• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • avivāhyā


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 133.
    avivāhyā , strī, (na vivāhyā . nañtatpuruṣaḥ .)
    vivāhānarhā . yathā . sumantuḥ . “mātṛpitṛ-
    sambaddhā āsaptamādavivāhyāḥ kanyā bhavanti” .
    āpañcamādanyeṣāṃ mataṃ . nārado'pi .
    “āsaptamāt pañcamācca bandhubhyaḥ pitṛmātṛtaḥ .
    avivāhyā sagotrā ca samānapravarā tathā ..
    saptame pañcame vāpi yeṣāṃ vaivāhikī kriyā .
    te ca santāninaḥ sarvve patitāḥ śūdratāṃ gatāḥ” .. * ..
    sarvvāḥ pitṛpatnyo mātarastadbhrātaro mātulāstad-
    duhitaro bhaginyastadapatyāni bhāgineyāni tā-
    ścāvivāhyāḥ anyathā saṅkarakāriṇyastathādhyāpa-
    yituretadeveti . tāśca yathā . pitṛpitāmahā-
    dīnāṃ saptānāṃ santatiḥ saptamīparyyantā nodvāhyā .
    evaṃ pitṛbandhuprabhṛtisambandhaghaṭakānāṃ saptānāṃ sa-
    ntatiḥ saptamīparyyantā nodvāhyā . evaṃ mātāmaha-
    pramātāmahādīnāṃ pañcānāṃ santatiḥ pañcamīpa-
    ryyantā nodvāhyā . evaṃ mātṛbandhuprabhṛtisambandha-
    ghaṭakānāṃ pañcānāṃ santatiḥ pañcamīparyyantā no-
    dvāhyā . bandhutanmātrorasatve'pi pitṛmātāmaha-
    mātṛmātāmahaprabhṛtyuparitanānāṃ pañcānāṃ trayāṇāṃ
    saptamīpañcamīpayyantā nīdvāhyeti . evañca pitu-
    rmmātuśca mātāmahakanyāntarasatve tāmādāya sapta-
    mīpañcamīparyyantāyāḥ parīhāraḥ . evaṃ bandhvantare-
    'pyūhyaṃ . bandhvapekṣayā trigotragaṇanaṃ parataḥ sarvatra .
    pūrvvatastu piturmmātuśca mātulaputtrarūpabandhorapi
    svāpekṣayā anyeṣāṃ bandhūnāṃ mātāmahagotrāpekṣayā
    trigotragaṇanaṃ sarvasāmañjasyaṃ syāt . anyathā
    pituḥ pitāmahadauhitrīkanyāyāḥ pitāmahabhagi-
    nīputtrabandhvapekṣayā trigotrāt parāyā vivāhaḥ
    prasajyeta sa cāyuktaḥ . pitṛgotrāpekṣayā tasyāstri-
    gotramadhyavarttitvāt . evaṃ pituḥ pramātāmahadau-
    hitrīkanyāyāḥ pitāmahībhaginīputtrabandhvapekṣayā
    trigotrāt parāyā vivāhaḥ prasajyeta sa cāpya-
    yuktaḥ . pitāmahībhrātṛputtrabandhvapekṣayā tasyāstri-
    gotramadhyavarttitvāt . evaṃ mātuḥ prapitā-
    mahadauhitrīkanyāyā mātāmahabhaginīputtrabandhvape-
    kṣayā trigotrāt parāyā vivāhaḥ prasajyeta sa
    cāyuktaḥ . varasya mātāmahāpekṣayā tasyāstrigotra-
    madhyavarttitvāt . evaṃ mātuḥ pramātāmahadauhitrī-
    kanyāyā mātāmahībhaginīputtrabandhvapekṣayā tri-
    gotrāt parāyā vivāhaḥ prasajyeta sa cāyuktaḥ .
    mātāmahībhrātṛputrabandhvapekṣayā tasyā strigotra-
    madhyavarttitvāt . iti . evaṃ mātṛsapatnībhrātṛ-
    santatiḥ pitṛmātṛsagotrādayo'pyavivāhyāḥ .. * ..
    asavarṇāyā avivāhyatvaṃ yathā . kalau tvasa-
    varṇayā avivāhyatvamāha vṛhannāradīyaṃ .
    “samudrayātrāsvīkāraḥ kamaṇḍaluvidhāraṇaṃ .
    dvijānāmasavarṇāsu kanyāsūpayamastathā” ..
    ityādi . ityudvāhatattvaṃ ..