturṇṇāmaṅkānāṃ kṛtasaṃjñā pañcānāṃ kalisaṃjñā tathā ca
    śākhāntare stomasaṃsthāyāṃ kṛtādivyavahāraḥ kṛtaḥ “ye
    vai catvāraḥ stomāḥ kṛtaṃ tat” atha ye pañca kaliḥ
    iti” yadā pañcāpyakṣā uttānā bhavanti tado devi-
    turjayobhavati pañcasu tvekarūpāsu jaya eva bhaviṣyatīvyatya-
    troktam . ayaśabdaḥ akṣavācī” iti bhā0 . caturaṅkā-
    nvite 6 pāśakabhāge ca . “yathā kṛtāya vijitāyā-
    dhareyāḥ saṃyanti” chā0 u0 “kṛto nāma ayodyūta
    samaye prasidbhaścaturaṅkaḥ sa yadā jayati dyūte pravṛttānāṃ,
    tasmai vijitāya tadarthamitare tridvyekāṅkā adhareyāḥ
    tretādvāparakalināmānaḥ saṃyanti saṅgacchante antarbhavanti
    caturaṅke kṛtāṅke tridvyekāṅkānāṃ vidyamānatvādantarbhavantīti”
    bhā0 . “dyūtasya samayaḥ saṅketastadanuṣṭhānasamayo vā yena
    dyūtavidyāyāṃ jīyate so'kṣasya kaścidbhāgo'yaśabdavācyaḥ sa
    ca caturaṅkobhāgaḥ catvāro'ṅkāścihnānyasminniti vyutpatteḥ
    tasmai, kṛtanāmabhṛte, yadā dyūte pravṛttānāṃ madhye
    sa kī'pi jayati tadā tasmai kṛtanāmabhṛte vijitāya adha-
    reyāḥ saṃyantīti sambandhaḥ tadarthaṃ vyācaṣṭe tadarthamiti
    adhareyān vyākaroti treteti . akṣasya yasmin bhāge
    trayo'ṅkāḥ sa tretānāmāyaḥ yatra tu dvāvaṅkau sa dvāpara
    nāmāyaḥ . yatra eko'ṅkaḥ sa kalināmāya iti . tādarthye-
    netarāṅkānāmantarbhāvamuktaṃ vyaktīkaroti caturaṅka iti tadanta-
    rbhavanti tasmin kṛtāye tretādayaste'antarbhavanti mahāsaṃkhyā-
    yāmavāntarasaṃkhyāntarbhāvaḥ prasiddha iti” ānandagiriḥ .
    yanti śārāḥ asmin iṇa—ādhāre ac . dyūte sarva-
    śāragantavye 7 sthalabhede ayānayaśabde vivaraṇam . ayate
    ac . 8 gantari tri0 . cidayā ā nāma ṛ0 6, 66, 5 .

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 91.
    aya ṅa gatau . (iti kavikalpadrumaḥ ..) ṅa ayate .
    iti durgādāsaḥ ..

    Bergaigne Études sur le lexique du Ṛgveda

    ☞ p. 137.

    The Vedic Index of Names and Subjects

    ☞ vol. 1, p. 31.
    Aya. See Akṣa.

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 93.
    Aya (I) — a son of Vasiṣṭha, and a Prajāpati of the

    Svārociṣa epoch.

    M. 9. 9.
    ☞ vol. 1, p. 93.
    Aya (II) — a son of Devakī.

    Vā. 96. 173.

    Kṛdantarūpamālā

    ☞ p. 32.
    (34) “aya gatau” (I-bhvādiḥ-474. saka. se. ā.)

    āyakaḥ-yikā, āyakaḥ-yikā, ayiyiṣakaḥ-ṣikā;

    ayitā-trī, āyayitā-trī, ayiyiṣitā-trī;

    — āyayan-ntī, āyayiṣyan-ntī-tī;

    plāyamānaḥ, 1 palāyamānaḥ, ayamānaḥ, āyayamānaḥ, ayiyiṣamāṇaḥ; 2 at, atau, ataḥ;

    ayitam-taḥ-tavān, āyitam-taḥ, ayiyiṣitam-taḥ-tavān;

    ayaḥ, āyaḥ, ayiyiṣuḥ, āyiyayiṣuḥ;

    ayitavyam, āyayitavyam, ayiyiṣitavyam;

    ayanīyam, āyanīyam, ayiyiṣaṇīyam;

    āyyam, āyyam, ayiyiṣyam;

    īṣadayaḥ, durayaḥ, svayaḥ;

    ayyamānaḥ, āyyamānaḥ, ayiyiṣyamāṇaḥ;

    āyaḥ, āyaḥ, ayiyiṣaḥ;

    ayitum, āyayitum, ayiyiṣitum; 3 atiḥ, āyanā, ayiyiṣā, āyiyayiṣā;

    ayanam,

    1 plāyanam-dulayanam, palāyanam, āyanam, ayiyiṣaṇam;

    śobhanaṃ anta 4 rayaṇaṃ, (deśādanyatra) antarayanaḥ-deśaḥ,

    ayitvā, āyayitvā, ayiyiṣitvā;

    samayya, samāyya, samayiyiṣya;

    āyam 2, ayitvā 2, āyam 2, āyayitvā 2, ayiyiṣam 2; ayiyiṣitvā 2;

    [Footnote]1. ‘upasargasyāyatau’ (8-2-19) iti

    latvam .

    [Footnote]2. vali lope tuk .

    [Footnote]3. vali lopaḥ .

    [Footnote]1. ‘upasargasyāyatau’ (8-2-19) iti

    latvam .

    [Footnote]4. ‘ayanaṃ ca’ (8-4-25) iti ṇatvam .

    Indian Epigraphical Glossary

    ☞ p. 41.
    aya (IE 7-1-2), ‘four’.