avivāhyā
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 133.
avivāhyā , strī, (na vivāhyā . nañtatpuruṣaḥ .)
vivāhānarhā . yathā . sumantuḥ . “mātṛpitṛ-
sambaddhā āsaptamādavivāhyāḥ kanyā bhavanti” .
āpañcamādanyeṣāṃ mataṃ . nārado'pi .
“āsaptamāt pañcamācca bandhubhyaḥ pitṛmātṛtaḥ .
avivāhyā sagotrā ca samānapravarā tathā ..
saptame pañcame vāpi yeṣāṃ vaivāhikī kriyā .
te ca santāninaḥ sarvve patitāḥ śūdratāṃ gatāḥ” .. * ..
sarvvāḥ pitṛpatnyo mātarastadbhrātaro mātulāstad-
duhitaro bhaginyastadapatyāni bhāgineyāni tā-
ścāvivāhyāḥ anyathā saṅkarakāriṇyastathādhyāpa-
yituretadeveti . tāśca yathā . pitṛpitāmahā-
dīnāṃ saptānāṃ santatiḥ saptamīparyyantā nodvāhyā .
evaṃ pitṛbandhuprabhṛtisambandhaghaṭakānāṃ saptānāṃ sa-
ntatiḥ saptamīparyyantā nodvāhyā . evaṃ mātāmaha-
pramātāmahādīnāṃ pañcānāṃ santatiḥ pañcamīpa-
ryyantā nodvāhyā . evaṃ mātṛbandhuprabhṛtisambandha-
ghaṭakānāṃ pañcānāṃ santatiḥ pañcamīparyyantā no-
dvāhyā . bandhutanmātrorasatve'pi pitṛmātāmaha-
mātṛmātāmahaprabhṛtyuparitanānāṃ pañcānāṃ trayāṇāṃ
saptamīpañcamīpayyantā nīdvāhyeti . evañca pitu-
rmmātuśca mātāmahakanyāntarasatve tāmādāya sapta-
mīpañcamīparyyantāyāḥ parīhāraḥ . evaṃ bandhvantare-
'pyūhyaṃ . bandhvapekṣayā trigotragaṇanaṃ parataḥ sarvatra .
pūrvvatastu piturmmātuśca mātulaputtrarūpabandhorapi
svāpekṣayā anyeṣāṃ bandhūnāṃ mātāmahagotrāpekṣayā
trigotragaṇanaṃ sarvasāmañjasyaṃ syāt . anyathā
pituḥ pitāmahadauhitrīkanyāyāḥ pitāmahabhagi-
nīputtrabandhvapekṣayā trigotrāt parāyā vivāhaḥ
prasajyeta sa cāyuktaḥ . pitṛgotrāpekṣayā tasyāstri-
gotramadhyavarttitvāt . evaṃ pituḥ pramātāmahadau-
hitrīkanyāyāḥ pitāmahībhaginīputtrabandhvapekṣayā
trigotrāt parāyā vivāhaḥ prasajyeta sa cāpya-
yuktaḥ . pitāmahībhrātṛputtrabandhvapekṣayā tasyāstri-
gotramadhyavarttitvāt . evaṃ mātuḥ prapitā-
mahadauhitrīkanyāyā mātāmahabhaginīputtrabandhvape-
kṣayā trigotrāt parāyā vivāhaḥ prasajyeta sa
cāyuktaḥ . varasya mātāmahāpekṣayā tasyāstrigotra-
madhyavarttitvāt . evaṃ mātuḥ pramātāmahadauhitrī-
kanyāyā mātāmahībhaginīputtrabandhvapekṣayā tri-
gotrāt parāyā vivāhaḥ prasajyeta sa cāyuktaḥ .
mātāmahībhrātṛputrabandhvapekṣayā tasyā strigotra-
madhyavarttitvāt . iti . evaṃ mātṛsapatnībhrātṛ-
santatiḥ pitṛmātṛsagotrādayo'pyavivāhyāḥ .. * ..
asavarṇāyā avivāhyatvaṃ yathā . kalau tvasa-
varṇayā avivāhyatvamāha vṛhannāradīyaṃ .
“samudrayātrāsvīkāraḥ kamaṇḍaluvidhāraṇaṃ .
dvijānāmasavarṇāsu kanyāsūpayamastathā” ..
ityādi . ityudvāhatattvaṃ ..