Blog
Sanskrit
About
aya
See also
ayaḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 64 .
aya r. 1st cl. (
ayate ) To go, to go to or towards.
With prati to believe, to rely on. A preposition containing ra substitutes la before this root, as pra and para make plāyate, palāyate to fly, to run away.
☞
p. 64 .
aya m. (
-yaḥ ) Good luck, favourable fortune.
E. iṇa to go, and ac affix; happiness proceeding by it.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 50, col. 2 .
aya (yaḥ) 1. m. Good fortune.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 46, col. 1 .
aya aya, i. e. i + a. m. 1. Going.
2. Good luck. Ragh. 4, 26.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 78, col. 3 .
Aya, as, m. (fr. rt.
i ), going; a move towards the
right at chess; good luck, favourable fortune; a die;
N. of a Prajāpati;
(as, ā, am), going, moving.
—Aya-
tā, f. good luck.
—Aya-vat, ān, atī, at, happy.
—Aya-śobhin, ī, inī, i, bright with good fortune.
—Ayānvita (aya-an°), as, ā, am, fortunate, lucky.
Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary
☞
p. 120, col. 1 .
áya, a. subst. going, a going. [
√i, 1148. 1a b. ]
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 155, col. 3 .
aya a. Going, moving.
— yaḥ
1 Going, moving (mostly in
comp. , as in
astamaya ).
2 Good actions of former birth.
3 Good fortune, good luck (
śubhāvaho vidhiḥ );
śuddhapārṣṇirayānvitaḥ R. 4. 26.
4 A move towards the right (in chess).
5 A die or cube (to play with);
kaliḥ sarvānayānabhibhavati Śat. Br.
Comp.
— anvita, ayavat a. fortunate, lucky;
sulabhaiḥ sadā nayavatā'yavatā Ki. 5. 20.
— śobhin a. bright with good fortune.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 39 .
áya m. walk, course (—°); luck, fortune; die.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 26, col. 1 .
aya áy-a, m. going; course; good fortune.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 84, col. 2 .
áya m. going (only
ifc. cf. abhyastam áya )
☞
p. 84, col. 2 .
(with
gavām ) ‘the going or the turn of the cows’,
N. of a periodical sacrifice,
MBh.
☞
p. 84, col. 2 .
a move towards the right at chess,
Pat. (
cf. anā naya )
☞
p. 84, col. 2 .
Ved. a die,
RV. x, 166, 9;
AV. &c.
☞
p. 84, col. 2 .
the number ‘four’
☞
p. 84, col. 2 .
good luck, favourable fortune, Nalod.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 53, col. 1 .
aya r. 1st cl. (ayate ) To go, to go to or towards.
With prati to believe, to rely on. A preposition containing ra substitutes la before this root, as pra and para make plāyate, palāyate to fly, to run away.
☞
p. 53, col. 1 .
aya m. (-yaḥ ) Good luck, favourable fortune.
E. iṇa to go, and ac affix; happiness proceeding by it.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 209 .
aya a. Going, moving. -yaḥ 1 Going, moving (mostly in comp., as in astamaya ). -2 Good actions of former birth. -3 Good fortune, good luck (śubhāvaho vidhiḥ ) śuddhapārṣṇirayānvitaḥ R.4.26. pātu vāsavadattāyo mahāseno'tivīryavān Pratijñā.1.1. -4 A move towards the right (in chess). -5 A die or cube (to play with); ayā iva pari caranti devāḥ Rv.10.116.9; kaliḥ sarvānayānabhibhavati Śat. Br. cf. ayaḥ puṃsi gatāvapi | śubhāvahe cābhyudaye ......| Nm. -Comp. -anvita , ayavat a. fortunate, lucky; sulabhaiḥ sadā nayavatā'yavatā Ki.5.20. -śobhin a. bright with good fortune.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 45, col. 1 .
aya aya m. (i) succès; bonne fortune.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 77, col. 1 .
aya- m. fait d'aller (
ifc. ); période; chance; dé;
gavām aya- m. d'un sacrifice.
°śobhin- a. prospère.
ayānvita- a. qui a bonne chance.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 391 .
áya (von
i ) m.
1) Gang : abhyastamaya Untergang , s. anuddhṛtābhyastamaya .
— 2) gutes Geschick AK. 1, 1, 4, 5. H. 1379. ayānvita vom guten Geschick begleitet RAGH. 4, 26.
