• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aviveka

    See also avivekaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 85.
    aviveka m. (-kaḥ) Ignorance, absence of discrimination or judgment.

    E. a neg. and viveka discrimination.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 66, col. 2.
    a-viveka (kaḥ) m. Indiscrimination.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 97, col. 2.
    A-viveka, as, ā, am, without judgment or dis-

    crimination; (as), m. absence of discrimination or

    judgment, ignorance. —Aviveka-kṛta, as, ā, am,

    done thoughtlessly. —Aviveka-tā, f. or aviveka-tva,

    am, n. want of judgment, inconsiderateness, impru-

    dence.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 122, col. 1.
    a-viveka, a. without discrimination.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 196, col. 2.
    aviveka a. Wanting in judgment or discrimination, thoughtless.

    — kaḥ

    1 Want of discrimination or judgment, absence of prudence, imprudence; avivekaḥ paramāpadāṃ padaṃ Ki. 2. 30.

    2 Hastiness, rashness, recklessness.

    3 Ignorance ( anyonyatādātmyarūpamithyājñānaṃ).

    Comp.

    — kṛta a. done rashly.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 49.
    1 aviveka m. non-discrimination.
    ☞ p. 49.
    2 aviveka a. = seq.; abstr. °tā f.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 31, col. 3.
    aviveka a-vivek-a, m. want of discrimination;
    lack of judgement; a. lacking judgment;
    -tā, f. abst. N.; -in, a. undivided; lacking
    insight; having no discriminating people.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 110, col. 1.
    a-viveka m. absence of judgement or discrimination, Pañcat.; Kathās.
    ☞ p. 110, col. 1.
    non-separation, non-distinction, Kap.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 70, col. 2.
    aviveka

    m. (-kaḥ) Ignorance, absence of discrimination or judgment.

    E.
    a neg. and viveka discrimination.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 268.
    aviveka a. Wanting in judgment or discrimination, thoughtless. -kaḥ 1 Want of discrimination or judgment, absence of prudence, imprudence; avivekaḥ paramāpadāṃ padam Ki.2.30. -2 Hastiness, rashness, recklessness. -3 Ignorance; (anyonyatādātmyarūpamithyājñānam). -4 Non-separation, non-distinction; pauruṣaṃ karma daivaṃ ca kālavṛttisvabhāvataḥ | trayametatpṛthagbhūtamavivekaṃ tu kecana || Mb.12.238.5. -Comp. -kṛta a. done-rashly.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 57, col. 2.
    aviveka aviveka m. (vic) absence de distinctions, d'analyse, de jugement.

    avivekhin a. (vic) qui ne sait pas faire les distinctions; qui ne sait pas analyser; superticiel.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 94, col. 1.
    a-viveka- m. absence de jugement; -tāitā- f. id.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 501.
    1. aviveka (3. a + vi°) m. Mangel an Urtheilskraft: aho 'viveko 'smadbhūpateryaḥ u.s.w. PAÑCAT. 29, 25.
    ☞ vol. 1, p. 501.
    2. aviveka (wie eben) adj. ohne Urtheilskraft; davon nom. abstr. °katā PAÑCAT. 16, 20. HIT. Pr. 10.
    ☞ vol. 5, p. 1068.
    1. aviveka KAP. 1, 55. 57. 3, 68.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 131, col. 2.
    1. aviveka m.

    — 1) Nichtsonderung , Nichtunterscheidung KAP. 1,55. 57. 3,68. 6,12.

    — 2) Mangel an Urtheilskraft KATHĀS. 3,37.

    ☞ vol. 1, p. 131, col. 2.
    2. aviveka Adj. ohne Urtheilskraft. Davon Nom.abstr. °tā f.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 462, col. 1.
    aviveka pu0 na vivekaḥ bhedakadharmmeṇa jñānam abhāve na0 ta0 .
    anyonyatādātmāropahetau 1 viśeṣajñānābhāve iti naiyāyikā .
    virodhe na0 2 anyonyatādātmyajñānarūpe mithyājñāne
    “tadyogo'pyavivekāt” sā0 sū0 . “ayañcāviveko'gṛhī-
    tāsaṃsargakamubhayajñānamavidyāsthalābhiṣiktaṃ vivakṣitaḥ” “ba-
    ndhoviparyyāt” viparyayabhedāḥ pañca” ityāgāmisūtradvayāt “tasya
    heturavidyeti” yogasūtre'pyavidyāyā eva pañcaparbdharūpāyā
    buddhipuruṣasaṃyogahetutayā vacanāccānyayākhyātyanabhyupagamaeva
    yogato'tra viśeṣaucityāt . na punaraviveko'trābhāvamātraṃ
    vivekaprāgabhāvo vā muktasyāpi bandhāpatteḥ jīvanmukta-
    syāpi bhāvivivekavyaktiprāgabhāvena dharmādharmmotpattidvārā
    punarbandhaprasaṅgācca . tathāgāmisūtrasthadhvāntadṛṣṭāntānupapatteḥ
    abhāvasya dhvāntavadāvakaratvābhāvāt . tathā vṛddhihrāsāva-
    pyavivekasya śrūyamāṇau nopapadyeyātāmiti . asmanmate ca
    vāsanātmakarsyavāvivekasya saṃyogākhyajanmahetutayā tamova-
    dāvarakatvavṛddhihrāsādikamañjasaivopapadyate . “tasya hetura-
    vidyeti” pātañjalasūtre ca bhāṣyakārairavidyāśabdenāvi-
    dyāvījaṃ vyākhyātam jñānasya saṃyogottarakālīnatvena
    saṃyogājasakatvāditi . api ca “puruṣaḥ prakṛtistho hi
    bhuṅkta” ityādivākyeṣvabhimānākhyasaṃyogasyaiva prakṛtisthatā-
    khyasaṃyogahetutāvagamyate . ata eva cāvidyā nābhāvo'pi
    tu vidyāvirodhijñānāntaramiti yogabhāṣye vyāsadervaḥ praya-
    tnenāvadhṛtam . tasmādavivekāvidyayostulyayogakṣematayā-
    'vivekasyāpi jñānaviśeṣatvamiti siddham . ayaṃ cāvive-
    kastrighā saṃyogākhyajanmahetuḥ sākṣāt, dharmādharmotpattidvārā,
    rāgādidṛṣṭadvārā ca bhavati” sāṃ0 pra0 bhā0 . adhikamavidyā
    śabde dṛśyam .