— 3) Würfel : yāyaîḥ parìnṛtyâtyā̀dadā̂nā kṛ̀taṃ glahā̂t AV. 4, 38, 3. VS. 30, 8. (kaliḥ) sarvānayānabhibhavati ŚAT. BR. 5, 4, 4, 6. 13, 3, 3, 1. yathā kṛtāya vijitāyādhareyāḥ (d. i. adhare 'yāḥ , man streiche demnach oben adhareya ) saṃyanti CHĀND. UP. 4, 1, 4.
☞
vol. 5,
p. 1036 .
aya 1) Periode : gavāmayaḥ s. u. go 1).
— 3) ṚV. 10, 116, 9. TS. 4, 3, 3, 1. 2. Sp. 392, Z. 2 lies 13, 3, 2, 1 st. 13, 3, 3, 1.
— 4) Bez. der Zahl vier WEBER, JYOT. 47. 48. auch āya ebend.
☞
vol. 7,
p. 1701 .
aya bei einem best. Spiele mit Figuren
der Gang zur Rechten PAT. a. a. O. 5,33,a.
Ind. St. 13,473.
Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda
☞
p. 96 .
áya, m. ,
Wanderer (?) [von i].
-ās {942,9} … iva pári caranti devā́s.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 101, col. 3 .
áya m.
— 1) am Ende eines Comp. Gang.
— 2) Lauf , Umlauf. In Verbindung mit gavām Bez. eines best. periodischen Opfers MBH. 13,106,46. 151,50.
— 3) *in einem best. Spiele mit Figuren Gang zur Rechten.
— 4) gutes Geschick , Glück.
— 5) Würfel.
— 6) Bez. der Zahl vier.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 26, col. 2 .
áya m. Gang, Lauf.
Vācaspatyam
☞
p. 334, col. 2 .
aya gatau bhvā0 ā0 saka0 seṭ . ayate āyiṣṭa ayāmbabhūva ayāmāsa ayāñcakre . asya parasmaipaditvamapi “aya mudayati mudrābhañjanaḥ padminīnāmityudbhaṭaḥ “śucodayan dīdhitimukthaśāsaḥ yaju0 19 69 . “udayati vitato- rddharaśmiḥ ” māghaḥ .
☞
p. 334, col. 2 .
aya pu0 eti sukhamanena iṇ —karaṇe ac . 1 prāktane śubha- karmmaṇi, 2 śubhadāyake —daive “sa guptamūlapratyantaḥ śuddhapārṣṇi- rayānvitaḥ ” raghuḥ “tava dharmmaḥ sadayīdayojjvalaḥ ” nai0 3 vidhāne ca . ayate jayamanena . 4 kaparddakarūpe ekādyaṅkayukte dyūtasādhane 5 pāśake ca “athāsmai pañcākṣān pāṇāvāvapati abhibhūrasyetāste pañca diśaḥ kalpantāmityeṣa vā ayānabhi- bhūryatkalireṇa hi sarvānayānabhibhavati ” iti śata0 brā0 . “akṣā nāma kaparddakāḥ suvarṇṇanirmmitā, vibhītaphalāmi sauvarṇṇāni vā . te cākṣā dyūtakāle nivapanīyāḥ . teṣāṃ caturṇṇāmaṅkānāṃ kṛtasaṃjñā pañcānāṃ kalisaṃjñā tathā ca śākhāntare stomasaṃsthāyāṃ kṛtādivyavahāraḥ kṛtaḥ “ye vai catvāraḥ stomāḥ kṛtaṃ tat ” atha ye pañca kaliḥ iti ” yadā pañcāpyakṣā uttānā bhavanti tado devi- turjayobhavati pañcasu tvekarūpāsu jaya eva bhaviṣyatīvyatya- troktam . ayaśabdaḥ akṣavācī ” iti bhā0 . caturaṅkā- nvite 6 pāśakabhāge ca . “yathā kṛtāya vijitāyā- dhareyāḥ saṃyanti ” chā0 u0 “kṛto nāma ayodyūta samaye prasidbhaścaturaṅkaḥ sa yadā jayati dyūte pravṛttānāṃ, tasmai vijitāya tadarthamitare tridvyekāṅkā adhareyāḥ tretādvāparakalināmānaḥ saṃyanti saṅgacchante antarbhavanti caturaṅke kṛtāṅke tridvyekāṅkānāṃ vidyamānatvādantarbhavantīti ” bhā0 . “dyūtasya samayaḥ saṅketastadanuṣṭhānasamayo vā yena dyūtavidyāyāṃ jīyate so'kṣasya kaścidbhāgo'yaśabdavācyaḥ sa ca caturaṅkobhāgaḥ catvāro'ṅkāścihnānyasminniti vyutpatteḥ tasmai, kṛtanāmabhṛte, yadā dyūte pravṛttānāṃ madhye sa kī'pi jayati tadā tasmai kṛtanāmabhṛte vijitāya adha- reyāḥ saṃyantīti sambandhaḥ tadarthaṃ vyācaṣṭe tadarthamiti adhareyān vyākaroti treteti . akṣasya yasmin bhāge trayo'ṅkāḥ sa tretānāmāyaḥ yatra tu dvāvaṅkau sa dvāpara nāmāyaḥ . yatra eko'ṅkaḥ sa kalināmāya iti . tādarthye- netarāṅkānāmantarbhāvamuktaṃ vyaktīkaroti caturaṅka iti tadanta- rbhavanti tasmin kṛtāye tretādayaste'antarbhavanti mahāsaṃkhyā- yāmavāntarasaṃkhyāntarbhāvaḥ prasiddha iti ” ānandagiriḥ . yanti śārāḥ asmin iṇa —ādhāre ac . dyūte sarva- śāragantavye 7 sthalabhede ayānayaśabde vivaraṇam . ayate ac . 8 gantari tri0 . cidayā ā nāma ṛ0 6, 66, 5 .
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 91 .
aya ṅa gatau . (iti kavikalpadrumaḥ ..) ṅa ayate . iti durgādāsaḥ ..
Bergaigne Études sur le lexique du Ṛgveda
☞
p. 137 .
The Vedic Index of Names and Subjects
☞
vol. 1,
p. 31 .
Aya. See Akṣa.
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 93 .
Aya (I) — a son of Vasiṣṭha, and a Prajāpati of the
Svārociṣa epoch.
M. 9. 9.
☞
vol. 1,
p. 93 .
Aya (II) — a son of Devakī.
Vā. 96. 173.
Kṛdantarūpamālā
☞
p. 32 .
(34)
“aya gatau” (I
-bhvādiḥ -474.
saka .
se .
ā .)
āyakaḥ-yikā, āyakaḥ-yikā, ayiyiṣakaḥ-ṣikā ;
ayitā-trī, āyayitā-trī, ayiyiṣitā-trī ;
— āyayan-ntī, āyayiṣyan-ntī-tī ;
plāyamānaḥ , 1 palāyamānaḥ, ayamānaḥ, āyayamānaḥ, ayiyiṣamāṇaḥ ; 2 at, atau, ataḥ ;
ayitam-taḥ-tavān, āyitam-taḥ, ayiyiṣitam-taḥ-tavān ;
ayaḥ, āyaḥ, ayiyiṣuḥ, āyiyayiṣuḥ ;
ayitavyam, āyayitavyam, ayiyiṣitavyam ;
ayanīyam, āyanīyam, ayiyiṣaṇīyam ;
āyyam, āyyam, ayiyiṣyam ;
īṣadayaḥ, durayaḥ, svayaḥ ;
ayyamānaḥ, āyyamānaḥ, ayiyiṣyamāṇaḥ ;
āyaḥ, āyaḥ, ayiyiṣaḥ ;
ayitum, āyayitum, ayiyiṣitum ; 3 atiḥ, āyanā, ayiyiṣā, āyiyayiṣā ;
ayanam ,
1 plāyanam-dulayanam, palāyanam, āyanam, ayiyiṣaṇam ;
śobhanaṃ anta 4 rayaṇaṃ, (deśādanyatra) antarayanaḥ-deśaḥ ,
ayitvā, āyayitvā, ayiyiṣitvā ;
samayya, samāyya, samayiyiṣya ;
āyam 2, ayitvā 2, āyam 2, āyayitvā 2, ayiyiṣam 2; ayiyiṣitvā 2;
[Footnote] 1. ‘upasargasyāyatau’ (8-2-19) iti
latvam .
[Footnote] 2. vali lope tuk .
[Footnote] 3. vali lopaḥ .
[Footnote] 1. ‘upasargasyāyatau’ (8-2-19) iti
latvam .
[Footnote] 4. ‘ayanaṃ ca’ (8-4-25) iti ṇatvam .
Indian Epigraphical Glossary
☞
p. 41 .
aya (IE 7-1-2), ‘four’.